Het nieuwe Spanje is in aantocht

De oude, gehavende premier Rajoy begon er neit eens meer aan: proberen stemmen te winnen voor de verkiezingen over ruim anderhalve week. Er wacht een politieke aardverschuiving.

Pablo Iglesias, leider van het linkse Podemos en zelfs volgens zijn tegenstanders de grote winnaar van het debat. Beeld reuters
Pablo Iglesias, leider van het linkse Podemos en zelfs volgens zijn tegenstanders de grote winnaar van het debat.Beeld reuters

De oude politiek van Spanje is voorbij. Het 'Beslissende Debat' voor de landelijke verkiezingen op 20 december dat maandagavond rechtstreeks werd uitgezonden heeft er definitief een punt achter gezet. Dat is de algemeen gedeelde conclusie na het twee uur durende discussiedebat tussen de vier politieke leiders die volgens alle peilingen het Spaanse politieke toneel gaan bepalen. Grote verliezer: de zittende conservatieve premier Mariano Rajoy, die niet meedeed en in plaats daarvan de avond samen met zijn familie doorbracht in het officiële vakantiehuis van de regeringsleiders in het natuurpark Doñana. Grote winnaar: Pablo Iglesias, de man met de paardenstaart die de linkse straatprotestpartij Podemos aanvoert. 'España es otra' er is vanaf nu een ander Spanje. Deze verkiezingen draait het niet langer om de vraag of de socialisten dan wel de conservatieve Partido Popular een regering gaan vormen. Het twee partijenstelsel dat Spanje kent sinds de invoering van democratie na de dood van dictator Franco in 1975 is voorbij. Vier partijen strijden om straks een coalitieregering te vormen: naast de twee grote partijen van vroeger zijn er twee nieuwkomers in de vorm van Podemos en Ciudadanos, de D66-achtige partij van de Catalaanse ex-jeugdzwemkampioen Albert Rivera.

Bij de politieke aardverschuiving is ook een nieuwe generatie aangetreden, met een stijl en optreden die een eind maakt aan de vaak nogal slaapverwekkende manier waarop in Spanje politiek bedreven wordt, zo bleek maandagavond. In een geladen sfeer van een politieke arena, onder het oog van het absolute recordaantal van 9,2 miljoen kijkers, moesten de vier politici zich meten in een strak debat en met kritische vragen van journalisten. Rivera(36) en Iglesias (37), samen met de socialistische lijsttrekker Pedro Sánchez (43) en de conservatieve vice-premier Soraya Sáenz de Santamaría (44) spaarden elkaar niet in een debat met verrassend veel inhoud.

Uitzending beslissende debat voor verkiezingen 20 december Beeld .
Uitzending beslissende debat voor verkiezingen 20 decemberBeeld .

De inzet was dan ook groot: de partijen liggen in de polls in een nek aan nek race voor wie de grootste wordt. Een op de vijf Spanjaarden weet nog niet op wie zij gaan stemmen. Meer clan ooit kan een televisiedebat het beslissende steuntje in de rug geven.

Dat is geen goed nieuws voor Mariano Rajoy. Behalve door gebrek aan daadkracht viel Rajoy (60) als premier al op door zijn uiterst spaarzame manier om in de openbaarheid te treden. Als het dan toch moest via een korte televisietoespraak zonder vragen. Het leverde hem de bijnaam 'plasma' op. De premier had nu op advies van zijn politieke spinners zijn nummer twee richting televisiestudio gestuurd. Het stoffige imago van politicus uit de oude doos zou wel eens genadeloos ten onder kunnen gaan tegenover de frisse jeugd, zo was de gedachte.

Mariano Rajoy Beeld reuters
Mariano RajoyBeeld reuters

Dat bleek echter een misser van formaat. 'Een groet aan Mariano Rajoy, die ons nu ziet vanaf Doñana': de oppositiekandidaten misten de kans niet om via de camera even de grote afwezige te begroeten. Rivera had een eigen verklaring voor het wegblijven voorbereid. Triomfantelijk hield hij de voorpagina in de lucht met het artikel waarin de dubbele boekhouding van de conservatieve partij voor de eerste maal aan de kaak werd gesteld. Inclusief met de premier als mogelijke ontvanger van mogelijke zwarte extraatjes. 'Daarom is Rajoy hier niet', aldus lijsttrekker. De vicepremier deed professioneel haar best om haar baas te verdedigen, maar het bleek onbegonnen werk.

Pablo Iglesias toonde zich daarentegen de scherpe debater waar hij ooit naam mee maakte in televisieprogramma's. Zelfs zijn politieke tegenstanders moesten na afloop toegeven dat Iglesias veruit de beste argumenten en emoties wist te bespelen om de gevolgen van vier jaar crisisbeleid van de conservatieve regering voor de bevolking aan de kaak te stellen.

Ruim twee uur lang bleef het zo spannend, waarbij behalve de corruptie ook de economie, belastingen, het onderwijs en de pensioenen aan de orde kwamen. Slechts over een ding bleken de leiders het daarbij eens: Spanje gaat niet extra bezuinigen zoals vanuit Brussel al is gesuggereerd. Over de coalitiepacten die straks gesloten moeten worden hield iedereen zijn kruit droog.

Meer over