Het straffe tempo van het monnikenwerk24 uur inDoetinchem

Zo heeft Benedictus, monnik te Monte Cassino, het verwoord, ergens in de jaren tussen 530 en 560. 'Alle gasten die aankomen moeten worden ontvangen als Christus zelf, want Hij zal eens zeggen: 'ik kwam als gast en gij hebt Mij opgenomen.' Nog een paragraaf uit zijn Regel voor Monniken: 'De wijze van begroeten moet getuigen van grote nederigheid ten opzichte van alle gasten die komen of vertrekken. Door het hoofd te buigen of zich plat ter aarde te werpen, moet men Christus in hem aanbidden die men inderdaad ook in hen ontvangt.'


Maar de gastenbroeder steekt deze winteravond gewoon zijn hand uit, stelt zich voor als Kefas Rietkerk en vraagt hoe de reis is verlopen. Wel op fluistertoon: de stilte in het klooster is na de Completen, de laatste dienst om half negen, al ingetreden. Abt Rien van den Heuvel zal later uitleggen dat de 73 hoofdstukken uit Benedictus' regel wel in de tijd moeten worden geplaatst. 'We zijn zo'n vijftien eeuwen verder.'


De sneeuw op de bospaden knerpte onder de autobanden, het licht uit de vertrekken van de nog wakkere monniken wierp bleek schijnsel tussen donkere bomen. Een onderdompeling in stilte wacht, achter 220 duizend bakstenen en 50 duizend kloostermoppen en onder 36 duizend dakpannen van de abdij Sint Willibrord, aan de rand van het landgoed Slangenburg bij Doetinchem. Cella 5 is een kamertje aan het eind van de gang boven de entreehal, met een wastafel en een bureautje. Op het bed ligt een stapeltje opgevouwen lakens en dekens. 's Nachts tikken de verwarmingsbuizen de stilte weg.


Metten, 6.15 uur.Eer aan de vader en de zoon en de Heilige Geest, zoals het was in het begin en nu en altijd en in de eeuwen der eeuwen.


De kloosterklok had opgewekt maar beslist geklonken. Het bijwonen van de diensten wordt op prijs gesteld, had broeder Kefas gezegd. De kerk is koud en schemerig; niet alle lampen branden, er is nog geen kaars ontstoken. Drie gasten zitten in de banken, weggedoken in jas of vest. Vier monniken in pij hebben plaatsgenomen aan weerszijden van het altaar. In de jaren zestig woonden er nog dertig, er zijn er zes over. De oudste, pater Gerard, laat deze vroegste dienst aan zich voorbij gaan, hij is 90. De jongste, 48, kampt met gezondheidsklachten. De eerste gebeden en psalmen van de dag vullen de neo-romaanse ruimte.


Thomas Quartier is gast, met grote regelmaat. Hij doceert Liturgische en Rituele Studies aan de Radboud Universiteit Nijmegen. Hier werkt hij op zijn laptop en vindt hij de rust en 'monastieke inkadering' waardoor zijn lezingen en publicaties 'een diepere laag' krijgen. 'Voor het nakijken van tentamens hoef ik hier niet heen.' Jacques Glas, priester te Leimuiden, is ook logé. Hij zoekt de 'de stilte en de reflectie', een omgeving vol teksten en gebeden; hier werkt hij aan zijn kerstpreek.


Lauden, 7.30 uur.Waarom God, gaat gij voort te verwerpen? Waarom over de schapen uwer weide uw donker wolkende toorn?


350 gasten per jaar ontvangt de abdij - alleen mannen, voor vrouwen is het comfort te karig, vinden de monniken. Volgens broeder Kefas zouden ze op basis van de vraag een tweevoud aan bezoekers kunnen onderbrengen. Onthaal is tegenwoordig de belangrijkste tak van het monnikenwerk. De abdij heeft in de voormalige stallen, waar tot in de jaren negentig stieren werd gemest, een stiltecentrum voor groepen ingericht, met een ruimte voor zenmedidatie. Er zijn 2.000 overnachtingen per jaar. Vandaag rollen jonge ING-managers hun koffertjes naar binnen.


Heeft abt Van den Heuvel een verklaring voor het stijgende verlangen naar de stolp van stilte? 'Er is een grote honger naar rust en bezinning. In de samenleving komt een immense stroom aan informatie voorbij, via tv, het internet. Maar het is vrijwel alleen buitenkant. Wat het met je doet, wat het betekent voor de binnenkant, daar kom je niet aan toe. Hier wel.'


De gemiddelde gast is gelovig, tussen de 45 tot 60 jaar en komt uit de Randstad. Ongelovigen zijn ook welkom. De abt: 'Het zijn wel vooral Godzoekers die hier komen, op zoek naar de mystiek van het ongrijpbare, het onzichtbare. Gasten worden geraakt door de sfeer, door de manier van leven.' Het verbaast de monniken dan ook niet dat twintig aanvankelijk sceptische studenten uit Nijmegen die in het stiltecentrum verbleven, op de laatste dag toch de psalmen meezongen en een buiging maakten voor de Heer.


Middagdienst (terts, sext, noon), 12.15 uur. Gelukkig de man die niet treedt in het overleg van de bozen. Op de weg van de schenders geen voet zet, niet zit in de kring van de spotters.


Bijna gemist. Een ommetje te veel tijdens een wandeling in de gedempte stilte van de sneeuw op het landgoed, met brede lanen tussen berken, beuken en eiken. De kloosterklok maande tot spoed. 'We bieden stilte, maar we bieden ook tijd', had broeder Kefas nog gezegd. Dat de diensten elkaar wel in een wurgend tempo opvolgen, was een tegenwerping die op een milde glimlach stuitte. 'Je hebt nog de rugzak van buiten meegenomen.'


De abt komt na de dienst naar Cella 5. 'Ha, het verloren schaap.' Etenstijd!


Zwijgend zitten gasten en monniken aan de lange houten tafels in de refter en lepelen de snijbonenstamppot met omelet op. In een nis leest broeder Ko Jansen voor, uit Het land van aankomst van Paul Scheffer; de wereld trekt niet geheel aan de abdijpoort voorbij.


De Sint Willibrord is een jong klooster. De monniken hebben het eigenhandig gebouwd tussen 1948 en 1952 naar voorbeeld van een romaans klooster in Tournus. Ze bewoonden na de oorlog aanvankelijk kasteel Slangenburg, maar konden 60 hectare aankopen om een nieuw onderkomen neer te zetten. Ze metselden muren, zuilen, kapitelen en bogen. Ze trokken wanden op van afgekeurde straatklinkers, ze gebruikten ijzer van de in de oorlog vernielde Hembrug. De nestor, Gerard Helwig, was er vanaf het begin bij. Omwonenden, vertelt hij, wezen eerst de komst van de abdij af. 'De teneur was: Rome bouwt in de Achterhoek! Reformatie, pas op uw zaak.' Er waren buschauffeurs die weigerden monniken mee te nemen. 'Dat veranderde toen we het toch voor elkaar kregen, zonder personeel, zonder goed materiaal. Daar had men bewondering voor.' Bij de inwijding van het klooster waren 5.000 belangstellenden.


Vespers, 17 uur.God verrijst - zijn vijanden versluieren. Voor zijn aanblik vlieden zijn haters.


De volgende ochtend valt er voor, vlak voor het begin van de eucharistieviering, weer sneeuw. Gast Thomas Quartier vertrekt, ook eerder dan gepland, om veilig thuis te komen. Er zijn ook grenzen aan het doorstaan van de stilte.


Overnachten bij monniken en monialen kan bij deze ordes in Nederland.


Benedictijnen:


Sint Willibrordsabdij, Doetinchem. www.willibrords-abbey.nl


Sint Adelbertabdij, Egmond-Binnen. www.abdijvanegmond.nl


Abdij Sint Benedictusberg, Lemiers, bij Vaals. www.benedictusberg.nl


Sint-Benedictusabdij De Achelse Kluis, Valkenswaard. www.achelsekluis.org


Benedictinessen:


Onze Lieve Vrouwe Abdij, Oosterhout. www.olvabdijoosterhout.nl


Monasterium Sint Liobaklooster, Egmond-Binnen. www.liobaklooster.nl


Trappisten:


Abdij Onze Lieve Vrouw van Koningshoeven, Berkel-Enschot. www.koningshoeven.nl


Abdij Sion, Diepenveen. www.abdijsion.nl


Cisterciënzerabdij Lilbosch, Echt.


Abdij Maria Toevlucht, Zundert. www.abdijmariatoevlucht.nl


Trappistinnen:


Abdij Koningsoord, Arnhem. www.koningsoord.org


Meer adressen, onder meer van priorijen en kloosters in Vlaanderen, op www.monasteria.org


Museum


Het Stadsmuseum laat de geschiedenis van Doetinchem zien. Archeologische vondsten, schilderijen en gebruiksvoorwerpen. Blikvanger is de maquette van het centrum zoals het was voordat de Britten de stad in maart 1945 waarschijnlijk per ongeluk bombardeerden.


Villa


Villa Ruimzicht is een voormalig landhuis uit 1853, dat later dienst deed als internaat voor getalenteerde leerlingen. In 1953 kwam er een school in. Nu is het een hotel, omgeven door een park, op loopafstand van het centrum.


Stilte


De protestants-christelijke Catharinakerk aan het Simonsplein in Doetinchem werd tijdens het bombardement in 1945 vrijwel volledig vernietigd. Het gebouw werd opnieuw opgetrokken, onder meer met de oude stenen. Kerkdiensten, exposities, concerten en stiltecentrum.


Modellen


Het Openbaar Vervoer Museum in Doetinchem heeft een collectie schaalmodellen van bus, tram en trein. Van diligence tot tgv. Verder: uniformen, foto's, attributen.


Meer over