'Het was aan mij de balans op te maken'

Haar zoon had maar één zorg toen ze hem drie weken geleden meedeelde dat ze had besloten op te stappen als commissaris van de koningin in Zuid-Holland: 'Mam, je bent dan toch niet te veel thuis om me op mijn lip te gaan zitten?'..

J. Leemhuis-Stout vertelt de huiselijke anekdote tijdens de lunchpauze van het debat in Provinciale Staten, woensdag, over de bankiersaffaire. De commissaris van de koningin heeft de Staten een paar uur daarvoor al meegedeeld dat 'de verdere toekomst van Zuid-Holland niet mijn toekomst zal zijn'.

Volgens Leemhuis heeft ze drie weken geleden, geheel alleen, haar beslissing genomen. 'Het was aan mij om de balans op te maken. Zo werk ik. Toen ik de knoop eenmaal had doorgehakt, was er ook geen weg meer terug. Al was het toch wel een bijzonder moment toen ik mijn besluit maandag meedeelde aan minister Peper. Natuurlijk heb ik wel bij derden getoetst of mijn overwegingen goed waren.'

De eerste overweging om op te stappen, is de gêne die ze voelt voor wat er allemaal boven water is gekomen, nadat duidelijk was geworden dat de provincie Zuid-Holland 47,5 miljoen gulden had geleend aan het in moeilijkheden geraakte handelshuis Ceteco. 'Dat we bestuurlijk niet in staat zijn geweest een en ander tijdig te detecteren, stemt me niet tot vreugde. Sterker: ik voel gêne voor wat heeft kunnen gebeuren en ik voel me daarvoor medeverantwoordelijk.'

Maar Leemhuis stapt ook op omdat zij denkt niet meer de juiste persoon te zijn om sturing te geven aan het opruimen van de puinhoop.

Tegenover Provinciale Staten zei ze gisteren: 'Het zal voor velen, ook in de kring van Provinciale Staten, moeilijk zijn, na wat men gezegd en geschreven heeft, niet te zoeken naar onvolkomenheden in mijn optreden.'

Ze denkt dat het broodnodige herstel van vertrouwen in het openbaar bestuur bemoeilijkt zou worden als ze commissaris was gebleven.

Leemhuis verhult niet dat ze zich de afgelopen maanden vaak onheus bejegend heeft gevoeld, door de media maar ook door politici uit haar eigen Staten. 'Blijkbaar is het zo dat bijzondere gebeurtenissen en vooral incidenten interessanter lijken naarmate ze in de publieke beeldvorming meer met individuele personen kunnen worden verbonden.'

Dat juist zij de zwarte piet kreeg toegespeeld, wijt Leemhuis voor een groot deel aan onwetendheid over de rol van de commissaris van de koningin.

'De commissaris van de koningin is niet de baas van de provincie, zoals de minister van zijn departement of een directeur van een bedrijf', houdt ze de Staten voor. Leemhuis is verheugd dat de commissie-Van Dijk haar rol wél in juiste proporties ziet. De commissie vindt wel dat zij een onwettig besluit heeft genomen, maar laat zich op vele andere punten positief over haar uit. 'Dat heeft mijn besluit om op te stappen vergemakkelijkt.'

Ten overstaan van de Staten gaat ze nog eens alle verwijten langs die haar de laatste tijd zijn gemaakt. Als de commissaris van de koningin in 1995 tegen het bankieren was, waarom heeft ze het vertrouwelijke besluit daartoe dan niet voorgedragen voor vernietiging bij de kroon? Leemhuis heeft dat overwogen, daarover bij derden advies ingewonnen, maar kwam tot de conclusie dat ze dat niet zou winnen.

'Ik ben ervan overtuigd dat ik met mijn tegenstem de uiterste waarschuwing heb gegeven aan de overige gedeputeerden die nog past in het kader van collegiaal bestuur.'

Ook het verwijt dat ze het vertrouwelijke besluit had moeten doorspelen naar Provinciale Staten, weerspreekt Leemhuis. Ze vertelt dat ze in het college van GS tegen het vertrouwelijk houden van het bankiersbesluit stemde. Maar ook daarin stond ze alleen. Daarna was ze aan het besluit gehouden.

'Als commissaris van de koningin kan ik GS niet overrulen. Ook diende ik de geheimhoudingsplicht die verbonden is aan een vertrouwelijk besluit, in acht te nemen. Die geheimhoudingsplicht schenden is strafbaar.'

Leemhuis verklaart ook haar handtekening onder de vele leningen die de provincie de afgelopen vier jaar aanging. 'De commissaris van de koningin móet tekenen wanneer een beslissing is genomen door PS of GS, dan wel als een ambtenaar een overeenkomst is aangegaan waarvoor hij is gemandateerd.'

Na haar verklaring voor de Staten wordt Leemhuis bestormd door de pers, in groten getale aanwezig. Wat denkt u dat de man op de straat van u vindt, wordt er gevraagd. Ze zegt: 'Ik hoop dat hij denkt: kijk, er zijn nog mensen die onder moeilijke omstandigheden hun rug recht houden.'

Volgend jaar september zou Leemhuis' eerste termijn als commissaris van de koningin erop hebben gezeten.

Twee jaar geleden zei ze in een interview: 'Ik ben geen mens van carrièreplanning. Dat is misschien maar beter ook. Zo voorkom je onnodige deuken in je ego.'

Meer over