Hillary's masterplan

Sta achter je man, dat was altijd het devies van Hillary Clinton. Maar nu zij een nieuwe start wil maken als senator voor New York, is ze van taktiek veranderd....

Kranenberg en Annieke

HET Amerikaanse publiek was al murw geslagen met de meest intieme details over sigarenseks en president Clintons voorkeur voor orale bevrediging. Het enige dat nog ontbrak was een verklaring voor zijn erotische escapades. Maar daar zat nu juist niemand meer op te wachten.

Het kwam dan ook als een schok dat uitgerekend Hillary Clinton zelf de Lewinsky-affaire afgelopen week oprakelde. In het eerste nummer van Talk, een politiek roddelblad, vergelijkt de First Lady Clintons ziekelijke neiging tot overspel met verslavingen aan alcohol of gokken.

Op het moment dat zij zichzelf zo goed als zeker kandidaat zal stellen voor een van de senaatszetels voor de staat New York, 'onthult' Hillary Clinton dat haar man 'littekens opliep door mishandeling' toen hij vier jaar oud was. 'Er was een verschrikkelijk conflict tussen zijn moeder en zijn grootmoeder', vervolgt Hillary. 'Een psycholoog heeft me verteld dat het midden in een conflict tussen twee vrouwen terechtkomen, de ergst mogelijke situatie is.'

Hillary Clinton ontleende haar gratie juist aan het feit dat zij zich ogenschijnlijk afzijdig hield van het schandaal. Nu heeft zij er zelf voor gekozen om onderdeel te worden van de roddelmachine. Nu heeft zij zelf onuitwisbare woorden toegevoegd aan een van de meest geruchtmakende affaires van deze eeuw.

Los van de vraag of Hillary's analyse - die rechtstreeks uit een doe-het-zelf-psychologiepocket lijkt te komen - waar is, ondermijnt de presidentsvrouwe hiermee haar eigen politieke ambities. Temeer daar ze in hetzelfde interview in Talk zegt: 'Voor de eerste keer neem ik mijn eigen beslissingen. Ik voel het verschil. Het is zo'n grote opluchting.'

Als de First Lady een nieuwe start wil maken, waarom laat ze dan haar grootste nachtmerrie opnieuw tot leven komen?

Trad ze voor de zoveelste keer als Clintons fix it lady op en maakte ze excuses voor het onvolwassen gedrag van haar man, zoals veel Amerikaanse media haar interview interpreteren? Dat lijkt onwaarschijnlijk, gezien haar vorige strategieën om de overspelige brandjes van haar man te blussen. Hoewel ze wel degelijk op de hoogte kon zijn van haar echtgenoots seksverslaving, koos zij consequent voor de struisvogelpolitiek.

Niemand kon Hillary Clinton erop betrappen dat zij niet achter haar man bleef staan. En, zoals voormalig politiek adviseur George Stephanopoulos zei: 'Als zij naast haar man stond, deden wij het ook.'

Want achter de schermen vervulde zij zo mogelijk een nog belangrijker rol. Zij was het die - soms zelfs tegen de zin van Clintons adviseurs in zoals bij het Lewinsky-schandaal - het hardst tegen de president riep dat hij zijn verhoudingen moest blijven ontkennen. In de kwestie-Lewinsky, omdat zij daadwerkelijk geloofde dat hij zijn leven had gebeterd.

Maar ook voor de camera's en in de pers deed zij alle beschuldigingen tegen haar man af als verzinsels van ultra-rechts. En de media? Die waren geen haar beter en waren er alleen maar op uit om de Clintons op te jagen.

Toen Bill Clintons affaire met Gennifer Flowers aan het licht kwam tijdens de eerste presidentiële campagne in 1992, kwam Hillary in de uitzending van Larry King op CNN. De eerste vraag van anchorman King was: 'Het is tien uur, Hillary. Weet je waar Bill Clinton is?' De First Lady liet haar tanden zien: 'Hij is bij die andere vrouw in zijn leven. Zijn dochter Chelsea.'

Dat was Hillary op en top. Volgens sommigen scherpzinnig en gevat, volgens anderen was ze een stoïcijnse bitch. In ieder geval liet ze zich en plein public niet van haar stuk brengen en hield ze vast aan haar prinicipe niet uit te wijden over haar huwelijk.

Eerder dat jaar legde Hillary Clinton in het CBS-programma 60 minutes gedisciplineerd uit waarom zij en haar man niet in wilden gaan op de affaire Flowers. 'Ik geloof niet zo in dat bekentenissengedoe, omdat vanuit mijn gezichtspunt je je relatie begint te ondermijnen zodra je die openstelt voor vreemden. We praten over dit soort dingen in ons huwelijk niet tegen familie en vrienden. Zo zijn we nu eenmaal en zo doen we nu eenmaal. En volgens mij doen de meeste mensen het zo.'

Waarom ondermijnt ze haar huwelijk nu dan wel? Het element van zoete wraak kan zeker een rol hebben gespeeld. Het is niet onwaarschijnlijk dat ze haar echtgenoot voor de voeten heeft geworpen: honey, it's pay back time. Al die jaren moest ze zijn affaires wegslikken en haar politieke ambities op een laag pitje laten pruttelen. De Lewinsky-affaire staat bovendien haar carrière in de weg. Het is een donkere wolk die boven haar verkiezingscampagne blijft hangen.

Maar vooral wil Hillary Clinton af van haar slachtofferrol. Ze wil niet alleen bewonderd worden voor de manier waarop zij zich door de Lewinsky-affaire heeft geslagen.

En ze is slim genoeg om te beseffen dat ze daar ook niet eeuwig op kan teren. Critici, ook vrouwen die haar eerst een voorbeeldrol toedichtten, hebben haar al aangerekend dat ze omwille van haar eigen ambities bij haar man is gebleven.

Toch waarderen sommige vrouwen Hillary's interview in Talk. In The Guardian neemt Elaine Showalter het op voor de First Lady. 'Het feminisme van de jaren zeventig schreef voor dat vrouwen hun vreemdgaande mannen zouden moeten verlaten en nooit meer naar ze om moesten kijken. Maar Hillary doet iets wat veel radicaler is: zij vergeeft hem.'

Een aardige theorie, maar in feite zet Hillary haar echtgenoot hooghartig in zijn hemd als een zielig jongetje met een ongelukkige jeugd. De rokkenjager wordt teruggestopt onder moeders rokken.

Een handjevol feministes en dankbare overspelers maken haar evenwel geen senator van New York. Het ongelukkige toeval wilde bovendien dat zij deze week zelf als overspelige echtgenoot in het nieuws kwam. In het boek Bill & Hillary: the marriage blaast auteur Christopher Andersen een oud gerucht nieuw leven in. Het feit dat Hillary een verhouding heeft gehad met Vincent Foster zal de kiezer haar waarschijnlijk niet zo zwaar aanrekenen.

Maar wel wordt de herinnering aan de mysterieuze omstandigheden waaronder Foster in 1993 zelfmoord pleegde opgerakeld. En hoe, zoals algemeen wordt aangenomen, Hillary nog diezelfde dag belastend bewijsmateriaal over financiële malversaties van de Clintons heeft laten ontvreemden uit Fosters kantoor.

Eén ding is zeker, de First Lady moet gedacht hebben dat haar psychologische geklets haar verkiezingscampagne uiteindelijk goed zal doen. Daarom zal er over deze stap goed zijn nagedacht door haarzelf en haar adviseurs, onder wie James Carville. Hij hielp Bill Clinton in 1992 aan een verkiezingszege en afgelopen jaar was hij adviseur van de huidige premier van Israël, Ehud Barak.

Aan de bekwaamheid en ervaring van haar campagneteam ligt het niet. Ook zij moeten geweten hebben dat de huwelijksperikelen van de Clintons het Amerikaanse volk de keel uitkomt.

De eerste keer dat James Carville Hillary ontmoette, was hij zwaar onder de indruk. In het boek All's Fair beschrijft hij hoe mensen verstomden als Hillary het woord nam. 'Dit is een harde vrouw, maar het komt niet in de buurt van een gemene vrouw', dacht Carville, 'Ik ga haar respecteren, maar ik ga niet bang zijn voor haar.'

En dat is precies wat de kiezers van New York moeten geloven, wil Hillary Clinton de senaatszetel veroveren. Misschien zijn Hillary's ontboezemingen daarom een onderdeel van een groter masterplan. Het tij had zich namelijk tegen Hillary gekeerd. In New York scandeerden mensen met spandoeken 'Go home, carpetbagger'.

Wat is strategischer dan een eigen rampscenario in scène zetten? Laat de donderwolken nu maar komen. Na rampspoed komt voorspoed; als ze in 2000 echt campagne moet voeren, kan het alleen maar weer beter gaan.

Ook al maakt ze er nu schijnbaar een potje van, waarschijnlijk is alles in de puntjes geregisseerd door Carville en Hillary Clinton. Het is aan Carville en zijn collega's de taak om de burgers te laten zien dat Hillary een intelligente analytica is die niet wordt voortgedreven door zucht naar macht, zoals haar tegenstander en huidig burgemeester van New York City Rudolph Guiliani.

Misschien is Hillary wel, net als haar echtgenoot, een come back kid.

Annieke Kranenberg is redacteur van de Volkskrant.

Meer over