Het menselijk tekort

PETER GIESEN

Laatst werd ik door de bank uitgenodigd voor een gesprek over mijn hypotheek. De brief was ondertekend door een man met een Turkse naam. Tot mijn schande moet ik bekennen dat de gedachte even, heel even, door mijn hoofd flitste. Zou het wel een goede adviseur zijn? Zo stak de xenofobie haar lelijke kop op, in een onverwachte en ongewilde reflex. De adviseur bleek een uiterst sympathieke en capabele man. Zo werd de vreemdeling weer gewoon.

De Gouden Kalf-speech van Nasrdin Dchar was zo geweldig omdat hij uiteindelijk zo gewoon was. Hier stond geen vreemde snuiter, maar een ambitieuze acteur die zijn dromen najoeg, voor iedereen invoelbaar. De camera zwenkte naar zijn moeder. Was deze vrouw met hoofddoek, zo herkenbaar trots op haar zoon, een 'moslimkolonist' voor wie we zo bang moesten zijn?

De multiculturele samenleving is misschien mislukt als al te zoetsappig ideaal, maar niet als dagelijkse realiteit voor honderdduizenden moslims die iets van hun leven willen maken, die acteren, hypotheekadvies geven of je ruit vervangen bij Carglass. Waarom zouden deze mensen een bedreiging voor 'onze' samenleving zijn?

Helaas is xenofobie een 'elementaire menselijke neiging', schreef de historicus Hermann von der Dunk ooit. Zonder consensus over de basale waarden van onze samenleving is geen sociale orde mogelijk, aldus Von der Dunk. Daarom zijn mensen altijd op hun hoede voor vreemdelingen die de consensus kunnen bedreigen.

De tijdloze, instinctieve xenofobie zwelde in Nederland aan tot een grote angst voor moslims die niet in 'onze' cultuur zouden passen. Misschien is de ellende niet begonnen op 11 september, maar tien jaar eerder, met een artikel van Frits Bolkestein in de Volkskrant. Op zichzelf was het een prima stuk, waarin Bolkestein schreef dat de fundamentalistische islam niet verenigbaar was met de liberale democratie. Daar lijkt me nog steeds geen speld tussen te krijgen. Vervolgens begon de VVD flink te groeien. Niet omdat de kiezers Bolkesteins theologische bezwaren tegen de islam deelden, maar omdat zij tegen immigratie waren. Met zijn islamkritiek had de liberale leider, al dan niet bewust, de sleutel gevonden voor een anti-immigratiestandpunt waarmee je kon thuiskomen.

Slogans als 'Eigen Volk Eerst' lagen nooit zo lekker in een land zonder rechts-nationalistische traditie. Bolkestein fulmineerde niet tegen buitenlanders, maar verdedigde de hoogste westerse waarden. Op de bres voor vrijheid, vrouwen en homo's, dat klonk anders dan het 'Nederland Is Vol' van Janmaat. Met de islamkritiek werd een taal gevonden waarmee Nederland zich op een progressieve, libertaire - typisch Nederlandse - manier tegen immigratie kon keren.

Maar door over immigratie te praten in termen van godsdienst, werden de problemen enorm uitvergroot, zeker na de aanslagen van 11 september en de moord op Theo van Gogh. Alles werd op een hoop gegooid: het wangedrag van Marokkaanse jongens, de gewelddadige politieke islam, de gebrekkige emancipatie van moslimvrouwen. Zo vormden de criminelen in Kanaleneiland of Rotterdam-Zuid niet meer louter een ernstig ordeprobleem, ze werden de vertegenwoordigers van een godsdienst die 'onze' waarden niet zou delen en daarmee een gevaar voor de samenleving zou zijn. Eerbiedwaardige moeders met hoofddoekjes werden opeens de gevaarlijke propagandisten van een 'achterlijke' cultuur die 'onze' verworvenheden zou bedreigen.

In menig opzicht zijn de angsten van 11 september achterhaald. Natuurlijk kan een fanaat morgen een trein opblazen, zo moeilijk is dat niet. Maar de Europese moslims zijn niet massaal geradicaliseerd, zoals destijds werd gevreesd. Het is tijd om weer oog te hebben voor de moslim met de pet, de man of vrouw die zijn best doet om iets van zijn leven in Nederland te maken. En criminelen en rotjongens moeten gewoon behandeld worden als criminelen en rotjongens, dat is moeilijk genoeg zonder overspannen verhalen over moslimkolonisten, straatterroristen en Eurabië.

Nasrdin Dchar maakte van de vreemdeling weer een gewoon mens. Hopelijk markeert zijn fokking Gouden Kalf het einde van de hysterie.

undefined

Meer over