Het ziekenhuis gaat naar de beurs

De gezondheidszorg gaat voorzichtig de markt op. Banken, beleggers en consultants profiteren graag mee. Bazen van ziekenhuizen zijn welkome gasten....

door Jet Bruinsma

'Op weg naar het beursgenoteerde ziekenhuis.' Over dat onderwerp sprak een groep ziekenhuisdirecteuren deze week op uitnodiging van het consultancybureau Deloitte met enkele kopstukken uit de wereld van zorgverzekeraars, bedrijfsleven en zorgsector. 'Geen incident', bevestigt Anne van der Heyden, marktgroepleider gezondheidszorg bij Deloitte. 'We toetsen regelmatig onze ideebij partijen uit de zorgsector.'

Directeuren van ziekenhuizen zijn, net als hun collega's uit andere zorgsectoren, graag geziene gasten van bankiers, investeerders en organisatiebureaus. Geen toeval, want hoewel het beursgenoteerde ziekenhuis in Nederland nog wel even op zich zal laten wachten, lijken de lange-termijnperspectieven voor marktwerking en het commercieel exploiteren van klinieken gunstig. Logisch dus dat financi en andere dienstverleners volop vrijages beginnen met deze nieuwe klanten.

Vanaf volgend jaar kunnen ziekenhuizen zelf in onderhandelingen met zorgverzekeraars de prijs bepalen van een aantal medische behandelingen. Dat maakt de weg vrij voor concurrentie. Het oprichten van privinieken is sinds vorig jaar een stuk gemakkelijker geworden. Klinieken kunnen zelfs officieel worden erkend als zelfstandig behandelcentrum (ZBC), als zij zorg willen leveren die door het ziekenfonds wordt vergoed. Het aantal ZBC's is in een paar maanden gestegen van veertig naar 62, twintig wachten nog op erkenning. Ook de aankondiging van minister Hans Hoogervorst van Volksgezondheid, vlak na zijn aantreden, dat hij winst in de zorg op den duur wil toestaan, leidde tot het opstropen van de mouwen.

Peter van Leeuwen is directeur instellingen bij ING, met een marktaandeel van ruim 30 procent de grootste financi dienstverlener in de gezondheidszorg. 'We zijn geeresseerd in de ontwikkelingen. Er gaat van alles gebeuren', verwacht hij. ING nodigt geregeld ziekenhuisdirecteuren, artsen, ambtenaren en consultants uit voor een bezoek aan buitenlandse ziekenhuizen, zoals Rhlinikum, de succesvolle en reeds beursgenoteerde ziekenhuisketen in Duitsland.

'We doen aan relatiebuilding, er wordt een klimaat geschapen. Daarbij praten we niet meteen over financiering', zegt Van Leeuwen. Uiteraard komt dat later wel degelijk aan de orde. ING financiert momenteel naast de traditionele non-profit-instellingen enkele ZBC's.

De Haaglandenkliniek in Den Haag bijvoorbeeld. De kliniek, die is opgezet door het reguliere ziekenhuisHaaglanden (Westeinde) biedt oogzorg (onder meer laseren), huidbehandeling en plastische chirurgie. 'Door de erkenning als ZBC mogen we ook verzekerde zorg leveren, maar daar richten we ons niet primair op', zegt directeur Niek Bosch van Rosenthal. Het ziekenhuis is de geldschieter, de priviniek huurt ruimte in het Westeinde. Gezocht wordt naar andere investeerders; wellicht zijn producenten van in de kliniek gebruikte apparaten geinteresseerd.

Ook ABN Amro, behorend tot de topvijf van Nederlandse banken die actief zijn in de gezondheidszorg, legt de directeuren in de watten tijdens regionale bijeenkomsten in landelijk gelegen conferentie-oorden. 'ABN Amro is volop actief in deze sector en dat willen we ook blijven', zei Eric Rahusen, directeur corporate clients in Amsterdam tijdens van die sessies.

'De markt gaat open, al is dat proces nog in een embryonale fase', zegt Huybert van Eck, managing director bij adviesbureau Berenschot. 'Ondernemen is een vak', zegt zijn collega Paul Sloot. 'Wij hebben daarvoor een soort kookboek gemaakt.' Berenschot richt zich voorlopig op ziekenhuizen en specialisten die als vrije ondernemer 'laagcomplexe zorg' willen bieden: eenvoudige ingrepenals staaroperaties, plastische chirurgie, kleine chirurgie zoals het weghalen van spataderen of het herstellen van liesbreuken. Van Eck: 'Dat type zorg leent zich uitstekend voor het vrijgeven aan de markt.'

Waterland Private Equity Investment in Bussum is een jonge participatiemaatschappij. Opgericht in 1999 heeft het bedrijf intussen 220 miljoen euro geesteerd in Nederland, Belgin Duitsland, waarvan ruim de helft in zorg en welzijn. De aandeelhouders van Waterland zijn onder meer verzekeraar Delta Lloyd, Fortis, het Ahold-pensioenfonds, de Amerikaanse bank JP Morgan en de Belgische KBC Bank.

Deze partijen zien investeren in vergrijzing als een veilige belegging. Waterland is eigenaar van Harting-Bank (onder meer rolstoelen), Hartis (een hartbewakingsapparaatje), Sophia (grootste uitvaartbedrijf van Belgien Fa-med, de notaschrijver namens allerlei zorgverleners. Momenteel onderhandelt Waterland met een keten van privinieken; welke dat is, wil de participatiemaatschappij niet zeggen.

'Overal is het aan het gisten', constateert Lex Sigterman van adviesbureau Boer & Croon, dat een grote klantenkring heeft binnen de gezondheidszorg. 'Het startschotheeft geklonken.' Maar welke kant de renners op gaan, is nog niet helemaal duidelijk. Dat heeft, verzekeren alle spelers in de markt, alles te maken met het ontbreken van duidelijke uitspraken door de politiek. Maar dan nog: 'Er is niet oplossing', zegt Van Leeuwen van ING.

Zullen ziekenhuizen massaal de simpele en planbare zorg gaan uitbesteden aan privchters, zoals Haaglandenkliniek? 'Je moet de binding met een algemeen ziekenhuis niet loslaten', vindt voorzitter Pieter Vierhout van de Orde van Medisch Specialisten. 'Dan blijven de contacten over en weer bestaan. Dat is beter voor de kwaliteit.'

Of gaan private alleenstaande kliniekjes-voor--ingreep de markt op? Op die manier wordt de markt sneller opengebroken, denkt Van Eck van Berenschot. 'Je moet een vrijstaatje cren. Een complexe organisatie als een ziekenhuis heeft veel tijd nodig voor overleg.' Zijn collega Sloot: 'Begin kleinschalig, dan kun je snelheid maken.' Het aankopen van ziekenhuisgebouwen, zoals manager Paul Sturkenboom van het Amsterdamse Slotervaartziekenhuis wilde, lijkt weinig kansrijk zolang de extreem lange afschrijvingstermijnen voor zorggebouwen blijven bestaan (zie kader).

Voormalige ziekenhuisterreinen op toplocaties zijn aantrekkelijk voor ondernemers in de gezondheidszorg. Het grootste (99 hectare) is het landgoed Zonnestraal in Hilversum. In het hoofdgebouw, tachtig jaar geleden ontworpen als sanatorium voor zieke diamantbewerkers, zijn sinds kort een oogkliniek en een congrescentrum gevestigd. Elders op het terrein worden onder meer zorg en fitness op commerci basis geleverd. Er zijn plannen voor een nieuw gebouw met drie verdiepingen. Maar dat komt er pas als vaststaat wie de exploitant wordt, zegt directeur Jan van Leeuwen. De eigenaar van Zonnestraal, de aan het reguliere Ziekenhuis Hilversum gelieerde Stichting Loosdrechtse Bos, wordt volgens hem niet echt rijk van zijn bezit.

Verzekeraar Delta Lloyd, sinds 1995 eigenaar van het voormalig ziekenhuisterrein Berg en Bosch in Bilthoven (42 hectare) ziet zijn bezit vooral als een nuttige belegging. De verzekeraar is huisbaas van tientallen huurders, onder wie de exploitanten van privinieken voor onder meer cosmetische chirurgie.

Geen van de gesprekspartners gelooft dat de noodzakelijke zorg voor zieke mensen in het gedrang komt door de markt en het streven naar winst. Sigterman van Boer & Croon: 'Commercieel betekent dat je winst kunt maken. Maar dat kan alleen als je veel patien helpt; niet alleen rijke particulieren, maar ook ziekenfondspatien. Dat doet Rhlinikum in Duitsland ook.' Van Eck van Berenschot: 'Er zullen zo'n veertig ziekenhuizen overblijven voor acute en complexe zorg. Dat moet de overheid garanderen. Maar de eenvoudiger zorg kan beter worden geleverd door efficie kliniekjes.'

De winst van commerci ziekenhuizen komt zeker weer ten goede aan de zorg, erkent Van Leeuwen van ING. 'Maar er komt een moment dat de investeerders willen cashen.'

Meer over