Hitte, dode bouwvakkers en een kluwen van belangen

Staat de toewijzing van het WK aan de oliestaat op losse schroeven? De internationale voetbalwereld praat er vanaf morgen over in Zürich.

BART JUNGMANN

Eerst was het een verre stip aan de horizon. Nu is het WK voetbal van 2022, te houden in Qatar, met stip de agenda van wereldvoetbalfederatie FIFA binnengestormd als belangrijkste gespreksonderwerp.

Donderdag en vrijdag vergadert het hoogste orgaan binnen de FIFA in Zürich over hoe dat allemaal moet over negen jaar. De belangrijkste vraag is wanneer het belangrijkste sporttoernooi ter wereld plaatsvindt. Wordt het, zoals altijd, de zomer van 2022 of verschuift het evenement eenmalig naar de winter? Misschien gaat het ook wel over de locatie. Is Qatar de meest geschikte plek?

Pieter Nieuwenhuis, sporteconoom van adviesbureau Hypercube, weet het antwoord op beide vragen nu al. Ja, het wordt gewoon de zomer van 2022 en, nee, Qatar is geen geschikte locatie voor een WK. 'Ze hebben een enorme fout gemaakt en ze zullen nu ongetwijfeld iets bedenken waarom de toewijzingsprocedure over moet.'

Drie jaar geleden besloot het FIFA-congres de organisatie van het WK aan het Arabische emiraat te gunnen. Dat was toen, in de algemene opinie, een keuze voor het geld. Nieuwenhuis: 'Je hoeft alleen maar te kijken naar de handelsbalans van Qatar om te weten waarop die keuze bepaald was. Economische belangen hebben de doorslag gegeven, niet de sportieve.'

FIFA-baas Sepp Blatter heeft zelf erkend dat politieke druk is uitgeoefend om voor Qatar te kiezen. Hij deed dat in een interview met de Duitse krant Die Zeit. Eerder dit jaar meldde het voetbalblad France Football dat de steun van de voorzitter van de Europese voetbalfederatie UEFA, de Fransman Michel Platini, te danken is aan de sponsoring van de Parijse club PSG door een Qatarees. Ook oud-president Nicolas Sarkozy zou bij de deal betrokken zijn geweest.

Niettemin staat de keuze voor Qatar drie jaar later op losse schroeven. Er mag nog zoveel geld van het Arabische staatje naar het Europees clubvoetbal vloeien, tegen de Qatarese hitte is geen kruid gewassen. In de zomer reikt de thermometer soms tot de 50 graden. Airconditioning in de stadions zou wedstrijden wel mogelijk maken, maar als evenement is een WK bij die temperatuur ten dode opgeschreven.

Vandaar dat eerst FIFA-baas Blatter, en vervolgens ook UEFA-baas Platini, voorstelden uit te wijken naar de winter van 2022. Daarmee zou een ruim tachtig jaar oude traditie van heerlijke voetbalzomers overboord gaan. Maar nood breekt wet.

Het advies van de UEFA was de deur nog niet uit of er viel, letterlijk, een lijk uit de kast. Uit berichtgeving van de Engelse krant The Guardian bleek dat bij de bouw van de voetbalstadions een moderne vorm van slavernij wordt gebruikt. Ruim veertig Nepalese werknemers zouden de laatste maanden het leven hebben gelaten bij arbeidsongevallen of als gevolg van een hartaanval.

En nu buigt de FIFA zich over deze kwestie, die het begrip gordiaanse knoop allang te boven gaat. Het is onwaarschijnlijk dat het uitvoerend comité er deze week het laatste woord over spreekt. Volgens de Nederlandse voetbalbond KNVB komt er een werkgroep om 'de negatieve effecten zo veel mogelijk te beperken'. Kortom, het WK van 2022 is een giftige cocktail geworden van sport, politiek en geldelijk gewin.

Het voetbal dreigt over een klein decennium op zijn eigen grenzen te stuiten. De sport is de laatste decennia uitgegroeid tot een perpetuum mobile, een fijnmazig web van clubvoetbal en wedstrijden van nationale teams.

De clubcompetities worden in en rond het weekeinde uitgesmeerd, opdat de tv-kijker en de reclamemaker geen minuut hoeven te missen. Doordeweeks ontmoeten de belangrijkste clubs elkaar in het internationale verband van de Europa League en de Champions League. Een vrijkomende dag wordt al gauw besteed aan het nationale bekertoernooi.

Soms ligt gans dat raderwerk stil om interlands mogelijk te maken. Dat leidt dan eens in de twee zomers tot een collectieve viering van het voetbal op een EK of WK.

Dat kaartenhuis dreigt over negen jaar in elkaar te storten als de FIFA er inderdaad voor kiest om het WK in de winter te houden. Een beslissing die vanuit sportief opzicht logisch en verstandig is, heeft consequenties die dat sportieve overstijgen. Dat komt doordat het voetbal zichzelf heeft vastgeketend aan het kapitaal.

Een WK in de winter betekent dat de competitie minimaal twee maanden stilligt. Dat gaat verder dan de winterstop die de meeste landen kennen. De competities zouden dan langer doorlopen in het voorjaar en het schema dusdanig in de war schoppen dat misschien ook de daaropvolgende seizoenen op de schop moeten.

Sporteconoom Nieuwenhuis voorziet problemen bij de grote nationale competities. 'Een club als Barcelona haalt driekwart van zijn verdiensten uit de Spaanse eredivisie.'

Verzet tegen een winters WK klinkt vooral vanuit Engeland en zijn Premier League. Voor de Engelse clubs zijn de duels tijdens en rond de kerstdagen het lucratiefst. Bovendien is de Premier League veel meer dan een Engels belang. Het is een wereldwijde attractie, voor Azië in het bijzonder.

Het web van belangen heeft ook ongedachte vertakkingen. Televisiezender Fox heeft voor een recordbedrag de uitzendrechten van het WK voor de Verenigde Staten binnengesleept. Wordt er in 2022 in de winter gevoetbald, dan verliezen die rechten veel van hun waarde, omdat het American Football dan de meeste aandacht opeist in de VS.

Zo heeft de FIFA zich in een zeldzaam lastig parket gemanoeuvreerd. In 2010 prevaleerde het financiële belang bij de toewijzing aan Qatar. Nu verlangt het sportieve belang een eenmalige wissel van de seizoenen. Maar de bond komt in botsing met andere financiële belangen als ze daaraan toegeeft.

Die Nepalese slachtoffers zouden een goede reden zijn om het WK naar elders te verplaatsen. Ook dat zal niet zonder financiële consequenties blijven, gezien de huidige status van Qatar in het internationale voetbal. De vraag is deze week niet of het geld regeert. De vraag is welk geld regeert.

KNVB tegen WK in de winter

De KNVB is tegen een WK in de winter. De bond hecht aan de traditie van een WK in de zomer. Als blijkt dat de zomers in Qatar zo'n evenement onmogelijk maken, moet de toewijzing opnieuw worden overwogen, meent de KNVB.

Opmerkelijk is dat Louis van Gaal, als bondscoach de toonaangevendste werknemer van de KNVB, wél voor een winters WK in Qatar is. Hij prijst de voorzieningen in het land en de aangename temperatuur rond de jaarwisseling.

Voor de Nederlandse tak van televisiezender Fox liggen de kaarten anders. Fox bezit in 2022 de uitzendrechten van de Nederlandse eredivisie. Een extreem lange winterstop zal de competitie overhoop gooien en een commerciële strop betekenen.

undefined

Meer over