Historische (en cartooneske) handdruk leiders Taiwan en China

De Chinese president Xi Jinping heeft zaterdag de hand geschud van zijn Taiwanese ambtsgenoot Ma Ying-jeou. Het is voor het eerst sinds het einde van de Chinese burgeroorlog in 1949 dat leiders van de twee landen elkaar ontmoeten. Historisch of niet, beide landen moeten op eiren blijven lopen.

null Beeld afp
Beeld afp

De historische ontmoeting vond plaats op neutraal gebied in het Shangri-La Hotel in Singapore, onder het toeziend oog van honderden journalisten. De twee leiders glimlachten breed voor de camera's tijdens de meer dan een minuut durende handdruk.

'Het is voor beide landen op eieren lopen', aldus China-correspondente Marije Vlaskamp. 'Elk woord dat gezegd wordt, wordt uitgelegd als een politiek signaal.'

'Het was interessant om te zien hoe beide partijen hun voordeel probeerden te halen. China wilde een duidelijk signaal geven aan het buitenland, en dan met name aan de VS: wij hoeven geen bemoeienis van buitenaf. Taiwan wil de bescherming van de VS natuurlijk juist graag behouden.'

De handdruk zelf had iets cartoonesks, aldus Vlaskamp. 'Het was grappig om te zien: de grote Xi en de kleine Ma. Hoe Xi de hand van Ma vastgreep en niet meer los liet. En hoe Ma zei blij te zijn dat de twee landen nu 'op gelijke voet' stonden, terwijl hij op de voet van Xi stond.'

Taiwanese president Ma Ying-jeuo (links) schudt de hand van Chinese president Xi Jinping Beeld afp
Taiwanese president Ma Ying-jeuo (links) schudt de hand van Chinese president Xi JinpingBeeld afp

Openingsstatement

In een kort openingsstatement zinspeelde Xi op het lang door China gekoesterde doel van eenwording met Taiwan: 'We zijn één familie', sprak de president, en 'geen kracht kan ons uiteen houden.' Xi zei dat het Chinese volk aan beide kanten van de Straat van Taiwan, de zeestraat tussen Taiwan en China, het vermogen en de wijsheid hebben om eigen problemen op te lossen.

Vlaskamp: 'Xi sprak warme taal, maar dat heeft altijd een dubbele betekenis. Hij wil de wederopkomst van China benadrukken. China wil de macht terug veroveren, en Taiwan hoort daar gewoon bij.'

Ma reageerde door te zeggen dat hij erop uit was vrede te bevorderen en dat de relatie tussen Taiwan en China moet zijn gebaseerd op eerlijkheid, wijsheid en geduld. 'Beide kanten zouden elkaars waarden en manier van leven moeten respecteren', zei hij.

Op een persconferentie zei Ma dat hij hoopte dat China vreedzaam kan meedenken aan oplossingen voor problemen tussen de twee landen. Het volk van Taiwan is volgens de leider het meest bezorgd over veiligheid en waardigheid. De Taiwanese leider vroeg Xi nog eens goed te kijken naar de plaatsing van raketten in China. Volgens Xi hebben die niets met de betrekkingen met Taiwan te maken.

'Je zag bij persconferentie heel duidelijk de verschillen tussen Taiwan en China', aldus Vlaskamp'. De regerende Chinese partij stuurde een afgezant die eerst een soort college gaf en vervolgens drie vragen beantwoordde. De democratisch gekozen Ma oogde juist ontspannen, ook al kreeg hij een spervuur aan vragen. Hij is dat wel gewend.'

Ook China maakt zich zorgen over veiligheid. Zhang Zhijun van het Chinese overheidsorgaan voor betrekkingen met Taiwan zei dat strijders die de onafhankelijkheid van Taiwan nastreven de grootste bedreiging zijn voor de vrede tussen de twee landen.

De samenkomst is vooral symbolisch. Zowel China als Taiwan hebben van tevoren aangekondigd geen overeenkomsten te sluiten en geen gezamenlijke verklaringen af te leggen.

Top Xi-Ma is even gevoelig als historisch

De ontmoeting tussen de presidenten van de China en Taiwan komt als een volslagen verrassing. Maar nu de Chinese nationalisten in Taiwan dreigen te verliezen, heeft China veel belang bij een hereniging. Lees hier de analyse van correspondent Marije Vlaskamp (+).

Ma Ying-jeou (midden) tijdens de persconferentie in Singapore Beeld ap
Ma Ying-jeou (midden) tijdens de persconferentie in SingaporeBeeld ap
null Beeld reuters
Beeld reuters

Afvallige provincie

De twee landen leven op 66 jaar op gespannen voet met elkaar. De moeizame relatie begon na de Chinese burgeroorlog. Chinese nationalisten weken in de laatste fase van die strijd uit naar Taiwan toen de communisten de overhand kregen in China. Dat land ziet Taiwan daarom als een afvallige provincie. Taiwan, dat zich formeel Republiek China noemt, zag aansluiting bij een communistisch China niet zitten.

Nog altijd erkennen slechts weinig landen de Taiwanese soevereiniteit omdat China niet accepteert dat landen officiële banden onderhouden met zowel China als Taiwan, dat zich als een democratie ontwikkelde. In Taiwan verdween hereniging van de agenda, maar in Peking niet. 'Het wantrouwen van Taiwan tegenover China is gegroeid', aldus Vlaskamp. 'China houdt er een beleid op na van één land, twee systemen. Als je bij ons komt, mag je je eigen democratische systeem houden. Maar nu ze bij Hong Kong hebben gezien wat dat inhoudt, vertrouwen de Taiwanezen het niet meer.'

Sinds 1993 zijn er wel gesprekken tussen Taiwan en China en economisch is Taiwan min of meer door de Volksrepubliek ingepakt. Tot een gesprek tussen beide presidenten is het eerder echter nooit gekomen.

Ma beloofde niet met een Chinese president aan tafel te gaan zonder het Taiwanese volk daarover te raadplegen. Peking voelde er weinig voor de leider van het de facto onafhankelijke Taiwan te legitimeren met een ontmoeting. Het kleinste woord of gebaar is bij voorbaat al controversieel omdat iedere symboliek wordt gebruikt om de status van Taiwan vast te leggen. Daarom wordt de ontmoeting door de wereldpers nauwkeurig gevolgd.

In een restaurant in Peking wordt het nieuws over de ontmoeting in Singapore gevolgd Beeld afp
In een restaurant in Peking wordt het nieuws over de ontmoeting in Singapore gevolgdBeeld afp
Ma Ying-jeou spreekt Xi Jinping toe in Singapore Beeld reuters
Ma Ying-jeou spreekt Xi Jinping toe in SingaporeBeeld reuters

Verkiezingen

De ontmoeting vindt plaats tijdens een politiek gevoelige periode in Taiwan. Over enkele maanden, op 16 januari, gaat de bevolking naar de stembus om een nieuwe president en een nieuw parlement te kiezen. China heeft in het verleden vergeefs geprobeerd deze verkiezingen te beïnvloeden.

In de peilingen heeft de pro-Chinese Nationale Volkspartij van president Ma een achterstand op de Democratische Progressieve Partij, die zich juist inzet voor onafhankelijkheid van China. De DPP wil de garantie van president Ma dat de ontmoeting geen invloed zal hebben op de huidige verhouding tussen Taiwan en China.

Het feit dat de belangrijkste leiders in het parlement niet zijn geïnformeerd over de ontmoeting, duidt volgens de DPP op weinig transparantie. 'De bevolking vreest dat de president China dingen gaat beloven die de belangen van Taiwan kunnen schaden', aldus DPP-leider Joseph Wu.

Demonstranten in Taipei tegen de ontmoeting tussen Ma Ying-jeou en Chinese president Xi Jinping Beeld afp
Demonstranten in Taipei tegen de ontmoeting tussen Ma Ying-jeou en Chinese president Xi JinpingBeeld afp
Meer over