reconstructie

Hoe de aankomst van twee ‘omikronvluchten’ op Schiphol uitmondde in een grimmige chaos

Toen Nederland eind november het luchtruim sloot voor vluchten uit Zuid-Afrika vanwege de omikronvariant, waren er nog twee vliegtuigen onderweg. De ontvangst van de ruim 600 passagiers op Schiphol ontaardde in een chaos van testen en gedwongen quarantaines. Hoe kon dat gebeuren? Een reconstructie.

Menno van Dongen
null Beeld Douwe Dijkstra
Beeld Douwe Dijkstra

1. VERTREK

Donderdagavond 25 november

Op het vliegveld van Kaapstad leest de Nederlandse fotograaf Paula Zimmerman (58) een nieuwsbericht op haar iPhone: er is een nieuwe, zorgwekkende variant van het coronavirus opgedoken in Zuid-Afrika. Omikron zou die gaan heten. Hij lijkt besmettelijker dan de varianten die de afgelopen twee jaar op alle continenten om zich heen hebben gegrepen. Israël heeft al reisbeperkingen afgekondigd voor Zuid-Afrika. Ze vertelt haar man erover en zegt: wat een geluk dat we net op tijd terugvliegen.

Rond 23.00 uur staat hun vlucht, KL598, klaar om te vertrekken naar Amsterdam. In de Boeing 777-300 zitten ook de Portugese Carolina Pimenta (27) en haar Spaanse vriend Andrés Sanz (30), die in Zuid-Afrika heeft meegedaan aan een ‘fantastische’ driedaagse mountainbikewedstrijd van bijna 200 kilometer. Ze zijn op doorreis. De Vlaming Louis (31) geniet na van de zestiendaagse huwelijksreis met zijn Isabella (29), inclusief safari. Esther (44), de tweede fotograaf aan boord, denkt aan haar man en drie dochters. Ze mist ze, na een vijfdaagse klus, en stuurt nog snel een bericht: ‘On my way home’.

2. LANDING

Vrijdagochtend 26 november

Tijdens de vlucht uit Kaapstad, die ruim elf uur duurt, verandert er veel. De Wereldgezondheidsorganisatie bestempelt de omikronvariant als ‘zeer zorgwekkend’ en de Europese Commissie vraagt EU-lidstaten een vliegverbod in te stellen voor onder andere Zuid-Afrika, tot duidelijk is of er strengere maatregelen nodig zijn.

De grote vraag is: wat te doen met vlucht KL598, die al onderweg is uit Kaapstad, net als KL592 uit Johannesburg?

8.30 uur Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (I&W) belt, op verzoek van het ministerie van Volksgezondheid (VWS), met Schiphol en KLM voor meer informatie. Hoeveel passagiers zitten in deze vliegtuigen, hoe laat worden ze verwacht? Het gaat om 624 passagiers, is het antwoord, en ze landen tussen 10.30 en 11.00 uur.

Al snel komt ter sprake of het een optie is de vluchten terug te sturen. Dat is niet het geval: er is onvoldoende kerosine aan boord, ze zouden hooguit elders in Europa kunnen landen. Daar zit dat andere land vast niet op te wachten, en de passagiers ook niet. Dus is de vraag: kan Schiphol tot nader order twee vliegtuigen vol passagiers opvangen?

Op het ministerie van Volksgezondheid wordt snel de knoop doorgehakt. Net als onder andere Groot-Brittannië, dat donderdagavond een vliegverbod voor Zuidelijk Afrika aankondigde, voert Den Haag de maatregel in vanaf 12.00 uur. Voor toekomstige vluchten uit de regio geldt een dubbele testplicht (PCR- en zelftest), die nog niet bestond toen deze twee vertrokken.

10.00 uur Een hoge ambtenaar van Volksgezondheid belt de GGD Kennemerland, waaronder Schiphol valt. Hij vraagt of het technisch mogelijk is ruim 600 passagiers na aankomst te testen om de introductie en verspreiding van de omikronvariant te voorkomen.

De GGD Kennemerland is verrast: zo’n scenario is sinds de uitbraak van corona in Nederland in 2020 niet eerder besproken. Wel heeft de GGD drie maanden eerder ervaring opgedaan met iets vergelijkbaars, toen veel mensen uit Afghanistan werden geëvacueerd. Zij werden op Schiphol getest op corona in een speciaal daarvoor ingerichte teststraat en moesten daarna in quarantaine. Technisch gezien moet dit kunnen, denkt de GGD.

VWS informeert ook burgemeester Marianne Schuurmans van Haarlemmermeer, die als voorzitter van de Veiligheidsregio Kennemerland verantwoordelijk is voor crisisbeheersing en geneeskundige hulpverlening.

De GGD krijgt de leiding over de testoperatie. Direct na het eerste telefoontje stelt de organisatie een kernteam samen met onder anderen de manager testen, het hoofd infectieziektebestrijding en een arts.

Tijdens calamiteiten of bijzondere situaties wordt een overleg in gang gezet op de luchthaven, met onder meer KLM en Schiphol, om communicatielijnen kort te houden. Ditmaal sluit de GGD zich hierbij aan.

Toch gaat er in de loop van de dag behoorlijk wat mis. Om hieruit lessen te trekken besluit het ministerie van Volksgezondheid later een onafhankelijk, extern onderzoek in te stellen naar de gebeurtenissen op en vlak na 26 november 2021.

null Beeld Douwe Dijkstra
Beeld Douwe Dijkstra

10.36 uur De KLM regelt met Schiphol dat het vliegtuig uit Kaapstad terechtkomt in een afgelegen zone van de luchthaven en ‘in buffer geplaatst’ wordt. Vanaf dat moment mag niemand het toestel uit of in.

In het vliegtuig zet Paula Zimmerman haar iPhone op opnemen als de gezagvoerder het woord neemt. ‘We can’t enter the Netherlands without any restrictions’, zegt hij via de intercom. ‘What that means, they are finding out right now.’

Paula is niet alleen fotograaf maar ook voormalig tv-regisseur en -verslaggever, ze werkte onder meer voor Spoorloos. Ze besluit haar filmpje op Twitter te zetten, met de tekst: ‘Net geland, maar mogen vliegtuig niet uit.’ Je ziet vooral de stoelleuning voor haar, maar dankzij het geluid gaat het filmpje viraal. (Inmiddels is het 794 duizend keer bekeken.)

11.00 uur Een paar minuten na de landing van de tweede vlucht uit Zuid-Afrika neemt de manager testen van de GGD contact op met het Streeklaboratorium voor de Volksgezondheid Kennemerland, vaste partner voor het analyseren van testbuisjes. Kunnen ze 600 tests erbij doen, met voorrang?

Voor het Streeklab is dat in principe geen probleem. Het draait met een kleine 4.000 monsters per dag op zo’n 75 procent van de capaciteit. Afgelopen zomer is een extra laboratorium ingericht op de GGD XL-testlocatie op Schiphol, met een soort testrobots. Daar zou dit het snelst kunnen.

Als de operatie volgens plan verloopt, staan de laatste testbuisjes van passagiers uit Zuid-Afrika om 16.00 uur op het Streeklab en zijn om 21.00 uur alle uitslagen bekend.

12.15 uur Achter de schermen wordt geregeld geïmproviseerd. Dit is een uniek geval, waarop het protocol voor infectieziekten niet is toegesneden. Bestaande draaiboeken gaan over iets onvergelijkbaars. Als er bijvoorbeeld aanwijzingen zijn dat een passagier ebola heeft, gaat een arts infectieziektebestrijding in een beschermend pak het vliegtuig in om risico’s in te schatten, en worden op basis daarvan maatregelen genomen. Een verzoek om één of twee complete vluchten te testen staat in geen enkel draaiboek.

Intussen houden de instanties al een paar uur 624 passagiers in isolatie. De KLM heeft eten klaargezet, maar mag de catering naar binnen? Het voorlopige antwoord: nee. En wat is de juridische basis hiervan?

Wat helpt is dat het ministerie van Volksgezondheid Zuid-Afrika officieel op de lijst met ‘zeer hoog risicolanden’ zet, waardoor passagiers van KL598 en KL592 in quarantaine moeten. En het ministerie laat formeel weten dat het wil dat al deze mensen getest worden. Daar stemt de voorzitter van de veiligheidsregio mee in.

13.09 uur In het vliegtuig uit Johannesburg, dat vlak bij het toestel uit Kaapstad geparkeerd staat, ergert The New York Times-verslaggever Stephanie Nolen (50) zich aan anderen. De KLM-crew is vriendelijk, schrijft ze op Twitter, ‘maar ik word omringd door achterlijke mensen die niet eens een mondkapje op hebben’.

14.00 uur De GGD, die ruim vijftig medewerkers heeft ingeschakeld, legt de laatste hand aan twee snel ingerichte teststraten op plekken die Schiphol heeft aangewezen. Passagiers uit Zuid-Afrika kunnen niet naar de GGD XL-testlocatie op de luchthaven, die druk wordt gebruikt, omdat ze vanwege besmettingsgevaar apart worden gehouden.

Inmiddels is duidelijk dat de groep uit Kaapstad zal worden afgezet op pier G, een lange, brede gang waarop allerlei gates uitkomen. Reizigers uit Johannesburg gaan naar pier E. Schiphol kan op beide plekken vrij eenvoudig een deel van de pier afsluiten. Er zit ook een busstation aan vast, waar vakantiegangers normaliter naar hun vliegtuig worden gebracht.

De pieren zijn op de ‘airside’ van de luchthaven: de zone waar gelande reizigers terechtkomen voordat ze door de paspoortcontrole gaan. Daar zijn ze formeel nog niet in Nederland en gelden strengere veiligheidsmaatregelen.

3. TESTEN

Vrijdagmiddag 26 november

14.40 uur Ruim vier uur na de landing stapt Carolina Pimenta uit het busje waarmee ze naar pier G is gebracht. Verbaasd kijkt ze naar een paar zwaarbewapende agenten in de hal. Het zijn medewerkers van de Koninklijke Marechaussee, die dagelijks de openbare orde handhaaft op de luchthaven. Sommigen zijn van de politiedienst, de meesten behoren tot de Gewapende Beveiliging Burgerluchtvaart. De GBB, herkenbaar aan een donkerblauw uniform, is standaard bewapend met onder meer een Heckler & Koch 416-aanvalsgeweer.

Even later staan er zo’n vijftien marechaussees. Sommige versperren de toegang tot een draaideur naar de start- en landingsbanen, andere staan boven aan de trap naar de eerste verdieping.

15.00 uur De tijdelijke teststraat gaat open. Een handvol GGD-medewerkers zit achter een tafel, waar ze persoonsgegevens noteren. Een stuk of vijf anderen, in blauwe beschermende pakken, staan klaar om stokjes in neuzen te steken.

Wie de pier zonder test en toestemming verlaat, zal worden tegengehouden, is de boodschap. Veel reizigers ervaren het als een testplicht, waarvan officieel geen sprake zou zijn geweest. Ze besluiten allemaal mee te werken.

null Beeld Douwe Dijkstra
Beeld Douwe Dijkstra

16.00 uur De groep uit Johannesburg mag naar pier E, de reizigers uit Kaapstad zijn nog lang niet allemaal getest en de aanvoer van monsters naar het lab verloopt trager dan verwacht. De planning blijkt onhaalbaar.

Op pier G gaat een hard alarm af, een reiziger heeft de nooddeur geopend. Marechaussees snellen toe. De man heeft sinds het ontbijt in het vliegtuig niets meer gegeten, nergens is iets te koop. ‘Hoelang gaat deze onzin nog duren?’, roept hij.

Formeel waken de GGD en Schiphol over het welzijn van passagiers op de pieren E en G. Maar ze hebben niet zomaar de beschikking over honderden maaltijden en dekens. De KLM vermoedelijk wel, maar die heeft de verantwoordelijkheid voor deze reizigers min of meer overgedragen, omdat ze allang niet meer in het vliegtuig zitten.

Achter de schermen wordt druk overlegd en gediscussieerd. Hoever strekt de zorgplicht van de KLM? Willen en mogen schoonmakers zich mengen tussen reizigers die mogelijk een besmettelijke ziekte bij zich dragen?

17.30 uur Een van de weinigen die zich stiekem wel vermaken is Paula, die voortdurend wordt benaderd door journalisten. In de loop van de middag gaat ze alleen nog in op vragen van de NOS en RTV Stichtse Vecht, de lokale omroep voor haar woonplaats Breukelen. ‘Mensen beginnen langzaam een beetje te muiten’, vertelt ze de NOS.

Even verderop kijkt Esther vol medelijden naar mensen die het zwaarder hebben dan zijzelf, zoals een stel met een baby’tje in een draagzak, een vrouw die minstens zeven maanden zwanger is en reizigers die zich zorgen maken omdat hun noodvoorraad medicijnen opraakt – de rest zit in de ruimbagage, waar ze niet bij kunnen.

Rond 18.30 uur worden broodjes neergezet in plastic bakken. Een Schiphol-medewerker is naar Albert Heijn gegaan en heeft flink ingekocht, met de creditcard van de luchthaven. Reizigers staan zo te dringen dat Paula denkt: zo’n crisis brengt het slechtste in ons naar boven.

18.30 uur Een medewerker van de gemeente belt de voorzitter van Koninklijke Horeca Nederland (KHN), afdeling Haarlemmermeer. Meerdere hotels in de omgeving vangen geregeld een paar passagiers met corona of quarantaineverplichtingen op. Nu dreigt een veel grotere toestroom. Waar kunnen deze mensen straks terecht?

De voorzitter van KHN Haarlemmermeer overlegt snel met collega’s. Passagiers kunnen naar zijn eigen hotel, laat hij weten: het Ramada Wyndham in Badhoevedorp.

Ondertussen wordt op pier G geklaagd over de kou, waarop veel mensen niet gekleed zijn. Na lang zeuren deelt iemand dertig KLM-dekentjes uit, veel te weinig.

De meeste wc’s zijn verstopt, bij de damestoiletten staat een paar centimeter water op de grond. Het stinkt ook naar rook; de wc’s zijn de enige plek zijn waar de marechaussee niet direct kan ingrijpen als iemand een sigaret opsteekt.

21.00 uur De laatste serie testbuisjes van passagiers uit Zuid-Afrika wordt afgeleverd bij het Streeklab, vijf uur later dan gepland. Het zijn Panther-tests, vergelijkbaar met PCR-tests. Omdat het controleren en analyseren van de monsters nog zo’n vijf uur in beslag neemt, gaat het nachtwerk worden.

De vertraging heeft tal van oorzaken. Zo zijn de passagiers later uit de vliegtuigen gehaald dan verwacht. Ook zorgt de locatie van de teststraten, op de airside, voor logistieke problemen. Het Streeklab ligt aan de andere kant van de paspoortcontrole, de ‘landside’. Wie tussen die gebieden pendelt, moet zich onderwerpen aan strenge veiligheidsmaatregelen.

Uiteindelijk worden de testbuisjes vervoerd door de Brandweer Schiphol, die het beveiligde gebied mag betreden. Elke keer dat de wagen met een bijrijder van het lab bij de doorlaatpost komt, wordt die (relatief snel) gecontroleerd.

4. UITSLAG

De GGD stuurt rond 21.00 uur een paar medewerkers van de Psychosociale Hulpverlening pier G op, omdat dit alles een traumatische gebeurtenis kan zijn. Ze hebben tasjes met telefoonopladers bij zich, die nodig zijn om mails met testuitslagen te lezen. Nederlanders moeten eerst inloggen via DigiD. Het was even puzzelen op een oplossing voor reizigers uit andere landen: zij krijgen het nieuws in versleutelde e-mails, is het verhaal.

Langzaam druppelen de eerste uitslagen binnen. Een 39-jarige vrouw uit Amsterdam blijkt positief. Ze wordt naar een hoek van de pier gedirigeerd, afgezet met bankjes, waar zes andere reizigers staan, onder wie een klein meisje. Wat er verder gaat gebeuren, weet niemand.

De perswoordvoerder van de GGD Kennemerland geeft om 23.00 uur de eerste testuitslagen door aan persbureau ANP: van de eerste 110 tests zijn er 15 positief. Dat is 13,6 procent, wat in totaal 85 coronagevallen zou opleveren.

Alle reizigers uit Zuid-Afrika moeten een formulier tekenen waarin ze beloven in quarantaine te gaan als ze negatief testen. Wie positief blijkt, moet minstens vijf dagen thuis of in een hotel blijven, in isolatie. Die maatregel eindigt pas na een negatieve PCR-test.

Zaterdagnacht 27 november

Op pier G meldt zich rond middernacht een schoonmaker, die onder andere het wc-papier aanvult. Op pier E was het allang op, daar heeft een woedende man gedreigd op de stoep te ‘kakken’.

Reizigers krijgen het gevoel dat ze in een B-film zijn terechtgekomen, waar geen einde aan komt. De sfeer wordt grimmiger, mensen zetten GGD-medewerkers onder druk. Dat zorgt voor gemengde gevoelens bij GGD’ers: ja, er gaan dingen mis en dat is vervelend, maar ze staan hier toch maar met z’n allen, ’s nachts, om reizigers en het hele land te beschermen tegen de gevreesde omikronvariant.

Om 00.30 uur krijgt Carolina Pimenta de uitslag van haar test. Niet per mail, maar telefonisch. ‘U bent positief’, zegt een GGD-medewerker. De Portugese reageert verbaasd. ‘Ik ben 24 uur geleden nog negatief getest, in Zuid-Afrika. Kan ik een hertest krijgen?’ Het antwoord is nee. Haar partner Andrés is negatief, maar hij blijft bij haar.

Een kwartier later stappen ze buiten in een ambulance die van binnen is bekleed met plastic. Al snel staan ze voor het Ramada Wyndham-hotel, een gebouw van zeven verdiepingen met betonnen muren.

‘Mogen we de sleutels van de kamer met het mooiste uitzicht?’, vraagt Carolina de baliemedewerker. ‘Nee, sorry’, zegt hij, ‘jullie zitten op de eerste verdieping.’ En is er misschien nog iets te eten? Even later wordt op hun deur geklopt. Als Andrés opendoet, staan er twee borden pasta, op krukjes.

02.00 uur Het Streeklab geeft de laatste testuitslagen door aan de GGD. Analisten en microbiologen van het lab hebben veel langer doorgewerkt, op vrijwillige basis. Op pier G woedt een discussie of Nederlanders met corona naar huis mogen, met eigen vervoer. ‘Gaan jullie me arresteren als ik niet naar het quarantainehotel ga?’, zegt de Amsterdamse. Vlak daarna mag ze vertrekken.

De uitslagen volgen elkaar sneller op. Esther is negatief getest, zij mag naar huis. Net als Paula en haar man stapt ze even later in een bus die hen naar de aankomsthal brengt, waar hun bagage klaarstaat.

Rond drie uur horen Louis en Isabella dat hun huwelijksreis eindigt in het quarantainehotel; hij heeft corona. In totaal moeten 44 reizigers naar Badhoevedorp. Uiteindelijk is bijna 10 procent van de passagiers positief getest: 61 in totaal.

5. QUARANTAINE

Zaterdagochtend 27 november

Na een korte, doorwaakte nacht in hotelkamer 149 belt Carolina vroeg in de ochtend de GGD en vraagt om een hertest. Ze denkt dat ze geen corona heeft en de uitslag ‘vals positief’ was. De kans daarop is klein, bij dit soort tests, maar bestaat wel, zegt Carolina. Ze wijst erop dat ze biomedisch onderzoeker is bij de Universiteit Barcelona. Het maakt weinig indruk, wat telt is dat ze volgens het Streeklab is blootgesteld aan het coronavirus en anderen zou kunnen besmetten. De GGD gaat niet op haar verzoek in.

13.00 uur In kamer 522 van het quarantainehotel doden Louis en Isabella de tijd met telefoneren, oefeningen, strijken en Netflix-series kijken. Driemaal daags wordt er eten voor de deur neergezet. De rest van het hotel, waar ook ‘gewone’ gasten verblijven, mogen ze niet in. Op de gang, vlak bij hun deur, zit een particuliere beveiliger. Op elke verdieping zit er een.

Zondagmiddag 28 november

14.30 uur Andrés is het zat. Ondanks herhaalde verzoeken werkt de GGD niet mee aan een nieuwe PCR-test voor Carolina. De Spanjaard verlaat rond half drie de hotelkamer. De beveiliger op de eerste verdieping groet hem en grijpt niet in. Bij de hotelbalie vraagt Andrés hoe hij aan een zelftest kan komen. Bij de supermarkt verderop, is het antwoord. Hij leent een fiets van het hotel en rijdt naar de winkel.

null Beeld Douwe Dijkstra
Beeld Douwe Dijkstra

16.00 uur Carolina loopt naar de balie met twee negatieve zelftests, die ze op de hotelkamer heeft gedaan. ‘Kijk. Kunnen we nu gaan?’

Volgens de Portugese zeggen twee mensen ter plaatse, een GGD’er en een beveiliger, dat ze in haar situatie zouden vertrekken. Dat zou geen probleem zijn. Het stel bestelt een taxi, zwaait en rijdt naar het vliegveld.

Wat Carolina en Andrés niet weten, is dat de burgemeester wordt geïnformeerd. Formeel zat het stel in vrijwillige quarantaine en isolatie. Nu ze zijn vertrokken, is juridisch meer mogelijk, maar burgemeester Schuurmans moet dat nog wel regelen.

De GGD en de burgemeester zeggen zich niet te herkennen in het verhaal dat de twee toestemming kregen om te vertrekken. Ze hadden moeten wachten op de PCR-test die Pimenta vijf dagen na de landing zou ondergaan.

19.30 uur Carolina en Andrés zitten in een vliegtuig naar Barcelona, in afwachting van het vertrek. Zij heeft bij het inchecken alleen haar (negatieve) PCR-test uit Zuid-Afrika laten zien. Dan klinkt een stem uit de speakers: ‘Wil mevrouw Pimenta zich melden?’

Er staan twee medewerkers van de marechaussee bij de deur, die zeggen dat ze onder arrest staat. Ook haar man wordt aangehouden. De twee belanden op de kazerne van de marechaussee op Schiphol, waar ze worden ondervraagd. Een medewerker van het Spaanse consulaat, ingeseind door het stel, kijkt mee. De Tolkentelefoon vertaalt alles.

Er is goed nieuws en slecht nieuws, krijgen ze volgens Carolina te horen: het was niet strafbaar om het quarantainehotel te verlaten, maar ze moet nog wel een PCR-test ondergaan, in een ziekenhuis bij Groningen. Dat is ruim twee uur rijden.

22.30 uur De twee zitten weer in een ambulance, met een GGD-medewerker die er in zijn beschermende pak uitziet als een astronaut. Carolina noemt hem gekscherend ‘minion’, naar het gele animatiefiguurtje uit de film Despicable Me.

In een tas zitten twee A4’tjes die ze heeft gekregen bij de marechaussee, ze beseft niet wat het is. In het Nederlands staat erop dat de burgemeester van Haarlemmermeer heeft besloten dat Andrés Sanz in gedwongen quarantaine moet en Carolina Pimenta in gedwongen isolatie. De onjuiste aanhef, ‘Geachte mevrouw Piment’, maakt duidelijk dat het een haastklus was.

Volgens de burgemeester had het stel kunnen weten wat er aan de hand was; bij de marechaussee zouden ze daar duidelijk op zijn gewezen.

Gedwongen isolatie kan alleen in het UMC Groningen, locatie Beatrixoord in Haren. Het is een tamelijk uniek besluit, zoiets gebeurt maar twee- à driemaal per jaar, met tbc-patiënten. Voor corona is het de eerste keer. De twee komen na middernacht aan in Haren, waar een verpleegkundige ze naar een isolatiekamer leidt.

Carolina Pimenta en Andrés Sanz Beeld Maria Contreras Coll
Carolina Pimenta en Andrés SanzBeeld Maria Contreras Coll

Maandag 29 november

De ochtend begint dramatisch voor Carolina en Andrés. Hun ‘vlucht’ is groot nieuws, nadat de marechaussee het bekend heeft gemaakt. Ze zijn in de war: ze mochten toch het hotel uit? In de loop van de ochtend legt een dokter uit dat ze opgesloten zitten in hun kamer, en dat Carolina straks zal worden getest. Ze krijgen een lijstje en telefoonnummers van advocaten die piketdienst hebben.

Een deel van de dag staat in het teken van interviews, met de BBC, Nederlandse en Spaanse media. De zaak van het ‘quarantainestel’ spreekt tot de verbeelding.

Rond 18.00 uur is de uitslag er. Hoopvol kijkt de Portugese naar twee artsen. Na de woorden ‘u bent negatief’ huilt ze van opluchting. Dat duurt niet lang, want ze krijgt te horen dat ze nog niet mag vertrekken. Het is onduidelijk waarom niet.

Dinsdag 30 november

00.15 uur De wc in de badkamer van Carolina en Andrés is verstopt, er drijft poep op de vloer. Het stinkt en er kunnen geen ramen worden opengezet. Er is geen andere isolatiekamer beschikbaar, krijgt het verbijsterde stel te horen van verpleegkundigen. Wel is er een loodgieter gebeld.

Om 2.00 uur gaat de man aan de slag. Hij maakt zo veel herrie dat slapen onmogelijk is, en hij is een hele tijd bezig om de rioleringsproblemen op te lossen.

7.00 uur Een groep van elf passagiers uit Johannesburg en Kaapstad eist excuses en compensatie van de GGD, Schiphol en KLM, meldt NH Nieuws.

Advocaat Bart Maes laat de autoriteiten even later weten dat Carolina en Andrés voor 12.00 uur moeten worden vrijgelaten, anders spant hij een rechtszaak aan. Het Openbaar Ministerie Noord-Nederland heeft de verantwoordelijkheid voor de zaak overgenomen. Na de negatieve test is met de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd en de GGD overlegd of vrijlaten verantwoord is. Dan besluit het OM de gedwongen isolatie en quarantaine niet te verlengen.

18.00 uur Via WhatsApp krijgt Carolina goed nieuws van haar advocaat: ze mogen weg. Ze worden in de loop van de avond met een taxi afgezet bij de chique residentie van de Spaanse consul-generaal, Antonio Torres-Dulce Ruiz, in het centrum van Amsterdam. Hij heeft voor tapas gezorgd en ontvangt ze hartelijk. Carolina en Andrés mogen blijven logeren in zijn huis.

Woensdag 1 december

In de loop van de middag krijgt Paula Zimmerman in Breukelen bezoek van boa’s, die controleren of ze zich aan de quarantaineregels houdt. Vanuit huis deelt ze haar ervaringen – tegen betaling – met tv-zenders uit Duitsland, Japan en de Verenigde Staten.

In Amsterdam is er slecht nieuws voor een 52-jarige vrouw die ook op vlucht KL598 zat: ze blijkt alsnog corona te hebben.

Rond 21.00 uur checken Carolina en Andrés op Schiphol in voor hun vlucht naar Barcelona, onder toeziend oog van de Spaanse consul-generaal. Ze mogen het vliegtuig in. Om zeker te weten dat ze er niet uit worden gehaald, wacht de consul tot hij het vliegtuig ziet opstijgen. Binnen slaken Carolina en Andrés een zucht van verlichting: na ruim vijf dagen is deze nachtmerrie voorbij.

Donderdag 2 december

In Badhoevedorp stappen Louis en Isabella, die in Zuid-Afrika op huwelijksreis waren, in hun auto. Ze mogen weg uit het quarantainehotel, na een negatieve test. Anderen, die minder geluk hadden, staan voor het raam te zwaaien. Ze weten dan nog niet dat een enkeling nog twee weken moet blijven.

Het Spaans-Portugese ‘quarantainestel’ zet uiteindelijk juridische stappen tegen de burgemeester van Haarlemmermeer. Carolina Pimenta en Andrés Sanz zijn volgens hun advocaten ten onrechte aangehouden en in isolatie geplaatst. Ze hebben officieel bezwaar aangetekend tegen deze besluiten en een schikkingsvoorstel gedaan: de juridische procedure wordt stopgezet als de burgemeester hun cliënten excuses aanbiedt en opgeteld 50 duizend euro schadevergoeding betaalt. De woordvoerder van de burgemeester laat in reactie daarop weten dat uit een nadere analyse van Pimenta’s GGD-test is gebleken dat zij wel degelijk besmet was met de omikronvariant.

Verantwoording

Deze reconstructie is tot stand gekomen op basis van gesprekken met negen reizigers, grotendeels van de vlucht vanuit Kaapstad. Ook belde en mailde de Volkskrant onder meer met het Streeklab Haarlem, de GGD Kennemerland, de voorzitter van de veiligheidsregio Kennemerland (de burgemeester van Haarlemmermeer), het Ramada Wyndham-hotel, het UMC Groningen, het OM Noord-Nederland, de ministeries van VWS en I&W, de Koninklijke Marechaussee en de Spaanse consul-generaal.

Mede omdat organisatieadviesbureau Berenschot bezig is met een onafhankelijk onderzoek, besloot Schiphol een deel van onze vragen niet te beantwoorden. De KLM werkte om die reden niet mee. De luchtvaartmaatschappij verklaarde eind november verrast te zijn over de plotseling aangepaste reisrestricties. Schiphol liet toen weten dat het reizigers uit Zuid-Afrika er nadrukkelijk op heeft gewezen een mondkapje te dragen en afstand te houden, en dat het handelde volgens het protocol voor infectieziekten. Gesprekken met gedupeerde reizigers zijn nog gaande.

Meer over