Het strategische krachtenveld van Israël ziet er na Obama niet beter uit

null Beeld de Volkskrant
Beeld de Volkskrant

Voor Israël is het optreden van de regering-Trump tot nu toe niet het onverdeelde genoegen dat veel politici in Jeruzalem hadden verwacht. Vooral ter rechterzijde werd erop gerekend dat Israël verlost zou worden van de vermaningen die het onder de regering-Obama te verduren had.

Met name minister Naftali Bennett, de aanvoerder van het rechts-religieuze smaldeel in de regeringscoalitie van premier Benjamin Netanyahu, meende dat een nieuw tijdperk was aangebroken en dat Israël het ijzer moest smeden nu het heet was. Israël hoefde zich niet langer te committeren aan de tweestatenoplossing voor het Palestijnse vraagstuk, want dat zouden de Verenigde Staten ook niet meer doen. Nieuwe nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever zouden door de regering-Trump oogluikend, om niet te zeggen met vreugde, worden toegestaan. Dezelfde Bennett was er ook van overtuigd dat de Amerikanen hun ambassade zouden verplaatsen van Tel Aviv naar Jeruzalem conform een lang gekoesterde Israëlische wens.

Maar de grote ombuiging van het Amerikaanse beleid heeft zich (nog) niet voltrokken. Over verplaatsing van de ambassade wordt niet gerept. De tweestatenoplossing is niet in de prullenbak gedeponeerd. De regering-Trump wekt zelfs de indruk een poging te willen doen om het Israëlisch-Palestijnse vredesproces nieuw leven in te blazen, reden waarom Washington er bij de regering-Netanyahu op heeft aangedrongen om terughoudend te zijn met de bouw van nederzettingen in bezet gebied. De nieuwe ambassadeur David Friedman, die in het verleden Netanyahu royaal rechts placht te passeren, heeft in een hoorzitting van de Senaat al zijn brisante uitspraken herroepen. Het lijkt verdorie wel of Obama nog een vinger in de pap heeft.

Het vervelende voor Israël is dat ook het Syrische front zorgen begint te baren. Natuurlijk wenst niemand een uitslaande brand bij de buren, maar de realiteit is dat Israël tot dusverre strategisch profijt heeft getrokken van de burgeroorlog in Syrië. Het land kon toekijken hoe zijn vijanden elkaar bevochten.

Met name de deelname van Hezbollah aan de strijd was een voor Jeruzalem gunstige ontwikkeling. De sjiitische, aan Iran gelieerde strijdmacht in Zuid-Libanon, die met zijn omvangrijke rakettenarsenaal de grootste bedreiging vormt voor de veiligheid van Israël, moest er alle zeilen bijzetten en kon zich intussen niet of nauwelijks op de 'zionistische vijand' richten. Voor zover er toch geavanceerde wapens naar Zuid-Libanon dreigden te worden getransporteerd, kon de Israëlische luchtmacht dat vrijwel altijd verhinderen.

Ook toen de Russen op het strijdtoneel verschenen, konden Israëlische gevechtstoestellen acties in het Syrische luchtruim ondernemen dankzij afspraken die Netanyahu daarover persoonlijk in Moskou had gemaakt.

Maar een week geleden heeft zich een opmerkelijk incident voorgedaan. Voor het eerst in vele jaren werden Israëlische jagers bestookt met afweerraketten van het Syrische regeringsleger. Een van de raketten vloog het Israëlische luchtruim binnen en moest daar worden uitgeschakeld met een anti-ballistische raket.

De grote vraag is nu: was dit een zelfstandige actie van Assads troepen, die zich door de recente ontwikkelingen op het strijdveld sterker voelen dan in de afgelopen jaren? Of was een en ander gesouffleerd door de Russen en Iran? Een paar dagen later suggereerde de Syrische ambassadeur bij de Verenigde Naties het laatste toen hij zei dat Moskou een duidelijke boodschap aan Israël had gegeven dat het voortaan buiten het Syrische luchtruim moet blijven.

Kortom, Israël mag dan zijn aanvaringen hebben gehad met de regering-Obama, maar het strategische krachtenveld ziet er vooralsnog niet beter uit. Met Poetin is het kwaad kersen eten en de visie van de regering-Trump is in nevelen gehuld.

Dat is vermoedelijk de reden waarom Netanyahu, die vaak voorzichtiger opereert dan je op grond van zijn reputatie zou verwachten, geen drieste stappen heeft gezet en de tweestatenoplossing niet heeft afgezworen. Misschien mede in het besef dat een lonkend alternatief ontbreekt. Want hoeveel terechte twijfels er - zeker in de huidige omstandigheden - ook mogen zijn over de wenselijkheid en uitvoerbaarheid van een Palestijnse staat, de in totaal 5,5 miljoen Palestijnen tussen de Middellandse Zee en de Jordaan laten zich niet wegcijferen.

Degenen die betogen dat een Palestijnse staat in de Westbank en Gaza een gepasseerd station is, zwijgen over het grote dilemma dat rijst bij de keuze voor feitelijke annexatie van Judea en Samaria. Volwaardige burgerrechten voor de Palestijnse ingezetenen? Dan wordt het Joodse karakter van de staat Israël wel zeer fragiel. Of een tweederangs status? Dan houdt Israël op een democratische staat te zijn.

Paul Brill is buitenlandcommentator van de Volkskrant.
Reageren? p.brill@volkskrant.nl

Meer over