Rechtszaak

Hoe bewijs je psychische mishandeling?

Vandaag staat kungfu-leraar René L. voor de rechter, maar niet wegens het seksueel misbruik waarvan hij door een deel van zijn ‘sekte’ wordt beschuldigd. ‘De vrouwen zijn niet gehoord.’

Joris en Linda deden aangifte tegen René L. Beeld Marcel van den Bergh
Joris en Linda deden aangifte tegen René L.Beeld Marcel van den Bergh

De Volkskrant maakte over deze zaak de podcast Een soort god. Te beluisteren via www.volkskrant.nl/eensoortgod

Het is een geschiedenis die zo bizar klinkt dat je het bijna niet kunt geloven. Een kungfu-leraar in een sportschool die een gevolg van vijftig jonge mensen om zich heen verzamelt, hen jarenlang vernedert, mishandelt en – volgens een deel van de vrouwen in de groep – seksueel misbruikt.

‘Misschien is het de onwaarschijnlijkheid van het verhaal die maakt dat de politie mijn cliënten in eerste instantie niet serieus leek te nemen’, denkt advocaat Petra Breukink. ‘Het is mogelijk dezelfde reflex die je zag bij de agent in Ruinerwold, die die ontsnapte jongen na zijn melding terugstuurde naar huis, naar het hol van de leeuw.’

Anders kan Breukink ook niet verklaren waarom het zo lang heeft geduurd voor René L. (72) voor de rechter verschijnt. De voormalig kungfu-docent, die door zijn slachtoffers wordt beschouwd als sekteleider, woonde jarenlang met een deel van zijn volgelingen in een pand in het Limburgse Kessel. In de podcast Een soort god vertellen zijn slachtoffers voor het eerst hun verhaal.

Vandaag staat René L. in Roermond terecht op verdenking van mishandeling en dreigen met een vuurwapen. Meer dan drie jaar nadat Joris Rietveld, een van zijn oud-leerlingen, voor het eerst naar de politie stapte.

Volgens de laatste cijfers van het inmiddels opgeheven meldpunt Sektesignaal werden in 2019 meldingen gedaan over misstanden in 270 ‘besloten groepen’. Toch gebeurt het maar zelden dat leiders van sektarische bewegingen voor de rechter staan.

In de zaak tegen kungfu-leraar René L. is door drie vrouwen aangifte gedaan van seksueel misbruik. Voor die beschuldiging wordt hij niet vervolgd. Het Openbaar Ministerie (OM) heeft de aangevers laten weten daarvoor te weinig bewijs te hebben gevonden. Uit het strafdossier, ingezien door de Volkskrant, blijkt dat justitie de beschuldigingen van misbruik niet aan René L. heeft voorgehouden.

Geen onderzoek

Vreemd, vindt advocaat Breukink, want de mishandeling heeft de verdachte bij de politie bekend. ‘Dus je had de beschuldiging van misbruik op zijn minst kunnen voorleggen. Maar er is gewoon helemaal geen onderzoek naar gedaan.’

Terwijl er volgens Breukink genoeg aanknopingspunten zijn. ‘Er zijn drie dames die hetzelfde verklaren en er zijn feitelijke omstandigheden die dwang kunnen aantonen. Het is een misverstand dat er alleen sprake is van dwang als het slachtoffer uitdrukkelijk nee heeft gezegd. Het op slot draaien van een deur of, zoals in dit geval, weten dat je wordt afgeranseld als je niet meegaat in de grillen van de verdachte, zijn ook feitelijke omstandigheden die maken dat sprake kan zijn van dwang.’

Het OM wil voorafgaand aan de rechtszaak geen vragen beantwoorden.

Het pand in Kessel waar de Kungfu-sekte jarenlang samenleefde. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant
Het pand in Kessel waar de Kungfu-sekte jarenlang samenleefde.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

René L. ontkent tegenover de Volkskrant überhaupt dat hij seksuele relaties heeft gehad met de desbetreffende vrouwen, laat staan dat hij ze ergens toe zou hebben gedwongen. ‘Het slechte is beperkt gebleven tot klapjes in het gezicht’, zegt hij over de beschuldigingen. ‘Dat is erg genoeg. Dat heet dan mishandeling. Maar de rest is achterklap, roddel en intrige.’

Als je aangifte doet in een zedenzaak weet je dat het moeilijk gaat worden, zegt Sara – niet haar echte naam, ze wil niet dat iedereen in haar omgeving weet wat haar overkwam. Ze is een van de drie vrouwen die René aanklaagden voor misbruik. ‘Je moet het kunnen bewijzen. Maar hoe kun je bewijzen wat binnenskamers is gebeurd?’ Wat haar en de andere vrouwen wel verbaast: dat hun aangifte van gedwongen seks niet of nauwelijks is onderzocht.

Het duurt na de gesprekken met de zedenpolitie ongeveer een jaar voordat ze iets van justitie horen. ‘En dan krijg je op een gegeven moment een brief dat er geen onderzoek wordt gedaan omdat er geen gereleveerde feiten zijn gevonden’, vertelt Linda Toonen, een van de andere aangeefsters. ‘Wat er wordt bedoeld met gereleveerde feiten, legt niemand je uit. Die brief sloeg in als een bom. Je voelt je totaal niet gehoord.’

Kille behandeling slachtoffers

Advocaat Petra Breukink noemt het ‘stuitend’ dat justitie zonder onderzoek te doen zulke conclusies trekt. Ze zegt dat ze nog nooit zo’n kille behandeling van slachtoffers heeft meegemaakt. ‘Vrouwen zijn toen niet gehoord of gezien en nu door justitie weer niet.’ Dat heeft volgens Breukink een gevoel van hernieuwd slachtofferschap veroorzaakt.

Psycholoog Jessica Terwiel, gespecialiseerd in de behandeling van slachtoffers van psychische dwang: ‘Als je in een situatie van machtsmisbruik alleen maar vraagt: ‘Heb je je verzet?’ krijg je geen inzicht in de hele menselijke dynamiek die daarachter zit.’

Die dynamiek is voor buitenstaanders vaak moeilijk te herkennen. Onderzoeker Sietske Dijkstra beschrijft dwingende controle in een van haar publicaties als geweld in de coulissen ‘terwijl op het toneel een charmante, gevatte, pleasende, beminnelijke en soms ook hulpeloze persoon wordt getoond. Achter de schermen is er dan emotionele druk, intimidatie, dreiging en manipulatie.’

In Engeland werd dwingende controle in 2015 strafbaar gesteld. Nederland moet daar volgens Terwiel een voorbeeld aan nemen. ‘Het ligt ook aan de wetgeving dat de politie met dit soort zaken op het moment weinig kan.’ Al is het niet zo dat er helemaal niks verandert, zegt de psycholoog. ‘Ook hier neemt de bewustwording toe.’ Begin dit jaar steunde de Tweede Kamer unaniem een D66-motie die pleit voor een onafhankelijk onderzoek naar het strafbaar stellen van psychische mishandeling.

Daarnaast ligt er nu een nieuwe verkrachtingswet ter beoordeling in de Tweede Kamer, die regelt dat dwang in zedenzaken niet langer hoeft te worden aangetoond met fysiek verzet. ‘Een enorme verbetering’, vindt Terwiel. ‘De toonzetting is: als jij iets seksueels met iemand wil, dan zorg je maar dat je zeker weet dat die persoon daar ook enthousiast over is.’

De zaak tegen sekteleider René L. had er met de nieuwe verkrachtingswet mogelijk heel anders uitgezien, zegt advocaat Breukink. ‘Dan kom je niet weg met de reactie: Ze heeft nooit gezegd dat ze niet wilde.’ Wat overblijft is de vervolging voor mishandeling en bedreiging. Breukink: ‘Tja, wat denk je dat hij daarvoor gaat krijgen? Daar verwacht ik niet veel van. Daar heb ik de aangevers ook al op voorbereid.’

null Beeld

De Volkskrant maakte over deze zaak de podcast Een soort god. Te beluisteren via www.volkskrant.nl/eensoortgod

Meer over