interview

Hoe de Amsterdamse wethouder Ivens kwetsbare burgers lastigviel: ‘Als je een knuffel wilt...’

Amber diende begin juli een klacht in over het grensoverschrijdende gedrag van wethouder Ivens. Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant
Amber diende begin juli een klacht in over het grensoverschrijdende gedrag van wethouder Ivens.Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

De Amsterdamse wethouder Laurens Ivens benaderde jarenlang jonge vrouwen ­– ambtenaren, maar ook kwetsbare burgers ­– op een ongewenste manier. De 36-jarige Amber kreeg ermee te maken toen zij om hulp vroeg bij het zoeken naar een woning. ‘Zin om nog eens een drankje te komen doen?’

Toen de wethouder deze zomer moest opstappen, na een kritisch rapport over seksueel grensoverschrijdende opmerkingen aan vrouwelijke collega’s, voelde Amber de woede en frustratie weer opborrelen. De 36-jarige visagiste had aangeklopt bij de Amsterdamse woonwethouder Laurens Ivens (SP), omdat zij al jaren dakloos was. Zij kreeg binnen 12 minuten antwoord: ‘Beste Amber, wat een vervelend mailtje! Ik kom graag eens bij je langs.’ In 2018 en 2019 volgden drie ontmoetingen en vele mailtjes waarin de wethouder volgens haar ongepaste opmerkingen maakte. ‘Hij was machtig, ik durfde toen niks te zeggen.’

Een dag na het aftreden van wethouder Ivens, begin juli, diende Amber een klacht in bij de gemeente. Zij wilde laten weten dat de bestuurder niet alleen vrouwelijke ambtenaren lastigviel, zoals het onderzoeksrapport stelt, maar ook kwetsbare burgers zoals zij. Toen een reactie uitbleef – ondanks nabellen – benaderde zij de Volkskrant. ‘Dit gaat over machtsmisbruik door een bestuurder. Amsterdam is enorm bezig met het tegengaan van intimidatie van vrouwen op straat, maar kijk dan ook wat er op het stadhuis gebeurt.’

Wilt u dit artikel liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie.

Maandag, drie maanden na haar klacht, ontving zij telefonisch excuses van burgemeester Femke Halsema. Die belooft meldingen over mogelijke integriteitsschendingen door bestuurders beter te zullen oppakken.

Ongemakkelijk contact

Voor de duidelijkheid, onderstreept Amber: wethouder Ivens heeft haar nooit aangeraakt. Het was zijn amicale, intieme toon die het contact ongemakkelijk maakte. ‘Hoe kan zo’n mooie vrouw, die zo vol en energiek in het leven staat, alleen zijn?’, vroeg Ivens op hun tweede ontmoeting op diens werkkamer. De 44-jarige wethouder legde uit dat een betaalbare huurwoning eigenlijk alleen snel te vinden is als je een liefdesrelatie begint. In zijn mails – gelezen door de Volkskrant - schrijft de wethouder dingen als: ‘Wat vervelend! Als je een knuffel wilt...’ ‘Je verhaal grijpt me zo aan. Zo’n leuke, levendige dame.’ ‘Zin om nog eens een drankje te komen doen?’ Als Amber meldt dat zij een weekendje in Limburg was: ‘Heerlijk! Neem je me de volgende keer mee? ;)’

Wethouder Ivens gelast uiteindelijk een ambtenaar naar het dossier van Amber te kijken. Die stuurt haar weer door naar de gemeentelijke ombudsman. Beide ambtenaren leggen uit dat zij niks voor haar kunnen betekenen. Amber: ‘Sinds mijn relatie in 2016 stukliep, logeer ik bij familie en vrienden. De wachtlijst voor een sociale huurwoning is in Amsterdam meer dan 15 jaar. Uit pure wanhoop stuurde ik dat mailtje naar de wethouder.’

Dat die meteen reageerde en zij enkele malen zonder begeleiding rondliep op bestuurdersverdieping van het stadhuis, verbaasde haar wel. ‘Ik was blij. Ik dacht eindelijk een uitweg uit mijn doolhof te hebben gevonden. Ivens nam uitgebreid de tijd voor me.’ Eerst vond ze zijn informele houding wel prettig – Ivens luisterde goed en dacht mee – maar zijn toespelingen maakten haar ongemakkelijk.

Formele klachten

Amber was niet de enige vrouw die last had van de avances van Ivens. Vier vrouwelijke ambtenaren dienden begin dit jaar een formele klacht tegen hem in, nadat de ambtelijke top geen werk had gemaakt van anonieme meldingen. Dat leidde tot het ontslag van Ivens.

Ook burgers, vertelden anonieme vrouwen onlangs in Het Parool, ontvingen via Facebook een uitnodiging van de wethouder. Bijvoorbeeld om nog eens door te praten over het dierenwelzijn, waarna de lunch volgens de klaagster al snel aanvoelde als een verkapte date. Een 25-jarige ambtenaar mocht volgens de krant niet mee op een werkbezoek met Ivens aan Barcelona. Dat leek haar leidinggevende onverstandig, gezien eerdere toenaderingspogingen door de wethouder.

Amsterdam zwijgt over de aard van de grensoverschrijdende opmerkingen. Ivens omschreef die zelf als ‘licht’, al kon hij zich later voorstellen dat zijn opmerkingen als grensoverschrijdend en overdonderend zijn ervaren. ‘Het maakt niet uit wat de verzender vindt van zijn opmerkingen’, zegt oprichter Karin Bosman van het platform Report-App dat trainingen geeft aan leidinggevenden over grensoverschrijdend gedrag. ‘Het gaat erom hoe de ontvanger ze ervaart en dat is meteen het lastige: dat verschilt per persoon.’ Knipoogjes en vissen naar een afspraakje zijn volgens Bosman in alle gevallen ongepast op de werkvloer.

Verschuivende grenzen

Nieuwe protocollen vindt Bosman een papieren oplossing. ‘Dit gaat over de omgang tussen mensen. De een vindt een amicale toon prettig, de ander juist niet.’ Daar komt bij, stelt zij, dat de grenzen van het betamelijke verschuiven, mede door de MeToo-beweging. Haar advies: ‘Hou de communicatie op de werkvloer altijd zakelijk, wat iets anders is dan kil en koud.’ Ondergeschikten die zich onprettig voelen, kunnen dat laten weten. ‘Wie dat moeilijk vindt, kan een brief schrijven aan zijn leidinggevende. Dat werkt vaak goed, dan kun je ook uitleggen waarom je moeite hebt met sommige opmerkingen.’ Op hun beurt moeten bestuurders af en toe toetsen welke omgang hun ondergeschikten prettig vinden.

Amber was afgelopen maand – onder meer na vragen door de Volkskrant – opnieuw op het stadhuis. Ditmaal voor een gesprek met het Bureau Integriteit van de gemeente. Dat verontschuldigde zich voor het negeren van haar klacht. De ambtenaren toonden zich verbaasd dat een burger zomaar kon rondlopen op de bestuurdersverdieping.

Voormalig wethouder Ivens verwijst desgevraagd naar burgemeester Halsema. Die excuseerde zich maandag namens de gemeente voor diens gedrag, voor het negeren van haar klacht en beloofde een ambtenaar te laten meekijken naar haar woonprobleem. Amber: ‘Ik ben nog steeds dakloos, maar ik voel me nu wel gezien en gehoord.’

De achternaam van Amber is bekend bij de redactie.

Nieuw protocol

De gemeente Amsterdam werkt aan een nieuw protocol voor het geval wethouders of raadsleden zich mogelijk schuldig maken aan integriteitsschendingen. Als bestuurders vallen zij niet onder de richtlijnen die gelden voor gemeenteambtenaren. Het nieuwe protocol, dat dit najaar aan de gemeenteraad wordt aangeboden, is een uitvloeisel van het onderzoek naar het grensoverschrijdend gedrag van wethouder Laurens Ivens, die in juli moest opstappen.

Een eerste aanscherping is al ingevoerd: bij meerdere anonieme signalen over ongewenst gedrag, of bij de vermeende betrokkenheid van een bestuurder, dienen de gemeentesecretaris (de hoogste ambtenaar) en de burgemeester te worden ingelicht. Dat gebeurde tot nu toe alleen bij een formele klacht met naam en toenaam. Het verschil tussen een informeel signaal en een officiële melding – waarop onderzoek moet volgen – wordt daardoor kleiner. Leidinggevenden kregen deze zomer de instructie om anonieme meldingen serieuzer op te pakken in samenwerking met het Bureau Integriteit van de gemeente.

Meer over