Het kraanwater wordt steeds puurder

Het is geen teken van truttigheid meer in discotheken of nachtcafés een glaasje mineraalwater te bestellen in plaats van alcohol....

Toen Jan Willem Bakker acht jaar geleden zijn Waterwinkel opende in Amsterdam-Zuid, wezen voorbijgangers lachend naar hun voorhoofd. Water leek op lucht. Zoiets verkoop je niet. Met of zonder lucht, het is Bakker uitstekend gelukt water te verkopen, al kost kraanwater slechts 0,0025 gulden per liter. In de Waterwinkel kost het Engelse bronwater Ten Degrees 13,30 gulden, in restaurants 33 gulden. Bronwater heeft duidelijk een grote aantrekkingskracht.

In de etalage van de Waterwinkel fonkelen flessen die waarschijnlijk bestemd zijn voor de jeugd. Merknamen als Benneton staan op bidonflesjes die je tijdens het fietsen of het dansen in je mond kunt leegspuiten. Daarnaast staan doorzichtige blikjes Low Gravity, waarin gekleurde geleiballetjes zweven die precies hetzelfde soortelijk gewicht hebben als het water. Het ziet er futuristisch uit.

Op straat hangt een poster van de gemeente Amsterdam, die leidingwater promoot door een natte mannenborst te tonen. Bang dat de Waterwinkel al hun klanten overneemt? Bakker wijst op de loden pijpen die her en der nog in gebruik zijn, en op mogelijke bacteriologische besmettingen in leidingen en reservoirs. Bronwater zou veel veiliger zijn.

De wet maakt onderscheid tussen bron-, mineraal- en leidingwater. Bron- en mineraalwater vallen onder de Warenwet. Kraanwater onder de Waterleidingwet. Kraanwater mag bewerkt worden, wat meestal slechts neerkomt op mengen met zuurstof, in watervallen, en het filteren door zand. Op dezelfde manier mag bronwater gezuiverd worden.

Soms wordt leidingwater gefilterd door actieve koolstof. Dat mag met bronwater niet. Uit bron- en mineraalwater mag alleen ijzer worden verwijderd, omdat de meeste mensen dat vies vinden en omdat het water bruin wordt van de roest. Slechts koolzuur mag worden toegevoegd. In Italië mag bronwater helemaal niet bewerkt worden.

Het verschil tussen bron- en mineraalwater is dat mineraalwater aan de bron wordt gebotteld. Bronwater mag eerst worden vervoerd. Dit kan verschil maken voor de bacteriologische samenstelling. Bronwater mag absoluut niet gesteriliseerd worden, wat in Japan overigens wel wordt gedaan. Vanwege de biologische balans wordt Europees bronwater ongeveer een levensduur van een jaar gegeven. Chemisch is het stabiel.

In sommige landen moet mineraalwater voedende stoffen bevatten. Bronwater mag arm zijn. De naam mineraalwater duidt daar op een veelheid aan opgeloste stoffen. In onze streken gaat dat niet op. Nederlands en Belgisch water is 'puur' en dus mineraalarm. Toch mag zelfs de zeer pure Spa mineraalwater heten.

Gedestilleerd water is het puurst en dat proef je. Ik vind het lekker, hoewel het heel snel de smaak van de verpakking kan overnemen. Drink niet uit plastic. Gezond is dit water niet, want het onttrekt zout en kalk aan het lichaam. Onverzadigd water, zoals ook regenwater, wordt 'agressief' genoemd. Kraanwater noch bronwater mag agressief zijn.

Het grootste verschil tussen bron- en kraanwater zit hem in de prijs. Restaurants schenken niet graag leidingwater. Laatst begon een serveerster in Amsterdam ongelooflijk te schelden op een stel Franse toeristen toen die om een glaasje kraanwater vroegen. 'Wat nou service?', riep ze: 'Moet je zien hoe ik op vakantie in Frankrijk bediend word.'

In Italië krijg je overal water bij, gratis of heel goedkoop. Meestal is het bronwater, aangezien de talrijke bronnen in dat land toebehoren aan de gemeenschap. In steden gutst het water over straten en pleinen. Je hoeft je fles er maar onder te houden. Nederland moet worstelen om niet te verzuipen in rivier- en zeewater. Gelukkig spuwt de aarde hier niet zo vrijwillig haar grondwater uit als in bergachtige streken, maar hetzelfde kostelijke spul zit toch ook hier in de grond.

Toen ik deze week de kok Wulf Engel, na een maaltijd, complimenteerde met de kwaliteit van het water, bleek zijn restaurant (De Duinrand in Drunen) zich te bevinden bij een natuurlijke bron. Het water kwam gewoon uit de kraan. 'Af en toe heb je geluk in het leven', zei Engel. In Tilburg wordt hetzelfde water gebotteld en verkocht als mineraalwater onder de naam Prise d'eau.

Bronwater is gewoon grondwater, alleen uit een afgesloten laag die niet communiceert met de rest van het grondwater en het oppervlaktewater. Dat vereist de wet. Op de Utrechtse heuvelrug wordt onderaards water tussen lagen klei en steen uitgepompt. Dat mag een bron heten. Het water dat ter plaatse wordt gebotteld, is officieel mineraalwater. Te koop onder de naam Sourcy.

Een paar honderd meter verderop haalt de Waterleiding Maatschappij Midden-Nederland ook grondwater uit een onderaardse laag, zij het wat minder diep, om door de Utrechtse waterleiding te pompen.

In de meeste Europese landen wordt naast mineraal- of bronwater ook kuurwater erkend (Heilwasser, eau curative, agua medicinal), maar niet in Nederland. Het komt meestal uit zwaar gemineraliseerde bronnen. Kuurwater zou een ziek lichaam kunnen genezen.

Medische claims van bronnen worden wettelijk ondersteund in landen waar veel kuuroorden zijn. In Nederland mogen zulke claims niet op het etiket van een fles vermeld worden. Dat geeft soms problemen bij de import van buitenlands bronwater. Toch zijn verscheidene milde soorten Europees kuurwater verkrijgbaar.

Bij kuurwater kunnen de concentraties mineralen zo hoog zijn dat ze onder medisch toezicht gedronken moeten worden. In kuuroorden drinkt men, strikt volgens recept, verschillende soorten water op bepaalde tijden van de dag.

In de Waterwinkel proef ik Rogaska-Quell, een kuurwater uit Slovenië. Het is zeer rijk aan magnesium (goed voor sportlieden en goed tegen stress). Het smaakt een beetje naar maagtabletten en lijkt me daarom erg lekker na een overvloedige maaltijd. IJzer, goed voor het bloed, proef ik in het Duitse Fachinger-water, waar ook veel sulfaat in zit, wat de gal stimuleert en goed zou zijn bij een vet dieet.

Niet elk kuurwater of zelfs mineraalwater is voor iedereen geschikt. Mensen met hoge bloeddruk moeten zoutarm water drinken, vooral Spa, maar ook Volvic, Evian, Perrier, of de Nederlandse waters Sourcy en Bar-le-Duc. Ook baby's zijn gebaat bij natriumarm water, maar ze hebben veel kalk nodig (melk is voor iedereeneen van de beste bronnen voor kalk). San Bernardo is geschikt voor de kleintjes omdat het heel veel mineralen bevat, maar van alles heel weinig.

Uitgelaten volwassenen die veel transpireren en jongeren die dansen, kunnen wel wat zouten gebruiken. Zij drinken Pellegrino, Apollinaris, Heppinger en Vichy. Vooral Vichy bevat enorme hoeveelheden mineralen. Het wordt aanbevolen voor vrouwen die willen afvallen, voor sporters en voor dronkelappen met een kater. Ook het Duitse Brohler is effectief na drankmisbruik, maar het bevat vrij veel nitraat, wat kanker kan verwekken.

De samenstelling van kraanwater is afgestemd op de zwaksten in de bevolking. De meeste mensen vinden deze samenstelling het lekkerst. Er zit tegenwoordig geen fluor in, waar alleen kinderen profijt van hebben. Het bevat niet te veel zout, maar ook niet te weinig. Er zit aanzienlijk minder kalk in dan enige jaren geleden. Het kraanwater wordt steeds puurder.

Overal in Europa wordt drank slapper en kleurlozer. In Italië drinken de jongeren tegenwoordig geen wijn meer bij het eten, maar bier. Water hebben ze altijd gedronken, maar zoals in heel Europa is de consumptie de laatste jaren drastisch gestegen. Hier in Nederland is men overgestapt van jenever op wijn of bier, toen op cola, vervolgens cola light en ten slotte op mineraalwater. Eerst met koolzuur, tegenwoordig zonder.

Wie gezond eet, krijgt voldoende kalk, magnesium, ijzer en andere mineralen uit zijn voeding. Wie bewust drinkt, kan met water aanvullen wat men in voeding tekort is gekomen. Wie het niet zo nauw neemt met de gezondheid, kan desnoods mineraalarm regenwater of Spa blauw drinken en een pilletje nemen om andere stoffen binnen te krijgen. Maar dat wisten gabbers allang.

Meer over