HET RECHT OP DOMHEID

OM DE waarheid te zeggen komt dat hele asielzoekersdebat me zo langzamerhand de neus uit. Het lijkt nog het meest op een potje schaak waarbij zwart en wit met slaapverwekkende voorspelbaarheid steeds dezelfde zetten doen....

Je kunt ook tamelijk nauwkeurig aangeven op welke drie momenten de kwestie opspeelt en de voorpagina's gaat beheersen: a) in komkommertijd; b) in het midden van de herfst, wanneer het aantal asielaanvragen weer blijkt op te lopen; c) vlak voor verkiezingen.

Ook dit keer was het weer zover. Daarom heb ik bij de Provinciale Staten voor het eerst in jaren GroenLinks gestemd. Want als de PvdA het scoren met angst voor 'ongecontroleerde stromen' niet meer aan de VVD overlaat, maar dat zelf probeert, dan hoef ik even niet meer.

Ik zou u met deze bekommernissen niet hebben lastig gevallen, als ik niet de indruk had, dat er sprake is van een zekere verschuiving in het discours. De getalsverhouding tussen zwart en wit lijkt te veranderen (op het schaakbord, bedoel ik). Steeds meer geziene deelnemers aan het debat keren zich tegen de (tot nu toe in linkse, verlicht christelijke en links-liberale kring dominante) mening, dat er uiteraard wel een probleem is bij de opvang van asielzoekers, maar geen aanleiding tot panische noodsprongen.

Niet het probleem zelf verandert van karakter, wel de toon van de discussie. Ga maar na: staatssecretaris Cohen gewaagt van een 'dreigende ontploffing' van het asielbeleid. Fractievoorzitter Melkert trekt een streep in het zand voor wat betreft uitgeprocedeerde asielzoekers, die van hem onverbiddelijk weg moeten, zelfs als ze niet weg kunnen, door onwil van het land van herkomst.

Die nieuwe stoerheid vindt ook weerklank onder intellectuelen. Bij de ethica Heleen Dupuis bijvoorbeeld. O, wat gedroeg die zich heldhaftig in Felix Rottenbergs Schaduwkabinet! Ze ging iets zeggen, kondigde ze aan, wat bij de 'politiek correcte' goegemeente vast en zeker niet door de beugel kon. Nederland zou er goed aan doen de grenzen een tijdje te sluiten voor vluchtelingen, om intussen orde op zaken te stellen. Het hoge woord was eruit. En wat onze eigen Hollandse reïncarnatie van Galileo Galileï al vreesde, werd werkelijkheid: de critici namen er aanstoot aan. De brandstapel werd in gereedheid gebracht.

Ontzet maar onversaagd bond Heleen Dupuis (in een artikel in Forum van 24 februari) de strijd aan met de protagonisten van het ideologisch denken, die niet in argumenten zijn geïnteresseerd, maar vanuit hun onverdraagzaam wereldbeeld de tegenstanders slechts monddood willen maken.

Bescheiden als Dupuis is, geeft ze toe dat kritiek op het gesloten ideologisch denken niet háár uitvinding is. Ze beroept zich op Sartre, Habermas en de Nederlandse emeritus-hoogleraar wijsbegeerte Lolle Nauta. Sartre kan ik helaas niet meer om commentaar vragen en ook Habermas staat niet in mijn adressenboekje. Maar gelukkig bleek Nauta bereid tot een reactie. 'Mijn kritiek heeft altijd specifieke, gesloten ideologieën gegolden', doceert hij telefonisch. 'Er lijkt mij niets mis met het hanteren van een samenhangend geheel van denkbeelden. Dat kun je desgewenst een ideologie noemen. Zo'n ideologie moet open zijn, ruimte laten voor pluriformiteit en uitwisseling van argumenten'.

'Heleen Dupuis', aldus Nauta, 'vergist zich, als ze denkt dat haar critici haar de mond willen snoeren. Ze zijn het niet met haar eens. Maar ze hoeft daarom haar mond niet te houden. Ze heeft het volste recht om ondeugdelijke argumenten te gebruiken.'

Hoe steekhoudend zijn Dupuis' argumenten? De grenzen tijdelijk sluiten kán, maar is wel in strijd met het door Nederland onderschreven VN-Vluchtelingenverdrag. Dupuis gaat er voorts van uit dat haar opponenten menen dat 'Nederland plaats heeft voor alle mensen die ergens ter wereld het slechter hebben dan wij'. Dat is een tamelijk dom misverstand. Ik ken tenminste niemand die onbeperkte toelating tot Nederland bepleit en dat is ook allesbehalve de huidige asielpraktijk. Het gaat om mensen (enkele tienduizenden per jaar, veel minder dan een promille van de miljarden die het in de wereld slecht hebben) uit crisisgebieden als Irak, Afghanistan, Somalië of Kosovo, die hier een toevlucht zoeken en soms een vergunning tot verblijf krijgen.

Tot slot nog een paar woorden over een wel zeer originele overweging van Dupuis; de voorstanders van een ruimhartig asielbeleid geven volgens haar blijk van 'een grenzenloos altruïsme' (valt best mee, hoor!) En dan komt het: 'Altruïsme is een prijzenswaardige morele positie.(. . .) Deze keuze aan anderen opleggen, is mijns insziens ontoelaatbaar.' Het doortrekken van die redenering leidt tot waarlijk revolutionaire consequenties: de sociale uitkeringen dienen onmiddellijk te worden afgeschaft en de belastingen vervangen door een flat tax. Want in beide gevallen wordt de keus voor altruïsme door de gemeenschap aan individuen (beter verdienenden, namelijk) opgelegd. We kunnen binnenkort dus nog heel wat verwachten van senator Dupuis. Of zou logisch denken niet haar grootste kracht zijn?

Meer over