Analyserellen in Washington

Hevige kritiek op beveiliging Capitool: hoe kon politie zo falen?

De politietop ligt onder vuur een dag nadat duizenden Trump-aanhangers het Capitool in Amerika bestormden. De agenten krijgen hevige kritiek op de slechte beveiliging tijdens de reeds voorspelde ‘wilde woensdag’ en het slappe optreden tegen gewelddadige (witte) betogers.

Achteraf is makkelijk praten. Maar toch is het opvallend hoe slecht voorbereid de politie was op de komst van duizenden woedende Trump-aanhangers, die woensdag het congresgebouw bestormden. In december voorspelde Trump al dat 6 januari ‘wild’ zou worden. Schiet- en steekpartijen en knokkende menigten: het is allemaal al eerder gebeurd bij pro-Trump demonstraties. Dit weekeinde zweepte Trump zijn aanhangers nog eens extra op om woensdag aanwezig te zijn bij het ‘grootste protest ooit in de geschiedenis’ van Washington. Dus dat er duizenden woedende, mogelijk gewapende Amerikanen op de hoofdstad afkwamen, was wel duidelijk.

De politie hield woensdag daarom ook rekening met geweld, maar het korps van circa tweeduizend man riep vooraf geen extra hulp in. De reservestrijdkrachten (National Guard) stonden alleen op stand by. De strategie was om kleinschalig en zo onopvallend mogelijk aanwezig te zijn en zodoende geen olie op het vuur te gooien, zoals bijvoorbeeld afgelopen vorige zomer gebeurde in Portland toen Black Lives Matter-demonstranten uit woede over het politieoptreden onder meer een gebouw van de politievakbond in brand staken. Het was een misrekening. Boze Trump-aanhangers hielden het niet bij kleine opstootjes, zoals de politie inschatte, maar waren bereid tot grof geweld.

Chaos en gasmaskers

Honderden relschoppers braken aan het begin van de middag door de dranghekken en bestormden het Capitool. Het gebouw ging daarop in lockdown, waarna een deel van de volksvertegenwoordigers en journalisten in veiligheid werd gebracht op een geheime locatie in het Capitool. Velen droegen gasmaskers, omdat zowel de politie als Trump-aanhangers chemisch irriterende stoffen hadden ingezet.

De meute wist door te dringen tot onder meer de senaatszaal en kantoren van parlementariërs, waar ze ruiten insloegen en andere vernielingen aanrichtten. Beveiligers in het Huis van Afgevaardigden bewaakten met getrokken vuurwapens de deuren toen de indringers door de gebarricadeerde deur dreigden te breken. Binnen schuilden achtergebleven afgevaardigden onder hun bureaus en bankjes. In het Capitool werden vervolgens schoten gelost. Een vrouw kwam daarbij om het leven. Drie anderen stierven door ‘medische noodsituaties’ ten tijde van de bestorming. Meerdere politieagenten raakten gewond.

Reservestrijdkrachten, arrestatieteams van de FBI en extra politieagenten moesten worden opgeroepen om het Capitool te beveiligen en de omgeving schoon te vegen. Pas uren later, tegen 17.30 uur, was het gebouw weer veiliggesteld; onbekend is nog waarom dat zo lang duurde.

Falend optreden

Volgens ingewijden heeft vicepresident Pence uiteindelijk overlegd met de Defensieminister om de reservestrijdkrachten in te zetten, omdat Trump niks deed. Andere hulptroepen werden ook niet ingeschakeld via de president, maar via de burgemeester en het ministerie van Justitie. Besloten werd om het leger erbuiten te houden, om te voorkomen dat de situatie nog verder zou escaleren en er beelden van militairen zouden rondgaan die de eigen bevolking aanvielen. In totaal zijn tijdens en na de bestorming zeker 82 mensen gearresteerd, 68 mensen door de politie van Washington, 14 anderen door de beveiligers van het Capitool. De avondklok die om 18.00 uur inging zorgde daarna voor relatieve rust in de stad.

Het oordeel over de inschattingsfout van de politietop is hard. Het gaat om een van de ernstigste veiligheidsincidenten in de Amerikaanse geschiedenis, zeggen huidige en voormalige wetshandhavers. ‘De beveiliging was niet voorbereid op de omvang van het protest’, zegt David Gomex, een voormalige FBI-bestuurder tegen The Wall Street Journal. ‘Op het moment dat ze door de beveiligingshekken drongen, werden de agenten overweldigd en konden ze niet snel genoeg meer reageren.’ Voormalig Defensieminister Leon Panetta is woedend: ‘Wat bezielde de politie in godsnaam om het Capitool vandaag niet te beveiligen?’

Democratische en Republikeinse volksvertegenwoordigers sturen inmiddels aan op een onderzoek hoe het heeft kunnen gebeuren dat de politie de doorbraak in de beveiliging van het Capitool niet kon voorkomen. De fractieleider van de Republikeinen in de Senaat, Mitch McConnell, constateerde donderdag ‘schokkende tekortkomingen’ in de beveiliging. De Democratische fractieleider Chuck Schumer kondigde aan dat hij het hoofd beveiliging van de Senaat, Mike Stenger, zal vragen op te stappen of anders gaat ontslaan.

De Democratische afgevaardigde Zoe Lofgren (Californië) vindt dat de bestorming ‘ernstige vragen over de beveiliging’ oproept. Als voorzitter van een commissie die de beveiliging van het Capitool overziet, wil zij samen met de leiders van Huis en Senaat de paraatheid van de politie evalueren.

Dubbele standaard

Het verschil tussen het politieoptreden woensdag tegen de voornamelijk witte Trump-aanhangers en het politieoptreden afgelopen zomer tegen veelal zwarte Black-Lives Matter-supporters, is ook onderdeel van de kritiek. De gekleurde Afgevaardigde Karen Bass (ook uit Californië) was naar eigen zeggen woedend toen zij op sociale media zag dat een politieagent samen met een demonstrant poseerde voor een selfie. ‘Ik kan me niet eens voorstellen wat er gebeurd was als een paar duizend Black Lives Matter-demonstranten het Capitool hadden bestormd … dat er dan (maar) dertien mensen zouden worden gearresteerd.’

Ook linkse activisten hekelen de dubbele standaard van de politie. ‘We weten allemaal dat er dodelijk geweld zou zijn gebruikt als Black Lives Matter het Capitool zou hebben bestormd’, zegt Ja'Mal Green, een bekende mensenrechtenactivist uit Chicago tegen The New York Times. ‘We hebben vandaag gezien wat het betekent voor witten om privileges te hebben.’ Attica Scott, een lokale politicus in Kentucky, die vorig jaar zelf werd gearresteerd tijdens een vreedzaam protest tegen politiegeweld, zegt: ‘Als je zwart bent, kun je al gearresteerd worden als je gewoon over straat loopt. Maar als je wit bent, kun je rellen en ermee wegkomen.’

Diverse afgevaardigden dringen aan op het ontslag van de politietop in Washington vanwege hun ‘beschamende gebrek aan voorbereiding’ en onvermogen om een bijna-staatsgreep te voorkomen. De politietop heeft nog niet gereageerd op de kritiek.

Meer lezen over het geweld in de VS?

Reportage: Hoe een demonstratie volledig uit de hand liep: ‘Dat gebouw is van ons! Van ons, het volk!’

Reportage: Relatieve rust in de straten Washington DC na chaotische middag in en rondom Capitool

Liveblog: over de bestorming van het Capitool en de ontwikkelingen daarna: Biden wordt president, maar wat gebeurt er met Trump?

Vooruitblik: VS zetten zich eerder deze week schrap voor ‘wilde woensdag’, zoals Trump het noemde. Wat dachten autoriteiten vooraf dat er ging gebeuren?

Meer over