Bellen metMaarten Keulemans

Het kabinet vergadert vandaag over versoepelingen: ‘Het wordt een touwtrekwedstrijd’

Nederland is op dit moment het enige Europese land met een strenge lockdown. In aanloop naar de persconferentie van morgen, vergadert het kabinet vandaag over de vraag hoe nu verder. Sluiten we aan bij de rest van Europa? We bellen met wetenschapsredacteur Maarten Keulemans.

Maarten Albers
Deze creatieve horecaondernemer in Nijmegen heeft voor zijn restaurant een ‘coffee to go’ geopend. Werf's Tirolershut draait de hele dag Tiroler muziek; een vette knipoog naar de wintersporttoeristen die nu niet kunnen gaan. Beeld Marcel van den Bergh
Deze creatieve horecaondernemer in Nijmegen heeft voor zijn restaurant een ‘coffee to go’ geopend. Werf's Tirolershut draait de hele dag Tiroler muziek; een vette knipoog naar de wintersporttoeristen die nu niet kunnen gaan.Beeld Marcel van den Bergh

Dag Maarten, je bent deze week teruggekeerd van vakantie in Duitsland en Luxemburg. Heeft dat je blik op hoe we in Nederland met de vierde golf omgaan veranderd?

‘Om eerlijk te zijn niet echt. De restaurants zijn daar open, maar wel met allerlei restricties. Over de grens is corona dus niet ineens weg. In Nederland vinden we onszelf de zielepiet omdat we de enige zijn met een lockdown, maar in andere landen zijn ook allerlei beperkingen.

‘De laatste dagen nemen allerlei Europese landen ook strengere maatregelen. Zweden heeft maandag nieuwe maatregelen aangekondigd, Frankrijk voert 2G in en Duitsland scherpt dat beleid zelfs aan. Denemarken gaat iets versoepelen, maar de clubs blijven dicht en de horeca sluit om 11 uur.’

Toch is de lockdown in Nederland nu een stuk strenger dan in die andere landen, hoe komt dat?

‘Dat heeft een paar redenen. Ten eerste waren we natuurlijk erg laat met de boostervaccinaties. Het gevolg daarvan was dat het RIVM halverwege december doorrekeningen presenteerde die een piek van 5.000 ic-patiënten voorspelden zonder nieuwe maatregelen. Dan moet je als kabinet wel ingrijpen.

‘De avondlockdown werd ook ingevoerd op basis van flinke prognoses over de ziekenhuisbezetting. Die prognoses zijn toen uitgekomen. Het ging bij de deltagolf van oktober en november zelfs harder met de besmettingen en opnames dan het RIVM had voorspeld. Dus dat leg je niet zomaar naast je neer.

‘Daarnaast was er natuurlijk al veel kritiek geweest dat de regering vaak te laat en te soft ingrijpt. De teneur was: het OMT adviseert, en het kabinet voert die adviezen maar gedeeltelijk uit. Dat wilden ze deze keer voorkomen.

‘Het kabinet zat bovendien in zijn laatste weken. Dan is het makkelijk om er nog een flinke klap op te geven. Hugo de Jonge wist al dat hij het achteraf niet meer zou hoeven te verdedigen.’

Gelukkig zijn die gitzwarte prognoses niet uitgekomen. Waar ligt dat aan?

‘Met name doordat omikron echt minder ziek blijkt te maken. De prognoses van het RIVM waren nog gemaakt met de veronderstelling dat omikron tot net zo ernstige ziekte leidt als delta. Maar het staat nu wel vast dat dat niet zo is.

‘Vandaag krijgt het kabinet de nieuwste doorrekeningen van het RIVM gepresenteerd. Ik ben erg benieuwd wat daar in staat, want het gaat bepalend zijn voor de beslissingen die het kabinet maakt.

‘Het RIVM rekent nu wel mee dat omikron milder is, maar ik weet niet precies hoeveel milder men aanneemt. Ik denk dat ze dat zelf ook niet zeker weten, dus dan gaan ze met verschillende scenario’s werken en die met elkaar vergelijken.’

Hoe staan we er op dit moment voor in Nederland?

‘De lockdown waar we in zitten is, medisch gezien, in alle opzichten gunstig geweest. We hebben nu een veel betere uitgangspositie voor de naderende golf dan half december. De instroom in de ziekenhuizen daalt al ruim een maand.

‘Tegelijkertijd registreren we elke dag belachelijk veel besmettingen. Zelfs met de milde omikronvariant ga je dat binnenkort in de ziekenhuizen merken. Voorheen raakten vooral jongeren besmet, maar je ziet dat het nu ook bij de ouderen rondgaat. De piek van de zorgbezetting bereiken we waarschijnlijk pas eind januari.

‘Je moet de impact van omikron op de ziekenhuizen niet onderschatten. Veel mensen wijzen naar andere landen om te zeggen dat de ziekenhuizen het wel redden. Maar zelfs in Engeland, waar de opnames inmiddels voorbij hun piek zijn, staat de zorg erg onder druk. Verpleegkundigen draaien dubbele diensten en men loopt op zijn tandvlees.

‘Het gekke is dat we nog steeds vergelijken met de eerste golf. Toen was er echt sprake van een noodtoestand: daarmee vergeleken valt alles mee. Maar eigenlijk moet je het vergelijken met gewone drukte. Heupoperaties kunnen vaak nog steeds niet doorgaan in Nederland.’

Morgen krijgen we in een persconferentie te horen hoe nu verder. Is er ruimte voor versoepeling?

‘Het zal een touwtrekwedstrijd worden. Aan de ene kant staan de ministers met een economische portefeuille, die zullen pleiten voor meer openheid. Ook Yesilgöz van Justitie zal zich daarbij aansluiten, want het draagvlak voor handhaving kalft af. De regels zijn zeker in grensgemeenten slecht uit te leggen. Ik kan me voorstellen dat burgemeesters daar moeite mee hebben.

‘Aan de andere kant trekken de zorgministers aan het touw. Het gaat wel iets beter in de ziekenhuizen, maar Kuipers kan moeilijk de zorg volledig onder de bus gooien. Hij is een paar dagen geleden nog met bloemen bedekt weggedragen uit het Erasmus MC.

‘Als ik moet gokken, zeg ik dat er wel wat versoepelingen komen. Het mbo en hoger onderwijs zal bovenaan het lijstje staan om open te gaan. Ook voor buitensporten is veel te zeggen, maar dan moet ook de groepsgrootte aangepast worden. Je mag nu eigenlijk maar met z’n tweeën samen buiten zijn.

‘Daarnaast heeft het OMT begin deze week een advies uitgebracht over de mondkapjes, wat het kabinet waarschijnlijk over gaat nemen. Ik twijfel of ze nu al de ban op binnensporten, de contactberoepen, horeca en niet-essentiële winkels willen doorbreken.

‘Verder zou het goed kunnen dat de quarantaineperiode wordt ingekort, om personeelsproblemen te voorkomen. Dat doen veel andere landen de laatste tijd ook. We gaan dus meer lijken op de rest van Europa, maar dat is ook omdat de rest van Europa meer op ons gaat lijken.’

Tot slot dan, wanneer bereiken we nou eindelijk eens die groepsimmuniteit?

‘Die kan je helaas wel op je buik schrijven. Het idee dat je na een besmetting niet opnieuw geïnfecteerd raakt, is een illusie gebleken. De truc is nu om met vaccinaties de scherpe kantjes van een besmetting af te halen. Dat begin je nu wel in de cijfers te zien.

‘Over het verloop van deze golf ben ik verder wel optimistisch. Met wat geluk zijn we in maart over het ergste heen. De grote vraag wordt hoe de volgende winter eruit gaat zien.’

Meer over