Het marxisme is niet dood, het groeit zelfs

‘We groeien weer’, zegt John van Dijk (24) uit Almere, herkenbaar aan zijn lange blonde baard. ‘Ik merk het ook aan de toenemende belangstelling voor de marxistische leeskringen.’

Van onze verslaggever John Wanders

Van Dijk (‘Van oorsprong ben ik trotskistisch’) zegt te streven naar een wereld waarin winstdoelstellingen altijd ondergeschikt zijn aan de belangen van mens en milieu. ‘Die wereld is niet bereikbaar binnen het huidige kapitalistische bestel’, meent hij. Vandaar ook dat de oplossingen van de PvdA, GroenLinks en de SP volgens hem onwerkbaar zijn.

Voor wie het nog niet wist: Karl Marx is niet dood. Hij leeft. En de kredietcrisis doet de invloedrijke 19de eeuwse Duitse denker goed.

‘Twintig jaar na de val van het communisme, en midden in een crisis van het kapitalisme, waart er weer een spook rond: de ideeën van Karl Marx zijn opnieuw en vogue’, bericht Athenaeum Boekhandel op zijn website. De boekenzaak aan het Amsterdamse Spui heeft alweer een deel van de etalage aan Marx gewijd.

Zaaltje


Terwijl de terrassen uitpuilen en sloepen met zonaanbidders in konvooi door de Amsterdamse grachten pruttelen, spreekt in een donker zaaltje op het Binnengasthuisterrein een jongeman met passie over ‘de capitulatie van delen van links’. Het is het weekend van het jaarlijkse Marxisme Festival en het universiteitszaaltje is ondanks het mooie lenteweer tot de laatste stoel gevuld. Met jong en oud – maar vooral met jong.

In de wandelgangen hangen posters van Jan Peter Balkenende die, als een kloon van Saddam, met geheven arm van zijn sokkel wordt getrokken. Met op zijn jasje buttons van Shell, Philips en Unilever. ‘Regime change!’, staat er in vette letters boven. Een ander affiche verwijst naar de revolutietheorie van de Italiaanse communist Antonio Gramsci. En overal is het bebaarde gelaat van Karl Marx zichtbaar. ‘Kapitalisme basta!’

Een flink deel van de discussie gaat over Geert Wilders. Voormalig GroenLinks-Kamerlid Mohamed Rabbae, voorzitter van het Landelijk Beraad Marokkanen, verkondigt vanaf een podium andermaal dat de PVV-leider een miniatuurversie van Hitler is. ‘Het voorstel van Wilders om Marokkanen door de knieën te schieten bewijst dat hij geweld wil gebruiken. Er worden al knokploegen gevormd om tegen Marokkanen te vechten. Merkwaardig dat de vergelijking met Hitler niet gemaakt mag worden.’

In de zaaltjes heerst grote eensgezindheid. De PvdA is volledig ingekapseld door rechtse populisten, is de algemene opvatting. Van GroenLinks, eind jaren tachtig ontstaan uit een fusie van PSP, CPN en PPR, valt evenmin heil te verwachten. En het idealisme van de SP – laatste vluchtheuvel voor menig linkse activist – is sinds 2006 verwaterd. ‘Kijk hoe Agnes Kant door haar eigen partijsecretaris werd teruggefloten toen zij Wilders in haar laatste televisiedebat een gevaar noemde. De dag erna was Kant exit.’

Bart Griffioen (42), een van de voormannen van de 21 jaar oude, 150 leden tellende Internationale Socialisten en organisator van het Marxisme Festival, ziet nieuwe kansen voor marxistische politiek. ‘De economische crisis maakt voor veel mensen zichtbaar hoe actueel Marx is. Wij trekken weliswaar minder jongeren naar onze festivals dan onze Britse kameraden, maar zij hebben dan ook een veel langere traditie.’

Tijdgeest


Gevraagd of het de tijdgeest is, antwoordt festivalbezoekster Hanna Bosveldt (72) gedecideerd: ‘De economie is de tijdgeest.’ Bosveldt stemt 9 juni SP, want een Kamerzetel zit er voor de Internationale Socialisten niet in, erkent ook Griffioen. ‘Maar daar begint het volgens ons ook niet mee. Het moet op straat gebeuren. De succesvolle stakingsactie van de schoonmakers is daar een goed voorbeeld van. ’

Ter aanscherping van hun argumenten luisteren intussen een stuk of veertig jongeren in een bovenzaaltje geduldig naar een gortdroog college van de aan de Universiteit van Amsterdam verbonden marxistische econoom Guglielmo Carchedi. Hij duidt de relevantie van Marx voor de economische crisis door een lange tekst van papier op te dreunen, met daarin de repeterende woorden winstvoet en loonvoet. Niemand kijkt naar buiten, waar boven de daken van de huizen nog net te zien is hoe de consument iets verderop geniet van een woeste, kapitalistische kermisattractie.

Meer over