Het was zo allemachtig verdrietig wat Pilotenmasker liet zien, zo overweldigend ellendig dat ik het geluid uit moest zetten

Geen commentaar, geen uitleg. Alleen beelden van kinderen met kanker. Zo overweldigend, zo verdrietig.

null Beeld
Beeld

En ik was helemaal niet van plan om over Pilotenmasker van regisseur Simonka de Jong te schrijven. Nee, ik zou de documentaires die deze week in het kader van het Idfa op de NPO in première gaan allemaal kijken en er dan aan het eind van de week in één ordelijk stukje verslag van uitbrengen. Zo pakt een geordende tv-recensent dat aan.

En toen zag ik gisteravond Pilotenmasker.

Het begint met een doordringend, schril geluid. Een klein, kaal jongetje blaast op een fluitje. Even later wordt hij de muil van een enorm scanapparaat in geschoven. Dat jongetje heet Owen. Af en toe kijkt hij kort en schichtig in de camera maar de meeste tijd is hij bezig zichzelf te laten vergeten hoe ziek hij is. Hij heeft 'gemene celletjes' in zijn lijf. 'En die vind ik niet leuk.'

Acht kinderen (en hun families) volgde De Jong de afgelopen jaren in het Utrechtse Prinses Máxima Centrum voor kinderoncologie voor Utrecht. Owen, Isa, Vera, Bjorn, Florence, Thomas, Finn en Xander. De Jongs camera zit hen ontzettend dicht op de huid en hij is overal bij. Op sommige momenten filmen de kinderen zelf, zoals Vera, die vanuit de auto opgetogen commentaar geeft bij de beelden: 'Kijk! Dat is ons ziekenhuis!' Ouders en dokters komen wel in beeld, maar alleen vanuit het perspectief van het kind. Ze worden gereduceerd tot kalmerende stemmen, witte jassen en plekken waar troost te vinden is als de gemene cellen door je lijf razen.

Een commentaarstem of een andere vorm van uitleg ontbreekt. Is ook niet nodig; de beelden en vooral de geluiden spreken voor zich. Het hysterische 'Ik wil het niet! Ikwilhetniet!', het huilen en de zachte woorden van de ouders die hun eigen verdriet met bovenmenselijke inspanning opzijschuiven om dat van hun kinderen de ruimte te geven. De cd van Jip & Janneke, die blikkerig door de ruimte schalt terwijl Isa langzaam de scan ingeschoven wordt.

Beeld uit Pilotenmasker Beeld
Beeld uit PilotenmaskerBeeld

Ik heb een hoop droeve documentaires gezien, maar nooit eerder moest ik meer dan één keer het geluid uitzetten. Nu wel. De beelden, die kleine hoofden uitgeteld boven dat anonieme ziekenhuisbeddegoed, het spelen alsof er niks aan de hand was, het geduld van de broertjes en zusjes... Het was zo allemachtig verdrietig wat Pilotenmasker liet zien, zo overweldigend ellendig, dat de geluiden die onlosmakelijk aan dat verdriet vasthingen als een golf over me heen denderden. Bij Isa, die een sonde moest doorslikken en dat niet wilde, werd het te veel. Die paniek, die blinde angst die veel meer behelsde dan alleen het doorslikken van dat ding, het hikken en het spartelen, het haalde me definitief onderuit.

Het geldt vast niet als inhoudelijk tv-recensieargument, dat je hebt moeten huilen om een documentaire, en professioneel is het al helemaal niet, maar dat kan me voor deze keer niet zoveel schelen.

Meer over