Het verschil tussen Oost-Timor en Kosovo

VOOR haar eigengereide militaire ingrijpen tegen de soevereine staat Joegoslavië gebruikte de NAVO als excuus dat het om een humanitaire interventie ging: de alliantie op de bres voor weerloze mannen, vrouwen en kinderen in Kosovo tegen het brute Servische geweld....

In Oost-Timor begint het erop te lijken dat zich daar ook een volkenmoord voltrekt. Maar waarom horen we dan nu niet of nauwelijks de roep om een humanitaire interventie?

Jawel, Australië zou bereid zijn militair in te grijpen. In de haven van Darwin houdt Canberra honderden militairen in staat van paraatheid die binnen een dag in actie zouden kunnen komen in Oost-Timor. Maar anders dan met Kosovo zijn de Australiërs niet bereid te interveniëren zonder toestemming van Jakarta.

De Veiligheidsraad is van zijn kant weliswaar 'bezorgd', maar zal het hoogstwaarschijnlijk nooit eens worden omdat Moskou en Peking zich blijven verzetten tegen wat zij beschouwen als militair ingrijpen in een soevereine staat. Op dat gebied zijn beide landen onverzettelijk, al was het maar omdat in hun enorme territoria altijd wel een regio is die de opstand tegen het centrum waagt: Tsjetsjenië en Dagestan wat Rusland betreft, Tibet en Taiwan wat China aangaat. Russen en Chinezen wensen geen buitenlandse bemoeienis - en zeker geen militaire - in een soevereine staat.

Die houding verdedigden zij ook in de kwestie-Kosovo, maar toen beriep de NAVO zich op de humanitaire interventie om de impasse in de Veiligheidsraad te omzeilen. Je zou, gezien de dramatische slachtingen in Oost-Timor, verwachten dat het Westen opnieuw de mensen boven volkenrechtsregels stelt. Maar nee, geen land wenst in te grijpen, tenzij Jakarta erom zou vragen of op z'n minst zo'n interventie zou dulden.

Tot op zekere hoogte ligt hier een verschil tussen de kwestie-Kosovo en de kwestie-Oost-Timor. Wat Kosovo betreft was Slobodan Milosevic er juist op uit met onmenselijk geweld de Kosovaren op de knieën te dwingen, terwijl wat Oost-Timor aangaat Jakarta - althans officieel - wil meewerken het geweld te stoppen.

Op deze formele volkenrechtelijke visie valt wel wat af te dingen in het geval van Oost-Timor. Als de berichten juist zijn dat het Indonesische leger de ware drijfkracht is achter de terreur tegen de Oost-Timorezen, dan is de officiële bereidheid van de regering-Habibie om de vroegere Portugese kolonie soevereiniteit te verlenen geen roepia waard. Dan is het een loze belofte die even ernstige consequenties heeft als de botte weigering van Milosevic een vredesmacht in Bosnië toe te laten. Wie de humanitaire interventie als instrument serieus neemt, zou nu dus ook de beloften van Jakarta naast zich neer moeten leggen.

Australië, dat als enige land een interventie overweegt, bevindt zich in een merkwaardige positie. Canberra heeft decennia lang niets ondernomen voor het door Indonesië geannexeerde Oost-Timor. Integendeel. Australië heeft de annexatie sinds 1976 nooit veroordeeld. Bovendien verklaarde nog zeer onlangs de Australische minister van Buitenlandse Zaken Alexander Downer dat Canberra het zou verwelkomen als Oost-Timor een Indonesische provincie zou blijven en geen autonomie zou verwerven.

Gezien deze opvattingen is het erg onwaarschijnlijk dat de Australiërs hevig staan te dringen de Oost-Timorezen te bevrijden van het terreur-juk van Jakarta, tenzij de westerse wereld het prachtige beginsel van de humanitaire interventie waarvoor zij deze zomer een oorlog voerde mondiaal nogmaals wil bekrachtigen met een nieuwe militaire tussenkomst.

Waarom ligt dat niet zo voor de hand eigenlijk? Waarom geldt voor Oost-Timor niet wat voor Kosovo gold?

In de eerste plaats speelde het conflict over Kosovo zich af in de achtertuin van Europa, en met name op de historisch beruchte Balkan, die sedert de uitbreiding van de NAVO omvangrijker grenst aan het territoir van de alliantie. Bovendien was de NAVO al geruime tijd bezig zichzelf een nieuwe identiteit aan te meten: de politieman van Europa. Nietsdoen was de doodssteek voor het bondgenootschap geweest.

Oost-Timor lijdt ongetwijfeld even hevig als Kosovo, maar grote internationale belangen staan er niet op het spel - tenzij die van de geloofwaardigheid van de humanitaire interventie. Dat mooie principe dreigt in Oost-Timor ontmaskerd te worden als gelegenheidsargument.

Meer over