INTERVIEWHILLARY CLINTON

Hillary Clinton: ‘Denk niet dat geboekte vooruitgang is veiliggesteld’

Beeld sarah matuszewski

Nanette Burstein volgde Hillary Clinton tijdens haar verloren presidentiële campagne. Een klein wonder dus dat de docu Hillary geenszins bitter is geworden. We spraken Burstein en Clinton in Berlijn.

Dit gaat hoogst ongemakkelijk worden. Ik realiseer het me meteen als Hillary Clinton in de vergaderkamer van het historische Adlon Kempinski Hotel in Berlijn elk van de acht journalisten aan de enorme ronde tafel een hand begint te geven. Mijn armen zullen te kort zijn. Of de tafel te groot. Of ik zit te ver weg. 

De journalist uit Zweden.

Die uit Spanje. ‘Aangenaam.’

Ter verduidelijking: het interview met Clinton, naar aanleiding van de vierdelige televisieserie Hillary, die vanaf 2 april door de VPRO op NPO 2 wordt uitgezonden, vond plaats voordat het coronavirus wereldwijd om zich heen greep. Het is februari, tijdens het filmfestival van Berlijn is geen sprake van social distancing en iemand een hand geven gold nog als een teken van beleefdheid. 

In die andere werkelijkheid praten we met Clinton en regisseur Nanette Burstein over de documentaire waarvoor Burstein de beschikking kreeg over tweeduizend uur uniek achter-de-schermenmateriaal van Clintons verloren presidentiële campagne in 2016. 

Dagenlang kon Burstein de politicus interviewen over alle hoogte- en dieptepunten uit haar leven: openhartige gesprekken waarin Clinton de kans krijgt haar kant van het verhaal te doen, of het nu gaat over de e-mailaffaire, die haar misschien wel het presidentschap kostte, of de manieren waarop haar vrouwelijkheid tegen haar werd gebruikt tijdens haar carrière. Burstein sprak verder met Clintons dochter en vriendinnen, met oud-president Barack Obama, en iedereen daartussenin.

Beeld illustratie: Sarah Matuszewski

Australië stelt zich voor. ‘Hallo, hoe gaat het?’

Clinton rekt zich uit voor de verslaggever van Le Monde.

Dan ik. Ik doe een poging, zij komt me tegemoet. We hangen onhandig over de tafel, 30 centimeter ruimte gaapt tussen de uitgestoken handen.

‘Een virtuele handdruk dan’, lacht ze, en elk gevoel van sociaal ongemak verdwijnt.

Hillary Rodham Clinton verdeelt de mensheid in twee soorten. Diegenen die nu denken: waarom maak je je zo druk om het schudden van een hand met die heks? En diegenen die jaloers zijn op elk moment van persoonlijk contact. Precies dit schisma onderzoekt regisseur Burstein (The Kid Stays In the Picture, Gringo: The Dangerous Life of John McAfee) in haar documentaireserie Hillary

Beeld illustratie: Sarah Matuszewski

Waarom is Clinton, zoals iemand in haar film opmerkt, ‘tegelijkertijd de meest bewonderde en de meest verguisde vrouw uit de Amerikaanse geschiedenis’? Waarom wordt haar standvastigheid geprezen als ze verliest, en wordt ze hard en onaangenaam genoemd als het haar professioneel voor de wind gaat? Hoe komt ze aan het hardnekkige imago van ‘onbetrouwbaar’ en ‘achterbaks’?

Om dat te onderzoeken plaatst Burstein Clintons persoonlijke verhaal in de politiek-maatschappelijke ontwikkelingen van de laatste vijftig jaar. Als Hillary íéts duidelijk maakt, is dat je door Clintons hand te schudden eigenlijk de Amerikaanse geschiedenis een hand geeft. Ze schreef mee aan de impeachment-wetgeving rond Watergate. Ze nam actief deel aan de burgerrechtenbewegingen en was op talloze plekken ‘de eerste vrouw ooit’, als jurist en politicus. Als vrouw van Bill Clinton maakte ze de positie van first lady tot een ambt, door zich bijvoorbeeld vanuit die positie in te zetten voor herzieningen van het Amerikaanse gezondheidszorgsysteem (wat mislukte).

Beeld illustratie: Sarah Matuszewski

Natuurlijk, de goed ingevoerde kijker kent de wapenfeiten uit haar imposante loopbaan, maar Hillary is ook, of misschien vooral, een film over beeldvorming. Burstein wil in vier uur duidelijk maken hoe schandalen en lastercampagnes de blik op Clinton hebben vertroebeld. Wie Clintons carrière voornamelijk via het nieuws heeft meegekregen of zich zo nu en dan liet meevoeren door een mediahype, heeft daaraan onherroepelijk een gekleurd beeld overgehouden, onder invloed van politiek, tijdgeest, media en de manipulatie daarvan. Seksisme en vooroordelen speelden, zo achteraf bezien, een grote rol.

Ook Clintons persoonlijkheid verdeelt de wereld in haters en fans. Ze zegt waar het op staat, en ze is simpelweg geen type dat haar gevoelens toont. Haar man Bill is bijvoorbeeld veel emotioneler als hij in de film wordt gevraagd naar zijn affaire met Monica Lewinsky. Toch toont Burstein ook een andere kant van Clinton: als ze tijdens de campagne praat met haar medewerksters (op Clintons aandringen allemaal vrouwen), of tussen de opnamen door nog iets zegt tegen Burstein, is ze veel warmer en empathischer dan je haar doorgaans ziet.

U bent al zo vaak geïnterviewd, maar urenlang praten over je leven en loopbaan voor documentaire moet een heel andere ervaring zijn geweest. Twijfelde u vooraf?

Hillary Clinton: ’Het idee was aanvankelijk om van de tweeduizend uur beeldmateriaal een traditionele achter-de-schermendocu te maken, zodat we het verloop van de campagne konden laten zien. Maar toen Nanette al het materiaal had gezien, kwam ze met een geheel nieuw concept.’  

Nanette Burstein: ‘Die verkiezing was historisch, en er waren een hoop lessen uit te trekken, maar ik zag een groter verhaal, namelijk dat van Clintons leven. Haar biografie biedt een inkijkje in de opkomst van het feminisme, de ontwikkeling van het Amerikaanse politieke systeem en hoe Amerika zo’n verdeeld land is geworden.’ 

Clinton: ‘Dat idee intrigeerde me. Ik heb zo veel bespottelijke verhalen gehoord over mijn leven, tot idiote samenzweringstheorieën aan toe. Als zij mijn levensverhaal in een breder maatschappelijk perspectief plaatst, dan is het de moeite waard eraan mee te werken. Waarna ze me 35 uur heeft geïnterviewd in zeven dagen tijd, dat was ongelooflijk zwaar.’ 

Beeld illustratie: Sarah Matuszewski

Vaak zeggen mensen dat ze u te afstandelijk vinden. Stel dat deze serie, waarin u zo open en eerlijk bent, was verschenen voor de presidentiële verkiezingen van 2016, had dat verschil gemaakt?

Clinton: ‘Dat weet ik echt niet.’

Burstein: ‘Dan zou de documentaire ook op een heel andere manier zijn bekeken. Een van de dingen die ik wilde was de onjuiste verhalen en misverstanden de wereld uit helpen. Als je dat doet in verkiezingstijd lijkt het alsof je een politieke agenda hebt. Nu ze niet meedoet aan de presidentsverkiezingen, kunnen mensen de film los zien van politiek én kan ze veel opener praten.’

Clinton: ‘De verhalen die toen rond gingen waren trouwens niet alleen tegen mij als persoon gericht, maar ook tegen mij als vrouw. Zo was er een hardnekkig gerucht dat ik doodziek zou zijn. Het enige bewijs daarvoor was dat ik een keer een flauwte kreeg vanwege een longontsteking. Daarvóór al klonk het regelmatig dat ik fysiek niet sterk genoeg zou zijn om president te kunnen worden. Nu heeft mijn partij een presidentskandidaat, Bernie Sanders, die een hartaanval heeft gehad, een serieuze hartaanval. Hij heeft een week in het ziekenhuis gelegen. 

‘Was het mij overkomen, of Elizabeth Warren, hadden we geen schijn van kans gehad. Bij een man zegt iedereen: ‘Och, wat is nou een hartaanval?’ Dit toont de onbewuste vooroordelen aan, de genderstereotypen die een grote rol spelen.’

Beeld illustratie: Sarah Matuszewski

In de documentaire bent u oprecht geïrriteerd als Sanders’ naam valt. ‘Niemand wil met hem werken. Hij heeft nog nooit iets voor elkaar gekregen’, zei u. Steunt u hem als hij de Democratische presidentskandidaat wordt?

Clinton: ‘Ik heb gezegd wat ik heb gezegd, anderhalf jaar geleden. Ik ging toen ervan uit dat hij zich weer kandidaat zou stellen, maar wist het niet zeker. Het was niet bedoeld als commentaar op de aanstaande verkiezingen. Ik heb een mening over hem, en over of hij zou kunnen winnen of niet, maar als de Democraten hem verkiezen, zal ik hem steunen. Iedere Democraat is beter dan Donald Trump. Ik denk dat Trump een groot gevaar is voor onze democratie, en heel eerlijk: voor de hele wereld.

‘Ik maak me zorgen over de opkomst van xenofobe, extreme, nationalistische, populistisch bewegingen met autoritaire leiders. En ik maak me zorgen om het voorbeeld dat Trump geeft: over hoe je de media kunt manipuleren, over hoe je de discussie kunt domineren en hoe je de onzekerheden van mensen voedt.’

‘Als we Trumps plek kunnen innemen na de komende verkiezingen, kunnen we de schade herstellen die hij in vier jaar tijd heeft aangericht. Dat wordt een stuk lastiger als hij nog vier jaar het ambt bekleedt.’

Beeld illustratie: Sarah Matuszewski

De documentaire maakt duidelijk in hoeverre het verspreiden van desinformatie invloed heeft op de politiek. Door sociale media heeft dat een nog grotere vlucht genomen. Is er een weg terug?

Clinton: ‘Ik zou willen dat ik daarop een antwoord op heb; ik denk hier veel over na. Ik ben in ieder geval ervan overtuigd dat we grote platformen als Facebook moeten reguleren, dat we die aan journalistieke standaarden moeten gaan houden. Binnen een democratie moeten kiezers zelf een mening kunnen vormen, maar dat werkt niet als ze onjuiste informatie krijgen. Ik denk dat veel mensen niet meer weten wat waar is en wat niet. Dit is een van de oorzaken dat er een enorm gebrek aan vertrouwen in de democratie is.’ 

Wat is het belangrijkste dat jonge vrouwen kunnen leren uit de vier uur die de documentaire duurt?

Clinton: ‘Neem je rechten niet voor lief. Denk niet dat geboekte vooruitgang is veiliggesteld. We staan op een punt in de geschiedenis waarin alles weer wordt bevraagd. Democratie, vrouwenrechten, godsdienstvrijheid, lhbti-rechten: alle dingen waarin ik geloof en mijn leven lang voor heb gevochten. In Hillary kun je zien dat dat een hele strijd is geweest, en niet alleen voor mij. Wees waakzaam. En spreek je uit.’

Hillary is vanaf 2/4 vier weken lang te zien om 23.00 uur op NPO 2.

‘Ik kon me Trump als president totaal niet inbeelden’

In 2017, het jaar na haar verkiezingsnederlaag, sprak de Volkskrant met ook met Hillary Clinton. Lees dat interview hier terug.

Zonsverduistering

‘Alsjeblieft, neem geen medisch advies aan van een man die ooit rechtstreeks naar een zonsverduistering keek’. 

Tweet van Hillary Clinton over Donald Trump, die hydroxychloroquine aanraadt bij covid-19, terwijl er nog geen bewijs is voor de effectiviteit van het malariageneesmiddel. Met meer dan 1,8 miljoen likes het populairste bericht op het sociale medium de afgelopen week. 

Meer over