Hij lijkt op Holleeder, maar het is Remmetje

'Handen omhoog - dat klinkt niet, riepen wij altijd', zegt filmproducent Matthijs van Heijingen. 'Je had in de jaren zeventig ook nauwelijks misdaad, dus dan kwam je uit op Grijpstra & De Gier-achtige films - een beetje simpel.'

Ook nu ze er wel zijn, die beter georganiseerde Nederlandse criminelen, constateert Van Heijningen een probleem. 'Onze scenaristen krijgen ze nooit echt sympathiek. Zo'n Holleeder, die is toch überhaupt niet interessant? Dat is zo goed aan zo'n American Gangster (Ridley Scott, 2007) bijvoorbeeld, of de films van Scorsese. Die gaan over mensen die je eigenlijk door de plee wilt trekken - maar je leeft met ze mee.'

Dat het soms zaak is om betrokkenen uit het milieu op afstand van een misdaadfilm te houden, ondervonden de makers van De dominee (2004), de biografisch bedoelde film over de opkomst en ondergang van de drugsgangster Klaas Bruinsma. Volgens tal van bronnen, waaronder Bart Middelburg, de auteur van het verfilmde boek De dominee, werd regisseur Gerrard Verhage (die in 2008 overleed) door een voormalige lijfwacht van Bruinsma onder druk gezet om de criminele werkelijkheid vooral niet te nauwgezet te verfilmen. Verhage, die het scenario na jaren werk compleet omgooide en fictiever maakte, heeft altijd volgehouden dat die keuze een oorsprong vond in het artistieke proces dat hij doorliep.

Terwijl Amsterdam de opnames huisvest van de Heineken-ontvoering, wordt in Brabant momenteel Van Heijningens nieuwste productie opgenomen: De Bende van Oss. Ook een misdaadfilm gebaseerd op waargebeurde (gruwelijke) feiten, maar dan uit de jaren dertig, toen de Osse clans huishielden. Sylvia Hoeks (De Storm, Tirza) speelt de hoofdrol, als jonge cafébazin die zich uit het onderwereldmilieu tracht te worstelen. 'Misdaad met een sociologische laag', aldus Van Heijningen. 'Katholieken tegen protestanten, volk tegen bovenklasse, een film met Brechtiaanse inslag.'

Voor regisseur André van Duren (Mariken, Kees de jongen) is het zijn eerste speelfilm 'met pistolen en geweren'. Dat de periode waarin uitzichtloze armoede tot een lokale golf van moorden en andere misdrijven leidde zeer goed gedocumenteerd is, maakt het mogelijk om dicht bij de werkelijke gebeurtenissen te blijven. 'In de processen verbaal uit de tijd staat keurig met hoeveel klappen iemand werd doodgeslagen, en de laatste woorden. Rauw en lomp, was het.'

In een van de filmscènes is te zien zijn hoe de Ossenaren met het opgegraven lijk van een door hen gedode en gehate commandant van de marechaussee door de stad paraderen, in een dronken optocht. 'Echt zo gebeurd', zegt Van Duren. 'Primitief machtsvertoon. Het is niet de gemoedelijke Brabander die we tonen.'

De filmpersonages zijn wel fictief, of samengesteld. De (bij-)namen van de echte bendeleden - waaronder de illustere Toon de Soep en Trien de Snol - komen niet in de film voor. De gemeente Oss, waar men lange tijd liever niet herinnerd werd aan de zwarte periode en het hardnekkige imago van 'messentrekkers', staat volgens Van Duren nu welwillend tegenover de verfilming. 'Men is behulpzaam. Over de bereidheid van figuranten uit de streek hebben we ook niet te klagen.'

Ook De Heineken Ontvoering mag als een misdaadperiodefilm gelden. Zo is het fietstunneltje naast het Amsterdamse Amstel Hotel, waarlangs de ontvoerders met Heineken ontsnappen, met veel aandacht voor detail teruggebracht in de tijd. Met plakposters die een optreden van Herman Brood & his Wild Romance aankondigen, graffiti van punkkunstenaar Dr. Rat, en opruiende protestteksten: 'leegstand = oorlog'.

Ook de echte loods waarin Heineken en Doderer vastzaten is speciaal voor de opnames teruggeplaatst op de oorspronkelijke plek. Maar regisseur Treurniet benadrukt dat je niet met alles authentiek moet willen zijn: 'Dat Jordanese accent, daar moet je mee oppassen. Als je kopieert hoe ze écht spraken, schiet het bioscooppubliek straks in de lach. Het wordt heel snel 't Schaep met de 5 pooten.'

Auke Kok, schrijver van de misdaadbestseller in wording Holleeder, de jonge jaren, bevindt zich vandaag als belangstellende op de filmset. 'Dus jij speelt Holleeder!' zegt hij ter begroeting tegen Scholten van Aschat. De acteur ontkent en nuanceert. Kok zelf ondervindt geen hinder van eventuele macht van Holleeder. Het onderwerp is tevreden met het boek, heeft de schrijver recent van de advocaat begrepen. 'Ik las mezelf terug, heeft Holleeder tegen hem gezegd. En dat mijn boek heeft bijgedragen aan zijn inzicht waar het fout is gegaan met hem.'

Van boek naar (weer) een film lijkt een logische stap, erkent Kok. 'Filmmaatschappijen vechten al om de rechten, voor een film of tv-serie.'

Dus Holleeder is formeel akkoord met een verfilming van zijn jeugd? Kok kijkt op: 'Als Holleeder het boek oké vindt, dan zal hij de film toch ook wel oké vinden?'

Penoza 2

De uitstekend geacteerde misdaadserie van de KRO, waarin Monic Hendrickx de weduwe van een geliquideerde hasj-handelaar speelt, krijgt een tiendelig vervolg in 2012.

Van God Los - de serie

Vanaf eind mei begint BNN met een dramaserie waarin elke aflevering een waargebeurd delict centraal staat. De serie staat los van de gelijknamige film over de Bende van Venlo.

Riphagen

De VPRO werkt aan een dramaserie gebaseerd op het boek Riphagen, de Amsterdamse gangster die in WO II ongekend fanatiek heulde met de vijand.

Misdaad-Telefilms

Voor de Telefilms van 2012 geldt als overkoepelend thema misdaad. Met o.a. Doodslag, in regie van Pieter Kuijpers (Van God Los), waarin een ambulancechauffeur (Theo Maassen) zich met geweld keert tegen straatterreur.

undefined

Meer over