verslavende pijnstillers

‘Hillbillies’ waren voor farmaceuten ‘pillbillies’, blijkt tijdens megaproces over opiatenepidemie

De afgelopen 20 jaar zijn een half miljoen Amerikanen overleden aan hun verslaving aan pijnstillers. Deze week is het langverwachte megaproces begonnen tegen farmaceuten, distributeurs en andere grote bedrijven die een rol hebben gespeeld in de opiatenepidemie in de Verenigde Staten.

Ambulancemedewerkers zijn toegesneld om deze 40-jarige vrouw te reanimeren, die in het toilet van een winkel een overdosis pijnstillers heeft ingenomen.  Beeld Reuters
Ambulancemedewerkers zijn toegesneld om deze 40-jarige vrouw te reanimeren, die in het toilet van een winkel een overdosis pijnstillers heeft ingenomen.Beeld Reuters

‘De winsten schoten omhoog en onze gemeenschappen raakten verwoest’, sprak advocaat Jayne Conroy woensdag namens een van de eisers in haar pleitrede. De eerste zitting van het megaproces had niet zoals gebruikelijk plaats in een rechtszaal, maar vanwege de hoge opkomst in een collegezaal van een rechtenopleiding in Long Island. De opiatenfabrikanten hadden een leger aan advocaten laten uitrukken. Juryleden luisterden aandachtig, mondkapjes op.

De zaak is aangespannen door de staat New York en de districten Suffolk en Nassau. De in totaal zeven aangeklaagde bedrijven zouden de pijnstillers (oxycodone, tramadol, morfine en fentanyl) zeer agressief op de markt hebben gebracht en tegen beter weten in consumenten hebben misleid, door hen niet te informeren over hoe verslavend de pillen waren. Terwijl er tussen 1999 en 2019 bijna een half miljoen Amerikanen stierven aan hun pillenverslaving, zouden de fabrikanten hun winsten en ‘successen vieren’ in boardrooms.

Mijlpaal

De verslavingsepidemie begon eind jaren negentig. Pas in 2019 werd voor het eerst een Amerikaanse farmaceut schuldig bevonden aan het mede veroorzaken van de opiatencrisis. Het vonnis dat toen in de staat Oklahoma werd uitgesproken was een mijlpaal. Inmiddels hebben in de Verenigde Staten zo’n drieduizend rechtszaken plaatsgevonden tegen belangrijke spelers in de opiatenindustrie. Op dit moment vindt er in Californië een zaak plaats tegen verschillende fabrikanten en in West Virginia een tegen een groep distributeurs.

Bijzonder aan dit nieuwste proces in Central Islip in Long Island, is dat voor het eerst de hele opiaten-keten voor een jury verschijnt: van de medicijnfabrikanten die de verslavende pillen maakten, tot de distributeurs die ze leverden.

Woensdag was de beurt aan opiatenleveranciers Teva Pharmaceutical Industries en McKesson Corporation, die de jury lieten weten niets verkeerd te hebben gedaan. Hun advocaten benadrukten dat de pillen die zij op de markt brachten legaal zijn verstrekt. ‘Het bewijs zal aantonen dat de marketingverklaringen van mijn klanten waarheidsgetrouw waren en in overeenstemming met de wet’, zei Nancy Patterson, advocaat van de Israëlische medicijnenfabrikant Teva.

McKesson, een bedrijf dat medicijnen distribueert die door anderen zijn gemaakt, heeft ‘alles gedaan wat het moest doen’, zei advocaat Paul Schmidt tegen de jury. Het leverde alleen de hoeveelheden opiaten die waren goedgekeurd door overheidsinstanties, zei hij.

De verdachten, onder wie eveneens Endo Health Solutions en AmerisourceBergen Drug Corporation, hebben tot nog toe iedere vorm van wangedrag ontkend. Maar de advocaten van de aanklagers suggereerden in hun eerste pleidooi dat de bedrijven wel wisten wat er aan de hand was en ongevoelig waren voor de desastreuze gevolgen van het gebruik van hun medicijnen. Zo werden er e-mails voorgelezen van werknemers van Amerisource, een groothandelaar in pillen, die ‘grapjes’ maakten over de drugsdoden en ‘hillbillies’ (het arme deel van de bevolking, red.) gekscherend ‘pillbillies’ noemden.

Wangedrag

Met de ogen van de wereld op zich gericht zal de staat New York het dodelijke wangedrag van bedrijven die verslavende opiaten verhandelen aantonen, zei Letitia James, procureur-generaal van de staat New York tijdens een persconferentie. De komende tijd zullen tientallen getuigen worden gehoord, onder wie een gepensioneerde lijkschouwer en verslavingsartsen.

Twee jaar geleden begon James met de voorbereiding van dit proces, dat naar verwachting maanden zal duren. De opiatenindustrie heeft volgens haar in talloze Amerikaanse gemeenschappen ‘grote schade aangericht’ met als gevolg dat ‘miljoenen mensen nog steeds verslaafd zijn aan dodelijke opiaten’. De opiatenepidemie legt een enorme druk op het Amerikaanse zorg- en gevangeniswezen en duwt veel kinderen de pleegzorg in.

Lange tijd trof de epidemie vooral de witte rurale delen van de Verenigde Staten, maar sinds de coronapandemie neemt het aantal opiatendoden in de zwarte gemeenschap toe. In maanden waarin veel Amerikanen werkloos thuis zaten was een duidelijke stijging te zien in het aantal overdoses. Ook omdat veel behandelingsprogramma’s vanwege corona werden gesloten en het voor veel drugsverslaafden moeilijker werd om aan schone spuiten en naloxon te komen, een medicatie die het effect van een overdosis tijdelijk kan keren.

Nog vóór aanvang wist een aantal bedrijven het proces te omzeilen door schikkingen te treffen. Farmaciegigant Johnson & Johnson trof er zaterdag een van meer dan 230 miljoen dollar (193 miljoen euro) met de staat New York. Het moederbedrijf van het Belgische Janssen Pharmaceutica (een zusterbedrijf van de Nederlandse Janssen-vaccin-ontwikkelaar Janssen Biologics) stemde ermee in de productie en distributie van opiaten in New York en de rest van het land permanent te beëindigen. Al zegt het bedrijf zelf dat de schikking ‘geen erkenning voor aansprakelijkheid of wangedrag door het bedrijf’ is.

Naar verwachting leggen de bedrijven tijdens dit proces de schuld voor de opiatenepidemie bij artsen en overheidsorganen als de Drug Enforcement Administration, die volgens hen onvoldoende toezicht zou hebben gehouden.

Advocaat Jayne Conroy zei in Central Islip dat de bedrijven niet de enige verantwoordelijken zijn voor de opiatenepidemie, maar wel degelijk aansprakelijk gehouden moeten worden. ‘Ze wijzen met hun vinger naar iedereen, behalve naar zichzelf.’

Meer over