Het wonder van Zeeland

Amper anderhalf jaar bleek nodig te zijn om een universiteit in Zeeland op te richten. Volgend jaar september gaat de Roosevelt Academy in Middelburg open....

Door Thom Meens

RUIM vier eeuwen rouwt Zeeland al om het verlies van een universiteit die in 1575 niet naar Zierikzee of Middelburg ging, maar naar Leiden. Volgend jaar kan de rouwkledij eindelijk in de kast als in september de eerste tweehonderd studenten zich melden voor de Roosevelt Academy in Middelburg. Het is de Zeeuwse versie van het succesvolle University College in Utrecht, het topinstituut van de Universiteit Utrecht waar studenten in drie jaar een brede academische basisvorming krijgen.

De Roosevelt Academy, genoemd naar de familie Roosevelt die van Tholen naar de Verenigde Staten trok en daar twee presidenten leverde, is in amper anderhalf jaar opgericht. 'Dat kan in Zeeland', grinniken de grondleggers, Hans Adriaansens, Dick van den Bout, Jan Bart Mandos en Nel Ginjaar-Maas.

Ze zitten met zijn vieren in een kantoor van Dick van den Bout, directeur van Scoop, het Zeeuws instituut voor zorg, welzijn en cultuur, maar bovenal de man die de jongensdroom van die andere Middelburger, Hans Adriaansens, mede deed uitkomen.

Adriaansens, hoogleraar en onderwijscoryfee, stampte in Utrecht het University College uit de grond, een Nederlandse variant op het Engelse Oxford. 'De universiteit in Utrecht is met ruim twintigduizend studenten net zo groot als die van Oxford, maar veel massaler. Daar hebben ze 39 afdelingen met een eigen campus, zodat het onderwijs kleinschalig kan blijven. Ik heb me altijd afgevraagd waarom dat hier niet zou kunnen. Beter onderwijs tegen dezelfde prijs en regionaal georiënteerd.'

En het kon, want met de in voering van het bachelor- en mastersysteem werd het mogelijk het onderwijs te splitsen in een algemeen vormende basis, de bachelor of undergraduate, en een specialisatie, de master of graduate. Voor de bachelorfase bedacht Adriaansens het University College, waar zeshonderd studenten drie jaar op een campus wonen, studeren, sporten en ontspannen. Ze zitten zo dicht op elkaar dat ze gedwongen zijn samen te werken. Het is een smeltkroes, waarin 68 nationaliteiten worden klaargestoomd voor de afrondende specialisatie of de arbeidsmarkt. Studenten van het University College kunnen overal ter wereld terecht.

Maar Adriaansens wilde meer. Telkens als hij in de zomer zijn bootje afmeerde in de haven van Middelburg en de eeuwenoude majestueuze gebouwen bekeek, dacht hij: dit zou een prachtige campus zijn.

In november 2001 raakt Adriaansens op een congres in het Eindhovense Evoluon in gesprek met de dagvoorzitter, Dick van den Bout. Ze kenden elkaar niet, maar het klikte tussen de Zeeuwen, allebei (oud)Middelburger, en Adriaansens repte van zijn droom: een University College in het oude stadhuis van Middelburg en in de nabijgelegen abdij. Een topinstituut, kleinschalig, internationaal georiënteerd.

'Ik ben gelijk aan het werk gegaan', zegt Van den Bout. 'Ik heb nog wel gezegd dat de abdij misschien te veel gevraagd is. Daar zetelt het provinciebestuur.' Van den Bout schakelde Jan Bart Mandos in, voorzitter van het college van bestuur van de Hogeschool Zeeland in Vlissingen. 'Voor ons was vanaf de eerste dag duidelijk dat we moesten samenwerken met de hogeschool.' Mandos haalde de voorzitter van zijn raad van toezicht erbij, oud-staatssecretaris Nel Ginjaar-Maas. Zij zat in de eerste twee kabinetten-Lubbers op Onderwijs en kent de Haagse wegen.

En toen ging het hard. De gemeentebesturen van Middelburg en Vlissingen werden bewerkt. Nog voor de jaarwisseling van 2001 op 2002 werden de eerste gesprekken gevoerd (Dick: 'In onze vrije tijd, want we hebben allemaal een gewone baan.'), waarna in januari de Hogeschool Zeeland en het ministerie van Onderwijs en Wetenschappen aan de beurt waren. 'Dick belde nog even met de commissaris van de koningin', gniffelt Nel Ginjaar-Maas. 'Zo gaat dat hier. Het is net een dorp.'

De telefonades hadden succes. De provincie liet twee bureaus onderzoeken of er belangstelling was onder aankomende studenten in Nederland en Vlaanderen voor een Zeeuwse universiteit. Die was er.

Met de gesprekken begon de publiciteit. De Provinciale Zeeuwse Courant schreef over de plannen. Adriaansens: 'Ineens kregen wij allemaal post en e-mail uit de hele wereld. Ik geloof dat zo'n beetje iedereen die ergens hoogleraar is en verre voorouders uit Zeeland heeft, zich heeft gemeld. Ze willen allemaal bij ons komen werken.'

Maar eerst moest er een universiteit komen. Daartoe sloegen de Universiteit Utrecht en de Hogeschool Zeeland de handen ineen en richtten de Roosevelt Academy op. Nel Ginjaar-Maas werd voorzitter van het bestuur.

Natuurlijk waren er mensen die schamperden. Ook op de Hogeschool Zeeland. 'Moet dat wel, scheppen we niet onze eigen concurrent?', vertolkt Mandos de bezwaren. 'Ik kon ze allemaal weerleggen. We kunnen zaken samendoen. Denk aan gebruik van sportaccommodaties en bibliotheken. De Roosevelt Academy kan gebruik maken van onze laboratoria en wij kunnen studenten naar Middelburg sturen.'

Adriaansens: 'Het is vernieuwend. Niet het instituut bepaalt of iets wetenschappelijk onderwijs is of hoger onderwijs, maar het Zeeuwse programma. Wij kunnen een geprononceerd wetenschappelijk en hoger onderwijsprogramma aanbieden. Daarvan profiteert de hogeschool ook.' Bovendien zal een aantal van de nieuwe studenten aan de Roosevelt Academy moeten worden bijgeschoold, want de voertaal is Engels. Dat kan de hogeschool verzorgen.

Volgens berekeningen van Van den Bout en Adriaansens is tot 2008 tien miljoen euro nodig, nadien draait de universteit kostendekkend tegen normaal tarief van het collegegeld. Van Zeeuwse overheden en bedrijven kwamen toezeggingen voor financiële steun binnen, maar het gat bleef groot.

'Toen hebben we Nel op pad gestuurd', zegt Dick van den Bout. Nel Ginjaar-Maas met haar connecties op Onderwijs, met haar politieke vrienden. De ambtelijke top van het departement was bereid zich in te zetten voor de nieuwe universiteit, nu moest het geld nog worden losgepeuterd. Ginjaar-Maas maakte een afspraak met haar VVD-partijgenote Annette Nijs, staatssecretaris van Onderwijs en Wetenschappen. 'Ik heb haar duidelijk gemaakt dat het gaat om een incidentele betaling van aanloopkosten.'

Nijs zegde onder voorwaarden 4,5 miljoen euro toe in drie jaar. Als tegenprestatie moet de Roosevelt Academy samenwerken met universiteiten in Gent en Antwerpen en de Hogeschool Zeeland en moeten studenten van de hogeschool kunnen doorstromen naar de Academy. Niemand verwacht dat die voorwaarden grote problemen opleveren.

Ginjaar-Maas: 'Nijs was laatst hier. Het eerste wat ze zei was: ik had me voorgenomen nooit subsidie te geven als partijgenoten erom kwamen vragen. Maar dit plan was te goed.' De Roosevelt Academy heeft inmiddels 8,5 miljoen euro binnen.

Als eerste bestuursdaad van de nieuwe academie werd een decaan benoemd: Hans Adriaansens, wie anders? Nel Ginjaar-Maas: 'Hans wilde eigenlijk een sabbatical year, had hij me gezegd. Hij ging dus weg bij het University College in Utrecht. Ik heb gezegd: als je toch een jaar gaat zitten niksen, kun je net zo goed bij ons komen werken.'

Adriaansens gruwt van massaonderwijs. 'Je kunt niks overbrengen als je voor een zaal staat met achthonderd studenten en weet dat je straks ook nog achthonderd tentamens moet nakijken. De relatie tussen docent en student is bepalend. Je moet studenten aanleren hoe je kennis kunt verwerven. Dat kan alleen als je heel dicht op elkaar werkt. Je moet proberen bij iedereen het onderste uit de kan te halen. Met onderwijs op maat van het talent. Daarom praten we met elke student die zich meldt. Niet je cijferlijst is bepalend of je hier mag studeren, maar je motivatie.'

De decaan begint komende weken met het aantrekken van een wetenschappelijke staf. 'Die vijftig mannen en vrouwen moeten het onderling goed kunnen vinden, dat is essentieel voor de sfeer. Ik wil ook dat ze allemaal in Zeeland gaan wonen.'

Van den Bout houdt zich bezig met het verwerven van karakteristieke panden voor studentenhuisvesting. 'We willen complexen hebben met maximaal honderd kamers. Iedereen krijgt een eigen kamer, per vier of vijf kamers komt er een kitchenette met ijskast, afwasmachine en kookplaat. We proberen ook een centrale maaltijdverstrekking te regelen.'

Voor het onderwijsprogramma speelt de Roosevelt Academy leentjebuur bij het University College. Mandos: 'We liften mee, maar wel met een Zeeuwse inslag.'

Kan er dan niets meer misgaan? Vier hoofden schudden nee. 'Dat vragen wij ons ook elke dag af', zegt Nel Ginjaar-Maas. Alsof ze zelf niet geloven dat ze in anderhalf jaar een universiteit uit de Zeeuwse klei hebben getrokken. Jan Bart Mandos over dit wonder van Zeeland: 'Het is verbazingwekkend hoe goed alles samenvalt. Hans die met zijn idee komt. De gemeente die het oude stadhuis een goede bestemming wil geven. De Hogeschool Zeeland die naar verbreding zocht. De historische gebouwen in de stad die leegkomen. Elke stap die we zetten, sluit aan op een ontwikkeling elders.'

Wat blijft is de verwondering. 'Als Dick die dag in november ziek was geweest, of als we niet aan de praat waren geraakt, hadden we hier nu niet gezeten', zegt Adriaansens. 'Dat denk ik wel. Jij had heus wel een andere manier gevonden', antwoordt Ginjaar-Maas. Van den Bout: 'Het is vijftig jaar na de watersnoodramp. We staan niet stil in Zeeland.'

Meer over