InterviewPremier Mark Rutte

‘Het was een loodzwaar halfjaar, maar de energie is onverminderd’

Minister De Jonge en premier Rutte voorafgaand aan de troonrede vandaag.Beeld ANP

Premier Mark Rutte ontvangt op Prinsjesdag traditiegetrouw de schrijvende pers voor een groepsgesprek in het Torentje. Tien kritische vragen over een kabinet in crisistijd en de roep om een nieuwe visie.

Wat vindt u van de kritiek van de Raad van State en de Rekenkamer op uw groeifonds? Een commissie van wijzen gaat beslissen waar de 20 miljard naartoe gaat. De Kamer wordt zo buitenspel gezet.

‘Daar gaan we het nog over hebben. Wat je moet voorkomen, is dat het geld wordt uitgegeven aan zaken die vooral op de korte termijn goed uitkomen voor politieke partijen. We willen het juist besteden aan exceptionele projecten die zorgen voor heel veel nieuwe banen in de toekomst. Daarom is het goed dat het kabinet óók op afstand staat. We zijn allemaal menselijk. Ik ben ook politicus genoeg om met druipende mondhoeken naar die pot geld te kijken als het even goed uitkomt.’ 

Wordt een visie op de toekomst op deze manier niet uitbesteed aan een commissie?  

‘De visie is dat er banen moeten zijn in de toekomst. Soms heb je bij grote transities op het gebied van klimaat, kennis en infrastructuur de overheid nodig. Daar is dat fonds voor.’

Er klinkt ook kritiek op het begrotingsbeleid. Iedereen roept dat Nederland zich uit deze crisis moet investeren, maar niemand heeft het erover hoe dat geld weer wordt terugbetaald.

‘Het meeste wat we doen is eenmalig geld. Ook met het derde steunpakket is onze staatsschuld nog zo’n beetje de laagste van Europa. De economie is fundamenteel sterk. Daarom zie je ook dat we volgend jaar al weer terugveren met 3,5 procent groei. Bezuinigen of lasten verhogen zou nu onzin zijn.’

Moet u daarmee ook erkennen dat we in de vorige crisis te hard hebben bezuinigd, zoals bijvoorbeeld D66 en ChristenUnie nu zeggen? 

‘Nederland was zo’n beetje de snelst groeiende economie van Europa in 2016, 2017 en 2018. Dat is naar mijn absolute overtuiging gelukt omdat we tijdens die Europese schuldencrisis het lef hadden om diep te snijden. Daardoor creëerden we lucht in onze begroting en konden we geld vrijmaken voor gerichte investeringen. Als we dat niet hadden gedaan, hadden we er echt heel anders voorgestaan. 

‘Er is natuurlijk een economendiscussie, maar ik behoor tot de school die zegt dat je moet ingrijpen als de overheidstekorten structureel oplopen. Daar ben ik een beetje ouderwets in. Maar nu is er andere situatie dan tijdens de Europese schuldencrisis. De economie is sterk, maar door die ellende van corona is er tijdelijk een probleem. We hebben maandenlang niks kunnen uitgeven met z’n allen.’

Maar wat gaat u doen om een tweede golf te voorkomen? Het contactonderzoek komt niet op gang, het testbeleid loopt niet zoals het kabinet had beloofd.

‘Het gaat niet zoals we willen in een paar steden, maar het is niet zo dat er geen bron- en contactonderzoek is. We vragen mensen in sommige gevallen om zelf personen te bellen waarmee ze in contact zijn geweest. Dat doen we ook bij geslachtsziektes. Bij het testbeleid hebben we een tekort aan grondstoffen in een fase dat veel meer mensen zich willen laten testen, vaak onnodig. We zijn druk bezig om het op te schalen, maar er zijn wereldwijd tekorten. 

‘Ik ben wel bezorgd. De aantallen zijn behoorlijk aan het oplopen. We kunnen niet uitsluiten dat er meer nodig is. Daar zijn we druk over in gesprek met die steden.’

Minister Hoekstra van Financiën en premier Rutte geven elkaar een elleboog na de uitzending van de NOS.Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Volgens partijen als PvdA en CDA heeft deze crisis blootgelegd dat het marktdenken en liberalisme tekort zijn geschoten en dat er een nieuwe visie nodig is voor de inrichting van het land na corona. Hoe denkt u daarover?

‘Ik weet het niet. Ze hebben het dan ook vaak over neoliberalisme. Ik snap dat nooit. Ik weet niet wat het betekent.’

Ze hebben het over liberalisme.

‘Even dan... Als liberaal ben ik voor een sterke staat die er is als je hem nodig hebt. Die je kunt opschalen als het nodig is. Dat hebben we ook gedaan het afgelopen half jaar in de crisis. Maar we hebben sowieso al een grote staat in Nederland. Na Zweden hebben we de grootste sociale zekerheid ter wereld en na Amerika het duurste zorgstelsel ter wereld. Weet je... Pfoe...’ 

U ziet die noodzaak van een nieuwe visie dus niet?

‘Ik weet gewoon niet wat ze... Dan zegt Gert-Jan Segers bij talkshow Op1 dat de aandeelhouders te machtig zijn. Maar dan vraagt Jort Kelder of hij weet wie die aandeelhouders zijn. Weet-ie niet. Dat zijn de pensioenfondsen! Heel lieve mensen die ervoor zorgen dat wij een goed pensioen krijgen door aandelen van bedrijven te kopen. Toch wel handig, maar daar wordt dan een heel sfeertje rondom gecreëerd. Ik mag helemaal geen aandelen hebben. Misschien hebben jullie er een paar, maar jullie zijn toch ook geen graaiers?’

Is het ook een aanval op u? De man zonder visie...

‘Er worden even wat tegenstellingen uitvergroot. Dat laten we maar even gebeuren. Ik zal vooral het gemeenschappelijke benadrukken. Dat verwacht Nederland ook. Wij zijn hier allemaal met de verkiezingen bezig, maar de gemiddelde Nederlander echt niet. Niemand zit te wachten op een soort pre-campagne bij de Algemene Politieke Beschouwingen.’

Dit is uw tiende Prinsjesdag als premier. Houdt u het nog vol?

‘Ik moet wel zeggen dat het een loodzwaar halfjaar was. Door corona en een paar privédingen (Mark Ruttes moeder overleed in mei, red.). Maar de energie is onverminderd. Ik vind het zo’n eer om te mogen doen. 

‘Ik moet nog nadenken of ik doorga. Ik ben zo’n gek die campagnevoeren leuk vindt, maar ik moet eerst nog besluiten wat ik ga doen.’ 

Verder lezen

Van belastingverlaging tot een CO2-heffing: wat heeft het kabinet in petto?
De laatste begroting van het huidige kabinet bevat geen grote bezuinigingen. Waar gaat extra geld naartoe? Naar het kindgebonden budget bijvoorbeeld, naar de asielketen, en de bestrijding van het lerarentekort. De meest opmerkelijke maatregelen op een rij.

Kabinet snoert de gordels aan: ‘Zet u schrap!’
Met de niet mis te verstane boodschap dat barre tijden op komst zijn, waarschuwt het kabinet het land om zich schrap te zetten voor 2021. Dat wordt het jaar waarin de verdoving van de staatssteun langzaam maar zeker uitgewerkt zal raken.

Van Engelshoven wist de stemming te keren: ‘Dat ik de kop van Jut was, hoort een beetje bij mijn baan’
De coronacrisis hakte er onevenredig hard in bij de cultuursector. En de kritiek op hoe minister van Cultuur Ingrid van Engelshoven (D66) daarmee omging, was lang niet mals. Inmiddels zijn er twee steunpakketten van in totaal 728 miljoen euro. Hoe kijkt de minister terug op deze turbulente periode?

Meer over