'Het was zaak de Amsterdammer te ontzien'

Aan de hoeveelheid plannen heeft het in ieder geval niet gelegen dat de Amsterdamse dienst financiën de afgelopen jaren een chaos was. Voormalig wethouder Financiën Lodewijk Asscher schudde de pakkende titels gisteren soepel uit zijn mouw voor de enquêtecommissie die de financiën van de stad onderzoekt: Uitvoering in beeld. Visie op control. Systeem in beeld.

null Beeld ANP
Beeld ANP

De Asscher-enquête werd het de afgelopen weken in Den Haag al genoemd, waar Asscher op dit moment minister van Sociale Zaken is. Niet echt interessant, die Amsterdamse exercitie over financieel geblunder in de hoofdstad, maar een minister die door oude werkzaamheden nog wat deukjes kan oplopen, daar is wel interesse voor.

Maar Asscher gleed de eerste drie kwartier met gemak door het verhoor heen. Veel algemeenheden, wat complimenten aan iedereen die keihard had gewerkt en clichés als 'draagvlak is altijd nodig'. Hij had een paar plastic mapjes en een stapeltje papieren meegenomen. Die bleven onaangeroerd, bijvoorbeeld toen hij vertelde over de crisis in 2008. Het was toen vooral zaak 'de Amsterdammer te ontzien'. En dus moest er worden bezuinigd op het ambtelijke apparaat. Hij besefte dat toen veel van de ambtenaren werd gevraagd. 'Het piepte en kraakte.' Maar de stad kwam zo wel gezond door de crisis, stelde Asscher. De enquêtecommissie knikte.

Het gaf ook meteen het probleem van de enquête - die rond de 1,9 miljoen euro kost - aan. Het onderwerp is te breed en een echte focus is er niet. Het lijkt een beetje op het zoeken naar daders van een moord die niet gepleegd is. Natuurlijk waren er afgelopen jaren opmerkelijke blunders. In december 2013 werd er naar bijstandsgerechtigden in plaats van 1,8 miljoen euro in totaal 188 miljoen euro overgemaakt als bijdrage in de woonkosten. De komma was verkeerd geplaatst. En onlangs bleek dat de stad dit jaar sommige leveranciers dubbel had betaald en dat van een groep burgers bepaalde vergoedingen per abuis ook waren verdubbeld. Een foutje van circa 8 ton.

Archipel van eilanden

Toch kreeg Asscher het lastiger toen hem specifiek werd gevraagd naar zijn werk als wethouder. Hij combineerde in die tijd de portefeuille Financiën met Jeugdzaken. Te veel, meenden sommigen op het stadhuis. Zijn interesse in financiën was ook beperkt, meenden anderen. Dus wilde de commissie van hem weten of hij genoeg tijd vrijmaakte voor financiën. Onzin, volgens Asscher. Hij had er heel veel aandacht en energie aan gegeven en was altijd beschikbaar. Maar ja, dat is niet altijd zichtbaar, veel is werk op de achtergrond. 'Dat hoort bij het nobele vak van wethouder.'

En voor die paar lastige vragen waar hij met algemeenheden geen antwoord op wist, gebruikte hij de verhoorklassieker. 'Dat weet ik niet meer.' Of: 'Dat kan ik niet uitsluiten.'

Een paar uur daarvoor was huidig burgemeester Eberhard van der Laan aan de beurt bij de enquêtecommissie. Hij zei dat het goed was dat de huidige wethouder van Financiën niet nog een portefeuille erbij heeft. Van der Laan schetste wat hij aantrof toen hij in 2010 burgemeester werd. Een archipel van eilanden, met diensten die langs elkaar heen werken.

Burgemeester van Amsterdam Eberhard van der Laan. Beeld ANP
Burgemeester van Amsterdam Eberhard van der Laan.Beeld ANP

'Trigger'

Hij gaf er fijne voorbeelden van. Zoals die twee delegaties met Amsterdamse ambtenaren die elkaar in Sao Paolo troffen. Huh, jullie ook hier? Wisten ze niet van elkaar dat ze beide op zonnig werkbezoek waren. 'Terwijl het toch niet om de hoek ligt.' Of neem de 110 advocatenkantoren waar het Amsterdamse college de afgelopen jaren mee werkte. Een afgrijselijke verspilling van geld, aldus voormalig advocaat Van der Laan. 'Ik weet uit ervaring dat een advocatenkantoor managen op z'n fee een hele tour is.' Maar daar wordt nu allemaal aan gewerkt, vertelde de burgemeester.

Toen de commissie klaar was met haar vragen, had de burgermeester nog wat geruststellende woorden. 'De stad gaat echt de goede kant op.' De blunder met de 188 miljoen euro was volgens hem 'een trigger geweest' zodat het nu over dingen gaat waar al langer zorgen over zijn. 'We zijn tamelijk goed bezig.'

Dat moet ook wel. Amsterdam presenteerde kortgeleden de begroting voor 2016. Daaruit blijkt dat de schulden van de stad de komende jaren harder stijgen dan eerder gedacht. De schuld groeit van 4,4 miljard euro dit jaar naar 5,7 miljard in 2019. Daarnaast geeft de begroting van de stad nog een te rooskleurig beeld, doordat gemeentelijke afdelingen elkaar diensten in rekening brengen die eigenlijk tegen elkaar weggestreept moeten worden, schreef huidig wethouder van financiën Udo Kock eerder dit jaar. Als dat gebeurt, daalt de begroting, wat een hoger schuldenpercentage oplevert.

Daarom is het onderzoek van belang, zei Van der Laan. 'Uw enquête moet goeie schrik over de financiën opleveren. Zodat we daarmee aan de slag kunnen.'

Meer over