HET VERSTARRENDE BEELD

Dit is mijn laatste column voor de Volkskrant want het lidmaatschap van de Europese Commissie laat het schrijven van een regelmatige column niet toe....

In juni van dit jaar werd parlementaire verslaggevers gevraagd naar hun mening over elkaar. 'Van de 135 deelnemers aan de quiz stemmen er zo'n 125 op progressieve partijen of partijen die doen alsof ze progressief zijn', meldt het AD (29 juli 1999).

Maar van partijpolitieke vooringenomenheid heb ik weinig gemerkt. Er is natuurlijk altijd die eenzame columnist bij wie men geen goed kan doen, maar hij blijft een uitzondering. Soms wordt stevig uit de duim gezogen. Zo wist Vrij Nederland in januari dat mijn vrouw en ik in 'een mondain penthouse wonen', dat ik een dakterras wilde aanleggen maar daar geen vergunning voor kreeg en dat mijn uitzicht werd bedreigd door de 'hoogbouwplannen van de Raad van Bestuur van Philips'. Niets hiervan is waar. De schrijvers van dit soort roddel etaleren slechts hun eigen onbenulligheid.

Nu is dit een persoonlijke ervaring zonder generaliserende strekking en dus van beperkte betekenis. Maar er is wel een algemene opmerking over de Nederlandse media te maken. Nederland is een klein land met een relatief grote bevolking en een hoge communicatiedichtheid. Dan ontstaat het risico dat iedereen over hetzelfde praat. Trouw-commentator Willem Breedveld zei eens: 'Vaak is het regel dat de journalistiek zich laat dicteren door de waan van de dag'.

Bovengenoemde enquête bevestigt die uitspraak want '54 procent van de verslaggevers vindt de journalistieke wereld aan het Binnenhof een groot papegaaiencircuit'. De waan van de dag slaat neer in een beeld. Als dat beeld zich vastzet, is het bijna onbegonnen werk daar verandering in te brengen.

Tijdens de verkiezingen van 1981 was Jan Terlouw, toen leider van D66, de ideale schoonzoon. In de verkiezingen het jaar daarop kon hij geen goed meer doen. Terlouw was natuurlijk niet zo goed als in 1981 noch zo slecht als in 1982. Maar aan het beeld viel niet te tornen.

'U verwacht alles van de markt'. Hoe vaak heb ik dat niet moeten horen. Maar ik ken niemand in de VVD die een dergelijke onzinnige bewering voor zijn rekening zou nemen. Het belang van een kleine maar krachtige overheid staat als een paal boven water. Toch geldt algemeen: wie voor de markt is (VVD) is tegen de overheid en wie voor de overheid is (PvdA) is tegen de markt. Beide zijn grove simplificaties.

Eenzelfde soort zwart-wit denken was de reactie op een toespraak van enige jaren geleden waarin ik mij keerde tegen de overkomst van de tweede echtgenote uit Marokko onder het mom van gezinshereniging. Hieruit werd afgeleid dat ik tegen de islam zou zijn, die zoals bekend de polygamie toestaat. Maar ik heb de islam altijd voor een van de grote wereldgodsdiensten gehouden. Blijkbaar wordt het moeilijk aanvaard dat iemand waardering voor een geheel heeft maar op onderdelen kritiek.

Een tijdlang gold ik als de 'werkelijke leider' van de oppositie tegen het kabinet-Kok I. Maar op de hoofdpunten van beleid terzake van de infrastructuur, de sociale zekerheid en de overheidsfinanciën heeft de VVD fractie het kabinet altijd gesteund. Daarom kon ik met een gerust geweten zeggen: de VVD is de beste vriend van het kabinet.

Natuurlijk hadden wij op onderdelen kritiek. Zo vonden wij het een gemiste kans dat minister van Mierlo Bouterse niet heeft ingerekend toen dat mogelijk was, de man die nu een straf van zestien jaar gevangenis boven zijn hoofd heeft hangen. Ook wilden wij dat minister Pronk het aantal landen waaraan wij hulp geven, zou verminderen. Gelukkig voert minister Eveline Herfkens dat voorstel nu uit.

Een derde punt van kritiek betrof de uitbreiding van de NAVO, die door het kabinet werd gesteund. Ik was (en ben) daartegen omdat zij meer problemen veroorzaakt dan oplost. 'Maar de VVD was toch altijd voor de NAVO?' hoorde ik toen. Inderdaad.

En zo is het nu met de Europese Unie. Ik heet euroscepticus te zijn. Maar ik heb vóór de Verdragen van Maastricht en Amsterdam gestemd en vóór de Europese muntunie. Dan valt het met die scepsis wel mee, zou je zeggen. Natuurlijk had ik op onderdelen kritiek. In september 1991 heb ik mij gekeerd tegen de gedachte van een federaal Europa. Nu is er geen Europees politicus van formaat meer te vinden (buiten België) die een dergelijke Unie voor mogelijk houdt. Met de toetreding van Engeland tot de Europese Gemeenschap van de zes was die kans verkeken.

Verder vond ik dat Nederland te veel bijdroeg aan de Europese kas. Dat standpunt is overgenomen door het kabinet. Een aantal Nederlandse europarlementariërs maakte daarop veel misbaar. Het kabinet zou zich schuldig maken aan vuige inhaligheid. Maar in Berlijn bereikte het kabinet zelfs meer dan het wilde en nu hoort men niemand meer daarover.

Ten derde heb ik steeds volgehouden dat toetreding tot de muntunie alleen mogelijk was als het land in kwestie aan de criteria voldeed. De druk uit Nederland was een steun in de rug voor de Italiaanse regering bij haar streven naar bezuiniging.

Dus hier was het weer: steun voor het geheel, op onderdelen kritiek. Waarom ook niet? Het zou toch raar zijn als ik kritiek had op het beleid van het Nederlandse kabinet maar alles wat uit Brussel kwam als zoete koek zou slikken.

Interessant is te zien welke termen hierbij worden gebruikt. De een heeft het over 'een late bekering'; de ander over 'Saulus die Paulus wordt'; een derde over 'een ware gelovige'. Het zijn begrippen die op het vlak van de godsdienst liggen. Een Nederlandse politicus wordt meestal beoordeeld naar zijn bedoelingen, niet naar zijn resultaten. Dan worden nieren geproefd. Dan gaat het niet langer over de zaak zelf maar over vragen als: is de dominee wel zwaar genoeg? Was broeder Benjamin wel bij de metten?

Een theologische ketterij staat hiervoor model. Die is het manichïsme, waarin de wereld het strijdtoneel tussen de god van het licht en die van de duisternis is. Maar het gaat in Nederland niet tussen het Goede en het Kwade. De Nederlandse politiek is er een van compromissen, van tussenkleuren. Dat is saai. Maar eigenlijk is het wel goed zo.

Meer over