Het maatjes-gevoel

De romantische liefde bloeit als nooit tevoren. In elke jongerenenquête staat 'een gelukkig gezin' bovenaan de toptien van nastrevenswaardige levensdoelen....

PETER GIESEN

ZE HEBBEN geen rooie cent. 'De kinderbijslag is net genoeg om Pampers te kopen. We zijn nog jong en soms moeten we ook leren hoe we een kind moeten opvoeden. We moeten er samen hard voor vechten', zegt Martin Schravesande (22), student Nederlands.

Hij heeft halflang haar en een baardje. Geen jongen van het 'Ware Liefde Wacht'-type dat je associeert met een vroeg huwelijk. Toch woont hij niet in een studentenflat, maar in een eengezinswoning in Goirle, de enige plaats waar betaalbare huisvesting voorhanden was. Binnenkort verwacht zijn vrouw haar tweede kind.

Hij kan zelf ook niet helemaal verklaren hoe hij tot zijn aanzoek kwam. Het geloof speelt geen rol in zijn leven, zijn familie oefende evenmin druk uit. 'Ik was op introductiekamp van de universiteit: zestig meisjes en twee jongens. Ik heb daar goed om mij heen gekeken. Toen ben ik naar huis gefietst en heb mijn vriendin ten huwelijk gevraagd. Een mooier iemand vind ik nooit meer, dacht ik.

'Misschien trouw je wel omdat je jezelf niet helemaal vertrouwt en de vluchtwegen wil afsluiten. Het is natuurlijk ook een statement naar de buitenwereld: zo wil ik het gaan doen. Ik geloof niet in voorwaardelijke liefde. Je leeft erop los, of je gaat ervoor.'

In het digitale tijdperk bloeit de romantische liefde als nooit tevoren. In elke jongerenenquête staat 'een gelukkig gezin' bovenaan de toptien van nastrevenswaardige levensdoelen. Nederlanders hechten ook steeds zwaarder aan echtelijke trouw: 64 procent vindt een slippertje niet acceptabel, tegenover 56 procent in 1986. Natuurlijk moeten zulke cijfers met de nodige scepsis worden bezien, maar volgens deskundigen geven ze wel een trend aan: relaties, al dan niet bekrachtigd door een huwelijk, worden steeds serieuzer genomen.

Niettemin eindigt één op de vier huwelijken in een echtscheiding. Samenwoners pakken hun koffer nog vaker. Waarom zijn we zo romantisch, terwijl we toch heel goed weten hoe vaak het fout loopt? Waarom blijven we hunkeren naar echte liefde, als we weten hoe broos die is?

De Amerikaanse cultuurpessimist Christopher Lasch beschouwde het gezin als a haven in a heartless world. Als de buitenwereld killer en onveiliger wordt, krijgt het gezin nieuwe betekenis als bastion van warmte en geborgenheid.

Volgens de Britse socioloog Anthony Giddens is deze opvatting al te eenzijdig. Er zijn ook positieve redenen waarom het huwelijk, of de intieme relatie, steeds begeerlijker lijkt te worden.

Een moderne relatie is gebaseerd op romantiek en liefde, aldus Giddens, terwijl de partnerkeuze in het verleden sterk werd beïnvloed door economische en sociale overwegingen. Op het Nederlandse platteland kwam het geregeld voor dat jonge geliefden alvorens zij trouwden een kind probeerden te krijgen, met instemming van de ouders. 'Een jongen koopt ook geen kat in de zak. Hij wil weten wat hij aan je heeft', zegt een boerendochter in het rapport Maatschappelijke verwildering der jeugd uit 1952. Het bedrijf moest een opvolger hebben: bleef de vrijpartij in de hooiberg zonder gevolgen, dan ging de boerenzoon op zoek naar een vruchtbaarder kandidaat.

MINDER DAN tegenwoordig waren mensen op zoek naar de ideale partner, stelt de seksuoloog Cees Straver in zijn boek De huwelijkse logica uit 1994. Wie eenmaal de twintig gepasseerd was, wilde niet 'overschieten'. Ook vrienden en familie oefenden druk uit, omdat het 'tijd' was om te trouwen. Voor zijn boek interviewde Straver een groot aantal traditionele echtelieden. De meesten wisten zich in het geheel niet te herinneren wat zij destijds zo aantrekkelijk hadden gevonden aan hun partner. 'Geen idee wat me zo aantrok in haar. Ze was een buurmeisje. Je praatte met elkaar, in de tuin, en dan blijf je aan elkaar hangen', zegt een 54-jarige automonteur.

Hoewel dergelijke verklaringen niet erg vlammend overkomen, biedt het traditionele huwelijk wel een vanzelfsprekende solidariteit. 'De partners hebben ervoor gekozen om samen een goed leven op te bouwen. Ze nemen elkaars fouten op de koop toe. Pas als het de spuigaten uitloopt, zullen ze de relatie verbreken', zegt Straver.

Tegenwoordig zoeken jongeren nog liever het hele Internet af dan dat zij 'blijven hangen' aan een partner die niet geheel aan hun wensen voldoet. Door haar romantische karakter is de moderne relatie begeerlijk, maar ook kwetsbaar. Er moet een 'vonk overspringen', ook nog na tientallen jaren. Toch is spontane liefde niet genoeg: sinds man en vrouw gelijkwaardig zijn, moet er ook spijkerhard onderhandeld worden over de taakverdeling. Deze moeizame zoektocht naar het juiste evenwicht vindt plaats in de wetenschap dat de relatie elk moment beëindigd kan worden. Misschien lopen er buiten, op straat of in de disco, nog wel mannen en vrouwen rond die veel beter aan onze eisen voldoen.

Vreemdgaan bedreigt dit broze bouwwerk, en wordt dan ook in toenemende mate niet acceptabel gevonden. De neerlandicus Herman Pleij beschreef deze ontwikkeling in de Volkskrant als 'de nieuwe burgerlijkheid'.

'Burgerlijk?', zegt Schravesande peinzend, alsof het woord hem vagelijk bekend voor komt uit geschiedenisboekjes over de jaren zestig. 'Ik geloof niet dat mijn vrienden onze levensstijl zo bekijken. Ik denk eerder dat ze respect hebben voor mijn keuze.'

De bestraffende term 'burgerlijk' stamt uit een tijd waarin iedereen 'fatsoenlijk' diende te leven, op straffe van uitsluiting door kerk, familie en wijdere omgeving. In de jaren zestig maakte overspel dan ook deel uit van de allesomvattende strijd tegen die onderdrukkende orde.

'Alles kreeg in die tijd een symbolische lading', schrijft journaliste Marjo van Soest in het boek Alles moest anders. 'Je huis anders inrichten, geen alcohol drinken, maar hasj roken, met je buurman slapen, daar was over nagedacht, daaruit bleek dat je anders in het leven stond dan de andere mensen, zuiver, ruimhartig, bevrijd.'

In de jaren negentig heeft die tegenstelling tussen burgerlijk en bevrijd elke relevantie verloren. Van jongs af aan kan er met seks geëxperimenteerd worden. Karakteristiek voor deze tijd is niet de 'nieuwe burgerlijkheid' of de decadentie van de kinky party, maar juist de enorme diversiteit. Je gaat je gang maar, als je als swingende vrijgezel door het leven wilt gaan, of in Sex voor de Buch wil optreden, of als alleenstaande vrouw een kind wil nemen. Een monogame relatie is geen verplichting, maar een optie. Maar als je eenmaal zo'n relatie aangaat, moet je je aan de afspraken houden, vinden de meeste mensen. 'Het ligt voor de hand dat je met elkaar afspreekt om trouw te blijven. Want seksualiteit onderscheidt je relatie nou juist van alle andere relaties die je hebt. Anders kun je net zo goed met elkaar gaan voetballen', zegt onderzoeker Jan Latten van het Centraal Bureau voor de Statistiek.

DOOR DE opstapeling van eisen is de moderne relatie topzwaar geworden, vindt seksuoloog Straver. Menig huwelijk bezwijkt dan ook aan hoog gespannen verwachtingen. 'Partners moeten hun gedrag voortdurend op elkaar afstemmen. Er is altijd de druk om attent te zijn, om elkaar emotionele steun te verlenen, om samen allerlei zaken te ondernemen. Het opschroeven van die wederzijdse betrokkenheid kan het heel moeilijk maken, vooral omdat je nooit zeker van de ander kunt zijn. Als je je partner teleurstelt, kan die zijn conclusies trekken', zegt Straver.

Hij gelooft dat moderne partners iets kunnen opsteken van de 'huwelijkse logica' van traditionele echtelieden: de vanzelfsprekende solidariteit van mensen die ervoor gekozen hebben samen een leven op te bouwen, met alle voor- en nadelen vandien.

Maar zijn we nog wel in staat om onszelf niet de 'is-dit-alles-vraag' te stellen? Wie neemt er genoegen met een partner die niet praat, of met een leven dat altijd maar zijn gangetje gaat?

Nina van Rijn is net gescheiden. Haar man sloeg haar niet, bezondigde zich niet aan overspel, het servies vloog nimmer door de huiskamer. 'Wanneer gaat het mis in een relatie? Als je je ei niet meer kwijt kunt. Ik vond dat ik weinig waardering kreeg, nooit eens een bloemetje of een complimentje. Bovendien had ik allerlei interesses, terwijl hij het liefste op de bank zat te zappen. Het waren allerlei kleine dingetjes, die zich opstapelden. Ik begon het maatjes-gevoel te missen.'

Ze waren jong getrouwd, compleet met bruiloft en trouwfoto's in ouderwetse automobielen. 'Op dat moment denk je niet na of het voor altijd is. Daar sta je gewoon niet bij stil. Tussen je twintigste en dertigste gebeurt zo veel dat je eigenlijk geen tijd hebt om na te denken over je relatie. Je bent bezig met je huis, de kinderen worden geboren.'

Na een jaar of tien begon de leegte steeds meer op te vallen. Ze volgde cursussen en deed vrijwilligerswerk, maar het drong tot haar door dat ze slechts op de vlucht was voor de sleur thuis. 'Ik heb me er wel schuldig over gevoeld, omdat het louter om mijn persoonlijk geluk ging. Er waren geen enorme problemen. Maar ik dacht: ik kan toch continu aan iemand hijsen? Vooral het gevoel dat ik nog veertig jaar zo door zou moeten gaan, benauwde me enorm', zegt ze.

Intussen heeft jonge vader Schravesande alle vertrouwen dat hem de teloorgang van zijn huwelijk bespaard zal blijven. 'Als wij veertig zijn, zijn onze kinderen het huis uit. We zullen zeeën van tijd hebben', mijmert hij.

'Ik ben blij dat ik een heleboel zoeken en ander gedoe heb uitgeschakeld. Om mij heen zie ik mensen van 25 die al wantrouwig en zwaar teleurgesteld zijn omdat ze een paar verbroken relaties achter de rug hebben. Er zijn genoeg dingen in mijn leven die nog niet op orde zijn. Daarom ben ik blij dat ik een maatje heb waar ik op kan vertrouwen. Ik denk dat een heleboel jongeren dromen van de zekerheid die mij is overvallen.'

Meer over