reportage

Het water in de Nederlandse rivieren stijgt: de stuwen gaan open, het vee wordt op het droge gebracht

Kuddebeheerders verplaatsen elk jaar met vrijwilligers stieren, koeien en paarden naar hoger gelegen gebieden. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant
Kuddebeheerders verplaatsen elk jaar met vrijwilligers stieren, koeien en paarden naar hoger gelegen gebieden.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Het water in de rivieren bereikt waarschijnlijk dit weekeinde zijn hoogste punt. Rijkswaterstaat en de gemeenten nemen maatregelen. Kuddebeheerder Tanja de Bode brengt vee uit de uiterwaarden bij Poederoijen naar hoger gelegen gebieden. ‘We kunnen ze pas verplaatsen als het water echt dichtbij komt.’

‘Eigenlijk moeten we een hutje bouwen voor elk dier, met wat hooibalen en een deken. Het liefst met wat roze hoeflak en wifi.’ In het Gelderse Poederoijen, in natuurgebied Munnikenland, staan kuddebeheerder Tanja de Bode en haar collega’s te kijken naar de paarden en stieren die langs het water naar een droog gebied lopen. ‘We krijgen vaak kritiek over hoe we omgaan met de dieren’, legt ze uit. ‘Mensen vinden de dieren tegenwoordig alleen maar zielig, terwijl wij ze juist het leven laten leven dat wilde dieren horen te leven: in de natuur, met genoeg ruimte en eten. En als hun leefgebied overstroomt, helpen wij ze naar het droge. Wij zorgen met veel liefde voor ze.’

En de leefgebieden zijn aan het overstromen.Door de hoogwatergolf op de Rijn treden de Nederrijn, de Lek en de Waal buiten hun oevers en veranderen de uiterwaarden in grote meren. Een geliefd moment voor binnenlandse toeristen, die massaal naar de dijken komen om het schouwspel te bekijken. Wat voor sommigen een jaarlijks uitstapje is, is wekenlang hard werken voor de ander: Rijkswaterstaat, gemeenten, kuddebeheerders en bewoners van dorpen aan de rivieren werken met man en macht om hun vee droog en hun leefgebied veilig te houden.

null Beeld

12 meter boven NAP

Dit weekend zal de waterstand in de Rijn bij Lobith waarschijnlijk stijgen naar 14,30 meter boven NAP, voornamelijk door veel regen en smeltwater van sneeuw uit het zuiden van Duitsland en Zwitserland. Als de waterstand bij Lobith hoger komt dan 12 meter boven NAP, treden de rivieren buiten hun oevers. Het water loopt dan de uiterwaarden in, maar Rijkswaterstaat neemt al wel voorzorgsmaatregelen. Van hoogwater is officieel pas sprake als de waterstand bij Lobith boven de 15 meter komt.

Donderdag sluit waterschap Rivierenland de ‘hoogwaterdeuren’ op de Nijmeegse Waalkade. Sinds dinsdag rijden stad- en streekbussen al niet meer over de kade en meer verkeersmaatregelen zijn onderweg. Veerponten op de IJssel en de Maas zijn tijdelijk uit de vaart genomen, omdat de veerstoepen niet meer te bereiken zijn. Rijkswaterstaat heeft inmiddels de stuwen in de Nederrijn-Lek bij Driel, Amerongen en Hagestein geopend. Daarnaast staan de Haringvlietsluizen op een kier, zodat het water kan worden afgevoerd naar de Noordzee.

Kuddebeheerder Tanja de Bode verplaatst elk jaar met een groep vrijwilligers uit de dorpen kuddes stieren, koeien en paarden naar hoger gelegen gebieden. ‘We kunnen ze pas verplaatsen als het water echt dichtbij komt. Pas zodra ze het water zien, begrijpen ze de urgentie om naar een ander gebied te gaan. Als het water eenmaal stijgt, stijgt het snel – dus wij moeten ook snel werken.’ Rijkswaterstaat verwacht dat het water na het weekeinde weer zakt. Maar een stijging is niet uitgesloten, als er opnieuw veel neerslag valt.

‘Eigenlijk redden de dieren het zonder ons ook wel’, zegt Bode, ‘maar wij zorgen ervoor dat er geen dier achterblijft.’ In het verleden heeft ze te maken gekregen met online haat en bedreigingen, veelal van mensen die het niet eens waren met de manier waarop de dieren werden verzorgd. Maar online vijanden zijn hier in Munnikenland ver weg. Terwijl De Bode op de klep van haar pickuptruck koffie inschenkt, fietst een buurtbewoner langs om succes te wensen, steekt een Rijkswaterstaatschipper vanuit de boot z'n duim op, en ziet ze hoe de laatste paarden van de kudde zich op het droge land verzamelen. ‘Hier doen we het voor.’

Uiterwaarden worden afgesloten

Het natuurfenomeen trekt veel publiek, niet alleen door het vee dat wordt verplaatst, maar ook door alle andere dieren die zich vluchtend voor het water meer in het gezichtsveld bevinden dan normaal. Hazen rennen over de weg, zilverreigers, blauwe reigers en buizerds vliegen laag boven de grond op zoek naar muizen, en bevers ontvluchten hun ondergelopen burchten. Staatsbosbeheer heeft een aantal uiterwaarden afgesloten voor recreanten om vluchtende dieren rust te gunnen. Wel zijn er, zoals elk jaar, een aantal uitkijkpunten voor toeschouwers. De waterschappen roepen op om niet naar het hoogwater te gaan kijken. Op de dijken is het snel druk, en de uiterwaarden zijn afgesloten.

Correctie 4-02-2020: In een eerdere versie van dit artikel stond dat door de hoogwatergolf op de Rijn ook de Maas buiten zijn oevers treedt. De Maas is echter geen onderdeel van het Rijnsysteem en daardoor onafhankelijk van de waterstand van de Rijn.

Meer over