Het speelkwartier is voorbij, vrijdag allemaal weer vroeg aan het werk

De Hongkongse actievoerders hebben naar eigen zeggen geen formele leiders en ook geen strategie voor de langere termijn. 'We willen allemaal democratie.'

Fokke Obbema
Actievoerders en politie staan donderdagavond voor een regeringsgebouw in Hongkong tegenover elkaar. Beeld AFP
Actievoerders en politie staan donderdagavond voor een regeringsgebouw in Hongkong tegenover elkaar.Beeld AFP

'Onder het beton ligt het strand', luidt een leuze aan een fly-over in Hongkong, geschreven in het Frans, met dank aan mei '68. Maar het is op de vijfde dag van de protesten eerder omgekeerd: onder het zand van openbare verbroedering de gezellige debatclubjes, gratis bijlessen op straat en aanstekelijk gezang ligt het harde beton van de macht.

Voor het eerst in dagen laat de macht zich donderdag weer zien. Dagenlang was er geen enkel blauw meer op straat, na het debacle van zondag toen de politie met een overmaat aan traangas de protestbeweging vleugels gaf. Maar donderdag posteerde de regering een lange rij agenten voor de eigen gebouwen.

Discussie

Het speelkwartier is voorbij, vrijdag allemaal weer vroeg aan het werk, was het signaal. Haaks daarop staan de ideeën van de studenten die het aftreden van de hoogste bestuurder van de stad, CY Leung, eisen. Als dat om middernacht nog niet gebeurd was, zouden ze tot bezetting van gebouwen overgaan. Maar vlak voor het verlopen van dat ultimatum spreekt CY Leung tot hen. Van aftreden kan geen sprake zijn, zei hij, er is immers geen fout gemaakt. Wel belooft hij dat de hoogste ambtenaar van Hong Kong, Carrie Lam, met de studenten in discussie zal gaan. Na dit bericht, in de loop van de nacht, slinkt de menigte aanzienlijk. Maar degenen die blijven tonen zich extra volhardend: CY Leung heeft immers geen enkele concessie gedaan.

Wie er in dit spanningsveld achter wil komen welke strategie de leiders van de protestbeweging op wat langere termijn hebben, stuit op een verrassing. Vraag aan de studenten die voor de regeringsgebouwen staan wie hun leiders zijn en een meestal trotse, soms aarzelende glimlach begeleidt het antwoord: 'Die hebben we niet. We willen allemaal democratie.'

De demonstranten in Hongkong. Beeld epa
De demonstranten in Hongkong.Beeld epa

Drie bewegingen

Officieel zijn er drie bewegingen: de studentenbond HKFSU, de scholierenbond Scholarism en de protestbeweging 'Occupy Central'. Geweldloze, burgerlijke ongehoorzaamheid is hun credo. Maar voor het zeggen hebben ze het niet ze moeten op eieren lopen, want wie zich al te nadrukkelijk als leider van de beweging opwerpt, riskeert te worden weggehoond. Tekenende anekdote: de 17-jarige Joshua Wong, een begenadigd spreker die door internationale media op het schild is gehesen als hét gezicht van de beweging, moest zich eerder deze week excuseren. Hij was al gearresteerd voordat de eerste traangasgranaten waren ontploft. Dus was hij er niet bij op het moment suprème. 'Waar was jij toen het traangas werd afgevuurd?', is een vraag die demonstranten elkaar stellen bij wijze van geloofwaardigheidstest.

Hun afkeer van autoriteit blijkt ook uit een incident dat zich donderdag voordoet. Een groep jongens met gele armbanden wil dat de barricades voor hen opengingen, omdat ze grote dozen met waterflessen naar hun mededemonstranten willen brengen. Maar ze krijgen geen toegang.

'Die armbanden wekken bij een grote groep de indruk dat die jongens zich erop beroepen een rol bij de organisatie te vervullen. Terwijl iedereen gelijk behoort te zijn', zo legt een wat oudere activist uit. Uiteindelijk worden de armbanden afgedaan en mogen de waterflessen door.

Niettemin staan er tal van informele leiders op, vooral jongens en soms meisjes die op straat het hoogste woord voeren. Tot deze categorie behoort Scott Chui. Staand vlak voor een gebouw dat op de nominatie staat te worden bezet, spreekt hij met stemverheffing een groep van zo'n honderd studenten toe. Het debat gaat over de plaatsing van de dranghekken, die als 'defensielijn' tegen de politie moeten worden neergezet. Maar waar precies? Heftig gesticulerend maakt hij zijn punt zijn charisma werkt kennelijk overtuigend, want niemand durft hem uiteindelijk nog tegen te spreken. Na afloop legt de 24-jarige Chui, in het dagelijks leven onderzoeksassistent aan de universiteit, uit wat volgens hem de beste strategie voor de beweging is.

Demonstranten. Beeld reuters
Demonstranten.Beeld reuters

Bezetting

De bezetting van de regeringsgebouwen noemt hij 'een rationele zet, nu onze regering ervoor gekozen heeft om onze eisen te negeren'. In zijn ogen is het een 'tamelijk milde' stap. Maar valt bij zo'n bezetting het principe van geweldloosheid nog wel vol te houden, nu er agenten staan die niet zo maar opzij stappen? 'We gaan ervan uit dat de politie niet al te veel geweld zal willen gebruiken. Waar het met de bezettingsactie vooral om gaat, is dat we druk op de regering houden. Of het gaat lukken, zullen we wel zien.'

De door de beweging gestelde eis van het vertrek van CY Leung vindt hij onbelangrijk natuurlijk, moet de man weg, omdat hij opdracht heeft gegeven met traangas op vreedzame demonstranten te schieten. Maar het echte doel is 'one man, one vote', en dan niet op de Chinese manier, maar in de vorm van volledig vrije verkiezingen. Maar getuigt dat wel van werkelijkheidszin? 'Natuurlijk wordt dat heel erg moeilijk, wanneer de Chinese regering je tegenstander is. Maar wij vinden wel dat we hier heel hard voor moeten vechten. '

Frustratie over een gebrek aan resultaten en vermoeidheid door doorwaakte nachten ziet hij als de grootste bedreigingen voor de protestbeweging. Ingrijpen door het Chinese leger niet, 'want ik denk niet dat ze zo dom zullen zijn. Mijn ouders zijn daar bang voor, die hebben dat toen meegemaakt. Zelf was ik nog niet eens geboren. Maar ik denk dat China niet op alle kritiek zit te wachten die het destijds over zich heen heeft gekregen.' Als ze toch het leger inzetten? 'Dan zul je pas echt veel Hongkongers op straat zien', zegt hij met een brede grijns.

Meer over