'Hier ontbreekt de politieke moed voor een dialoog'; Spanje put hoop uit Noord-Ierse oplossing

Gisteren Ulster, morgen Baskenland. Baskische nationalisten van alle gezindten vergelijken hun situatie nadrukkelijk met die van Noord-Ierland. Het daar bereikte vredesakkoord is een voorbeeld....

Van onze correspondent

Cees Zoon

MADRID

De discussie die is losgemaakt door het akkoord van Stormont maakt echter duidelijk hoe ver de partijen in het Baskische conflict van elkaar verwijderd zijn. De grote Spaanse politieke partijen wijzen elke vergelijking met Noord-Ierland van de hand. Want in Baskenland, stellen zij, staan niet twee bevolkingsgroepen tegenover elkaar, maar wil een criminele minderheid met geweld haar wil opleggen aan een democratische meerderheid.

De Baskische nationalisten hebben Noord-Ierland altijd als referentiepunt gebruikt voor hun strijd voor onafhankelijkheid van Spanje. Voorop Herri Batasuna (HB), de politieke tak van de terroristische organisatie ETA. HB beschouwt zichzelf als een Baskische variant van Sinn Fein. 'Het Noord-Ierse vredesproces heeft een duidelijke vertaling in Euskadi (Baskenland)', aldus HB-woordvoerder Arnaldo Otegi. Voor hem lijdt het geen twijfel dat dialoog en onderhandelingen uiteindelijk ook zullen zegevieren.

Vrijwel op dezelfde lijn, zij het met een expliciete veroordeling van de ETA-terreur, zit de Baskische Nationalische Partij (PNV), de grootste regeringspartij van de deelstaat Baskenland. De PNV is nog altijd de gedoogpartner van de 'erfvijand': de Partido Popular van de Spaanse premier Aznar.

Er komt echter geen oplossing voor Baskenland zolang de PP en de socialisten zich verzetten tegen een open dialoog, zei PNV-voorzitter Arzalluz zondag tijdens de viering van de Dag van het Baskische Vaderland. De ETA is volgens hem 'slechts een maagzweer voor de centrale regering die de staat niet in gevaar brengt'. Maar de Spaanse partijen zijn bang dat wanneer de vrede eenmaal is gesloten, alle nationalisten zich zullen verenigen om onafhankelijkheid te eisen.

Naar de mening van de Baskische ex-president Garaikoetxea is de belangrijkste overeenkomst tussen Noord-Ierland en Baskenland dat 'beide volken nationale gevoelens hebben die geaccepteerd dienen te worden. Het essentiële verschil is dat hier de politieke moed ontbreekt om een dialoog een kans te geven.'

Carlos Iturgaiz, de PP-leider in Baskenland, wijst de vergelijking met Noord-Ierland van de hand: 'Hier gaat het om een minderheid die de democratie niet accepteert en die de meerderheid het leven onmogelijk wil maken.' Minister Rajoy voegt toe dat 'Ulster lang niet de mate van zelfbestuur krijgt die Baskenland allang heeft'.

De autonomie van Baskenland is inderdaad aanzienlijk. Krachtens de Spaanse grondwet van 1978 heeft de deelstaat een eigen parlement en een eigen regering, die wordt gedomineerd door gematigde nationalisten. De afgelopen twee jaar hebben zij bij de regering Aznar vergaande bevoegdheden op terreinen als belastingen en gezondheidszorg afgedwongen. Feitelijk zijn alleen Defensie en Buitenlandse Zaken nog competenties van Madrid.

Het probleem van de ETA is niet alleen de terreur waarmee zij haar doel wil bereiken. De organisatie streeft niet louter naar onafhankelijkheid van Baskenland, maar naar herstel van het 'oude vaderland Euskadi', een gebied dat ook de Spaanse deelstaat Navarra en het Franse Baskenland omvat. Los van het feit dat een staat binnen deze grenzen nooit heeft bestaan, is dit een niet te verwezenlijken ideaal.

Dat nieuwe oude vaderland wil de ETA bovendien bestuurd zien op basis van de marxistisch-leninistische ideologie. Voor die politieke ideeën loopt in Baskenland slechts een kleine minderheid warm. Herri Batasuna haalde bij de laatste verkiezingen 12 procent van de stemmen.

Anti-nationalisten wijzen erop dat in Noord-Ierland de politici van Sinn Fein de terroristen van de IRA overreedden tot het afkondigen van een bestand. In Baskenland zijn de rollen omgekeerd. Daar bepaalt de ETA de strategie en volstaat Herri Batasuna met het verdedigen van de door de ETA gekozen lijn. Zolang de ETA niet eerst een onvoorwaardelijk bestand afkondigt, weigert Madrid een dialoog te openen.

Meer over