Reportage

Het jongste wijnhuis van Nederland lapt de regels aan zijn laars

Je hoeft niet tussen de druivenstokken te zitten om een wijnhuis te beginnen. Urban wineries laten de druiven gewoon naar de stad brengen, zoals ook stadse bierbrouwers hun ingrediënten laten bezorgen. Chateau Amsterdam maakt furore in een oude haven.

Chateau Amsterdam bevindt zich in een loods Amsterdam-Noord op een voormalig haventerrein. Beeld Ines Vansteenkiste-Muylle
Chateau Amsterdam bevindt zich in een loods Amsterdam-Noord op een voormalig haventerrein.Beeld Ines Vansteenkiste-Muylle

Bij het jongste wijnhuis van Nederland raken zelfs doorgewinterde vinologen het spoor weleens bijster. Denken ze dat er een volle montepulciano door hun glas walst, maar hé, waar komt die frisheid dan vandaan? Dat de Italiaanse montepulciano-druif samen in één fles zit met een lichte Duitse spätburgunder is hoogst ongebruikelijk. ‘Kenners proberen de herkomst te raden’, zegt ondernemer Remy Harrewijn, ‘je ziet ze denken: wat ís dit? Druiven uit twee totaal verschillende regio’s in hetzelfde wijnglas, dat hebben ze nooit meegemaakt.’

Er is wel meer ongebruikelijk bij Chateau Amsterdam. De wijnmakers opereren niet op een idyllisch landgoed tussen de druivenranken, ze maken wijn in de stad, en eigen druivenstokken hebben ze ook al niet. De druiven worden gekocht in meerdere Europese landen, waarna in Amsterdam naar hartelust wordt geëxperimenteerd met rassen en stijlen van vinificatie, wijn maken. ‘Veel buitenlandse wijnboeren mogen maar een bepaalde hoeveelheid wijn produceren’, zegt Harrewijn, ‘hebben ze daarna druiven over, dan mogen ze die verkopen.’

Het ‘huis’ is een zogenoemde urban winery, een fenomeen dat naar Europa kwam vanuit de VS en dat inmiddels snel groeit in stedelijke gebieden, van Keulen tot Sydney. Wat kan met bier – elk dorp en elke stadswijk zijn eigen brouwerij, de ingrediënten koop je in – kan tenslotte ook met wijn. Het is een moderne variant op de nagenoeg verdwenen Franse negociants, handelaren die de oogst van kleine boeren opkochten om er onder eigen naam wijn van te maken.

Geen schemerige cave

Chateau is een wat deftig woord voor de loods in Amsterdam-Noord op een voormalig haventerreintje waar ook wat hippe horeca is neergestreken. Hier geen schemerige caves met vochtige plafonds – achter het proeflokaal met een geverfde betonvloer en houten klapstoelen zijn vaten zichtbaar van staal en eikenhout.

Initiatiefnemer Remy Harrewijn had een communicatiebureau, totdat hij in 2018 de professionele wijnmakerij inrolde. Drie jaar na de eerste serieuze experimenten zijn de biologische wijnen van Chateau Amsterdam te koop bij onder meer de Hema, Stach-winkels, supermarktketen Marqt, en in een aantal restaurants. ‘Dit jaar komen 80 duizend flessen op de markt, van de oogst van wijnjaar 2020. Tot nu toe hebben we de productie elk jaar kunnen verdubbelen’, zegt Harrewijn, ‘volgend jaar hebben we 160 duizend flessen.’

Zoals dat gaat: het begon in 2017 voor de lol met een clubje vrienden, wijnliefhebbers. ‘De wijngenen zitten in mijn familie’, zegt Harrewijn. Vader Jos had een wijnwinkel in Limburg, gezinsvakanties werden vaak wijnreizen. ‘Mijn vader wilde zelf weleens wijn maken. Met een stel vrienden hebben we wat geld bij elkaar gelegd, maar grootse plannen hadden we niet.’ Vader ging op stage bij een biologisch-dynamische wijnmaker Italië. In Zuid-Frankrijk vonden ze een boer die biologische druiven te koop had.

Het resultaat van het eerste jaar was vooral ‘gezegend met de liefde die we erin stopten’, zegt Harrewijn. ‘Maar er was veel enthousiasme, en ons netwerk werd groter. In 2018 hebben we elkaar aangekeken: houden we dit voor onszelf of gaan we het delen? Toen zijn we voor de markt gaan produceren. Inmiddels hebben we goede banden met biologische druivenkwekers in zes Europese landen.’ Tot nu toe is Chateau Amsterdam de enige urban winery in Nederland die wijn maakt in de stad met aangekochte druiven. Ook in hartje Maastricht wordt wijn gemaakt, maar de druiven groeien op een eigen landgoed, Wijngaard Raarberg.

Terroir

Urban wineries breken met een traditie die in de wijnwereld als heilig wordt beschouwd: de symbiose tussen het wijn maken en het terroir, de grond waarop de druiven groeien. De aanduiding Appellation Contrôlée Amsterdam-Nord of iets soortgelijks zit er om juridische redenen niet in, maar ‘we willen met onze wijnen een herkenbaar merk neerzetten voor de klanten’, zegt marketing directeur en mede-oprichter Tom Veugen. Twintig verschillende wijnen in drie ‘lijnen’ komen dit jaar uit Amsterdam-Noord, een chique lijn ‘met veel cachet’ en een klassiek etiket, een eigenwijze met soms onverwachte druivencombinaties, een modern uiterlijk en namen als Tango by Night en Moonlight Monkey, en een lijn met frisse wegdrink-wijntjes, zoals de zomerse rosé Poeh, poeh… en de witte He, he….

Veel milieuwinst levert het vervoer-zonder-flessen vooralsnog niet op. Weliswaar hoeft het glas niet mee in de vrachtwagens, maar voor elke 0,75 liter wijn (een fles) is gemiddeld 1,1 kilo druif nodig. ‘We bekijken nu hoe we het vervoer kunnen verduurzamen’, zegt Veugen, ‘bijvoorbeeld met vrachtwagens op zonne-energie.’ De wijnen worden bij voorkeur dicht bij het ‘chateau’ genuttigd, zeggen de makers, ‘om reiskilometers te sparen’. En wie een lege ‘chateau’-fles terugbrengt krijgt 50 cent korting om de recycling te bevorderen.

Belangrijk voor urban wineries is het directe contact met de klanten – importeurs en tussenhandel zijn er immers niet. Chateau Amsterdam bouwt via sociale media aan een community van liefhebbers en vrijwilligers die helpen bij de productie. Die hoeven de stad niet meer uit voor een proeverij of een bottelfeest. ‘Ze kunnen ook meepraten over wat voor wijn we de komende tijd gaan maken’, zegt Harrewijn, ‘we zitten gewoon om de hoek.’

Piquette, een verboden drankje

Weggooien is niet meer van deze tijd, vinden ze bij Chateau Amsterdam. De druivenschilletjes die overblijven na het persen, worden verwerkt tot piquette, een drank met ongeveer 5 procent alcohol. Water, gist en wat suiker bij de schilletjes en een week of twee later is door spontane fermentatie piquette ontstaan: een transparant-rode drank met een zomers bubbeltje en de smaak van rood fruit.

Volgens EU-regels mag piquette alleen worden geschonken door de wijnmaker voor zijn familie en medewerkers, omdat de drank niet is te classificeren als wijn. Onzin, menen ze bij Chateau Amsterdam. Ze schenken piquette op het terras bij hun ‘chateau’, het is te koop in een aantal cafés en in Stach-winkels. Chateau Amsterdam is een petitie begonnen om het drankje te legaliseren. Wie tekent, wordt automatisch lid van hun extended family van wijnliefhebbers.

Meer over