Column

Het woord 'vluchteling' durfde de koning niet uit te spreken

Zijn moeder wekte rond Kerstmis altijd de indruk dat ze met een bel cognac onder handbereik had zitten vlassen op verborgen boodschappen waarmee ze de irritante mannetjes aan wier leiband ze het hele jaar door had moeten lopen het bloed vanonder de nagels kon zuigen.

Sheila Sitalsing
Koning Willem-Alexander. Beeld ANP
Koning Willem-Alexander.Beeld ANP

Dan liet ze in haar kersttoespraak subtiel-villeine zinnetjes vallen over haar weinig moedige onderdanen: massaal in het naoorlogse verzet, grote bek over goed en fout. Allemaal 'wijsheid achteraf', zei ze, want tijdens de bezetting hadden de Nederlanders veelal 'verkozen zo gewoon mogelijk door te leven in de hoop vooral zelf te overleven. Hun ogen keken daarom soms de andere kant op wanneer op klaarlichte dag duistere dingen gebeurden.'

Commotie.

Een keer was ze het gedrein van de geblondeerde kleuter zo zat, dat ze klaagde: 'Grofheid in woord en daad tast de verdraagzaamheid aan.'

Commotie. Geert Wilders, die zich aangesproken voelde omdat hij zeer hecht aan grofheid in woord en daad, eiste, het borstkasje vol lucht gezogen, de schoudertjes naar achter, dat het brave mens 'als een haas uit de regering wordt gezet'. Ik had kerstdienst dat jaar en heb er nog een nieuwsbericht over moeten tikken.

Een jaar later sprak ze waarderende woorden over de vrijheid van meningsuiting 'als een ieders goed recht', gevolgd door zo'n langgerekt 'maar' waar de vrijheidsfundamentalisten zo'n hekel aan hebben: 'Naast de algemeen geldende grens die in de wet is vastgelegd, zijn er ook normen van moraal en beschaving. Een recht om te beledigen bestaat dan ook niet. Evenmin geeft godsdienstvrijheid een vrijbrief om te kwetsen of op te roepen tot haat.'

Andermaal commotie. Andermaal Wilders die boos was omdat hij kritiek ontwaarde op zijn net afgeleverde filmische meesterwerk over de perfiditeit van de muzelman.

Bij dat soort gelegenheden stelde ik me haar graag voor met een tevreden glimlach om de lippen, zich behaaglijk uitrekkend op een met gouddraad geborduurde bank ergens hoog in een van haar paleizen, een flinke teug van iets sterks nemend, spelend met een aan de lak ontsnapte haarlok, de ijdelheden hier beneden uitlachend met een lodderoog. En dan hield ik een beetje van haar.

Sinds haar zoon de familiezaak heeft overgenomen, is het jaarlijkse plezier rond Kerst aanzienlijk afgenomen. Een beetje zoals de glans bij Vroom & Dreesmann er de afgelopen 130 jaar langzaam maar onherroepelijk vanaf is gegaan toen de warenhuizen overgingen van vader naar zoon naar kleinzoon, om te eindigen als een hoopje ellende in de handen van een sprinkhaankapitalist.

Er zijn de amechtige pogingen tot moderniteit - staan in plaats van zitten, alsof we naar het NOS Journaal zitten te kijken en de koning elk moment een begin kan maken met een loopje, op weg naar een uit de vloer van de Eikenhorst opstijgend beeldscherm voor een liveverbinding met een godverlaten oord waar de kindjes niet weten dat het Kerstmis is.

En er zijn verwoede pogingen om helemaal niets te zeggen dat wie dan ook, waar dan ook, op wat voor manier dan ook mogelijkerwijs voor het hoofd zou kunnen stoten.

In die laatste opdracht is de koning geslaagd.

Zelfs hét woord van 2015 durfde hij niet uit te spreken.

Daarom zeg ik het hier maar: vluchteling, vluchteling, vluchteling.

Meer over