'Het is nét dat scheurtje'

Actrice Viviane de Muynck speelt de hoofdrol in Isabella's Room, een toneelstuk van regisseur Jan Lauwers dat internationaal successen viert en geselecteerd is voor het Theaterfestival....

Karin Veraart

'We hebben wel ongelukjes gehad. Er is een houten masker van tafelgevallen toen ik een keer het snoer van de microfoon erlangs trok. Eenbarst. O, kind, dan voel je je echt. . . Sterven, stérven is dat.'

Viviane De Muynck rolt met haar ogen. Het is daags na de opvoering vanDe kamer van Isabella/Isabella's Room, een van de extra opvoeringen in hetkader van Het Theaterfestival in Brussel waarvoor de voorstelling isuitverkoren. Laugh and be gentle to the unknown, luidt de ondertitel vanhet stuk van Jan Lauwers en zijn Needcompany, waarin naast muziek, dans enViviane De Muynck als titelheldin, een belangrijke rol is weggelegd voorde rekwisieten - als je ze zo al mag noemen. Want het zijn eigenlijkmuseumstukken, mooie, zeldzame en ook niet in de laatste plaats curieuzeantropologische en etnologische objecten uit Afrika. Stukken die deaanleiding vormden voor het ontstaan van deze bijzondere voorstelling.

'Er komen mensen kijken die een binding hebben met dat continent, of metarcheologie - en die geilen daarop! Die weten gewoon niet wat ze zien',zegt De Muynck met een lach. En intussen staan die exotische attributengewoon op toneel, in de kamer van Isabella.

Oorspronkelijk stonden ze in de kamer van de vader van regisseur JanLauwers. In de loop der jaren had Felix Lauwers een soort museum om zichheen verzameld, nauwgezet gedocumenteerd in schriftjes. Met zijn dood zagde familie zich voor een stekelige kwestie geplaatst. Wat te doen met diedure, kwetsbare nalatenschap?

'Mijn vaders obsessie werd mijn probleem', zegt Jan Lauwers, gekleed ineen wit pak, tijdens zijn korte inleiding bij het stuk. Een definitieveoplossing is er nog steeds niet, maar om te beginnen schreef hij Isabella'sRoom, waarin hij zelf ook meespeelt als de man in het witte pak; hij staatwat terzijde, bijna onzichtbaar is hij, en toch altijd op de scène, tussende Afrikaanse spullen.

En zo werden ze ook een beetje van Viviane De Muynck. Op een terrasjein haar woonplaats Antwerpen praat de Vlaamse actrice liefdevol over demaskers, de talloze beeldjes, de sieraden, de opgezette beesten.'Aanvankelijk aarzelden we. Want al die objecten hebben toch een ziel. Eendie wij niet kennen, waarvan wij niets weten. Die feitelijk is gereduceerdtot wat er in die schriftjes staat: masker uit de huppeldepup-tijd. Maarvaak betreft het ook een onmiddellijke verwijzing naar iets binnen eenbepaalde cultuur. Wij weten niet waaruit het voortkomt'. Ook dáár slaatdie ondertitel op: Laugh and be gentle to the unknown.

Het is een belangrijk motto van het personage Isabella. Zij maakt inhaar lange leven de ingrijpendste dingen mee, op het persoonlijk vlak enook, zij het iets minder direct, met het voorbij trekken van de 20ste eeuw.Wanneer het publiek Isabella leert kennen, is zij oud en blind en zit zein Parijs in haar kamer vol Afrikaanse dingen. Maar al snel blijkt dat zichin die kamer tevens alle mensen ophouden die in haar leven een belangrijkerol hebben gespeeld, waardoor zich alsnog een tijdperk met zijnverschrikkingen en verworvenheden aan je ontrolt.

En dat haast letterlijk: De kamer van Isabella is een soort wervelwindvan een voorstelling, waarin professionele dansers, acteurs en muzikantenelkaar twee uur lang (in zowel Frans als Engels) aanvullen en afwisselen.En waarin Isabella het rustpunt, de rots in de branding is. 'Het stuk isingeslagen als een bom', zegt de beweeglijke actrice. Ze werd in de Fransepers geroemd als 'monumentaal', 'prettig gestoord en geniaal', 'een van degrootsten van dit moment.' Ze staan nu dit nieuwe seizoen in heel Europa,veel langer dan gepland. 'Ik denk dat dat komt omdat het iets hoopvols inzich draagt. . . en dat dát net even juist valt in de tijd. Alsof erna alles wat we toch in de afgelopen donkere jaren hebben meegemaakt - aanaanslagen, geweld, oorlogen, bezettingen, altijd wel ergens mot en hethoudt maar niet op - toch ook ergens licht is. Het heeft ietslevenskrachtigs. . . ja. En dat komt van mij, denk ik dan.'

Jan Lauwers schreef haar de rol op het lijf. 'Bij iedereen. Vaak hangthij foto's van de mensen op bij het typen. Hij had al geruime tijd de wenseen bepaald personage, een figuur te schrijven voor mij.' Pauzeert even,lacht: 'We hebben allebei nogal bewondering voor de Zorba-figuur en hij woueigenlijk een vrouwelijke Zorba creëren. Iemand die dóórgaat.'

'Het is iets - denk ik - dat hij waardeert in vrouwen in het algemeen;als er iets gebeurt, zijn zij degenen die doorzetten. Dus tja, door na hetoverlijden van zijn vader míj die nieuwsgierigheid, dat onderzoek naar diecollectie in de mond te leggen, heeft hij zelf een afstand gecreëerd totdie vaderfiguur. Anders zou de voorstelling veel te persoonlijk worden.'

Ergens, zegt ze, heeft de het stuk de feel van de ondraaglijkelichtheid van het bestaan, zoals bij Kundera. Gebeurtenissen zul je op eenof andere manier verwerken, je kunt niet bij de pakken neerzitten.Levenslust gecombineerd met een goede dosis nieuwsgierigheid, dat isIsabella Morandi, dat is Viviane De Muynck.

Denkt na. 'Ja, zij heeft - of ís - datgene wat ik misschien graag zouwillen zijn. Dat wat ik bewonder in mensen die denken: every problem hasa solution. Niet in het negativisme blijven hangen, in een angst voor deander. Open blijven staan, laugh and be gentle to the unkown.

'En als je bemint, dan bemin je. Dan overkomt 't je en dan is het zo.Zij is van een grote eigenheid. Het is iemand die zegt: zo ben ik. Zegedraagt zich niet op een bepaalde manier om iemand anders ter wille tezijn. Ze straalt rust uit.'

Isabella bemint veel. Ze heeft al met al vierenzeventig minnaars. Alsze bejaard is, beleeft ze een laatste affaire met een jonge jongen. En nietzomaar een jongen, Frank is haar kleinzoon en op enig moment raken zeverstrengeld in een diepe zoen. Aan Isabella's sensualiteit twijfelt geenmens. Maar de reacties waren niet van de lucht, zegt De Muynck, die in hetecht 59 is. Haar tegenspeler Maarten Seghers is weliswaar geen tiener maartoch een stuk jonger.

'Voor mij is die relatie de metafoor voor datgene wat onmogelijk geachtwordt. Sowieso is een oudere vrouw met een jong blaadje nog altijd eentaboe. Terwijl het een feit is dat je je vaak pas later in het levencompleet durft over te geven.'

Waarschuwend zegt ze: het werk van Jan Lauwers, dat is geenpsychologisch realisme. Zo wordt Isabella's kamer ook bezocht door eengeheimzinnige woestijnprins, staat er een erogene zone op toneel en wordenIsabella's linker en rechter-hersenhelft niet gespeeld, maar zelfs gedanst.

Het stuk is feitelijk een mozaïek. Er zijn meer verhaallijnen, inplaats van Isabella kun je ook een ander personage volgen. En het is aanwijziging onderhevig. 'Alleen al het taalverschil: het maakt uit of ik mijnteksten in het Engels zeg, of in het Frans - het klinkt al anders, demuzikaliteit is anders. Het is soms hoe het spoor gezet wordt en dát spoorwordt dan die avond gevolgd - dat is niet noodzakelijk een bewuste keuze,dat is eerder het resultaat van het samenspel met het publiek. Het publiekis de acteur die niet op toneel staat.

'Toch is het mijn functie om mensen dat episch verhaal binnen tetrekken. Jan is geen uitleggerige schrijver. Hij is iemand die her en dersteentjes neerlegt en het is pas achteraf dat je van die steentjes iets kanbouwen. Er onstaat een zekere verwachting - en dat vind ik meesterlijk. Hijis trouw aan de uitspraak van John Cage, dat je op toneel verschillendeenergiebronnen nodig hebt, die autonoom aanwezig zijn maar die gezamenlijkde som der delen overstijgen. Dat is ook voor ons het meeste werk.'

Dat werk gebeurt op de speelvloer. De Needcompany werkt in zogenaamdeNeedlapbs, laboratorium-achtige kernen waarin van alles wordt uitgeprobeerden soms al in een vroeg stadium aan het publiek wordt gepresenteerd. Veeldingen vinden hun weg van het needlapb naar een voorstelling, maar ook nietalle. 'Er zijn gaandeweg nog veel songs bijgekomen', zegt ze mijmerend,maar ook heel wat afgevallen, 'anders werd het echt een beetje Sound ofMusic. Uiteindelijk valt 't in z'n plooi'.

De Muynck werkt zo al jaren en de club kent ze goed, maar voor De kamervan Isabella sloot zich relatief veel nieuw (dans)talent aan. Er was meteenoverleg. 'Het specifieke van ieder lichaam is belangrijk bij Jan. Dus hetis niet zo dat je je moet voegen in het korset van een personage. Ik zegaltijd: je moet nooit ontkennen wat je bent, je moet het gebruiken.Raakpunten met jezelf zoeken, waardoor datgene wat je doet authentiek is,anders draagt het de perfectie in zich en dat is minder interessant. Hetis net dat scheurtje.'

Informatie doorspelen, zegt ze, 'Ik vind dat fijn om te doen. Dat komtmet de leeftijd. En het heeft ermee te maken dat mijn traject vrijbijzonder is geweest. De mensen met wie ik gewerkt heb, zijn speciaal. Ikvoel dan de behoefte dat door te geven. Niet als vaste lesgever binnen eenschool. Ik ben een guerrillera. Mij moet je uit de bergen laten komen - iksla ze om de oren, ik ben weg en zes maanden later weten ze wat ze eraangehad hebben.

'Dat traject, ja, is gedicteerd eigenlijk door ontmoetingen. Metkunstenaars. Natuurlijk zijn er periodes weer leuker dan andere, sommigepersonages zijn vrienden geworden'. De studie bij Jan Decorte, de tijd bijMaatschappij Discordia van Jan Joris Lamers noemt ze, de rol van Martha inSam Bogaerts enscenering van Who's Afraid Of Virginia Woolf die haar eenTheo d'Or opleverde. Een echt plan was er nooit. Toneelgroep Amsterdam, hetNationale Toneel, het Zuidelijk Toneel, kleinere clubs. Grinnikt: 'Er iseen schrijver, die heeft gezegd: ik volg altijd een rechte lijn, maar ikverander nog wel eens van lijn.

'Na het overlijden van m'n moeder had ik geen zin meer om te spelen. Datis zes jaar geleden nu. Ik dacht: telkens als er iets cruciaals gebeurt,sta ik ergens anders in Europa op de planken, met Jan, met de Woostergroup;terwijl je moeder een hersenoperatie moet hebben. Dat is toch niet normaal,dat klopt op een of andere manier niet. . .'

Ze stapte er even uit. Filmde wat in Frankrijk, werkte met muzikanten,regisseerde in Duitsland. En uiteindelijk keerde de honger weer. 'Ik weet:het performen is onlosmakelijk met mij verbonden. Artaud zei: Quand je vis,je ne me sens pas vivre; mais quand je joue - c'est là que je me sensexister (Wanneer ik leef, voel ik niet dat ik leef; maar wanneer ik speel - dán voel ik dat besta). En dat is zo. Ik denk dat ik als mens in mijnmeest complete vorm ben als ik op een scène sta. Als ik iets kandoorgeven. Zingen vind ik ook wel leuk, dat doe ik ook graag. Ik hoef nietuitdrukkelijk te gaan bewegen, daar heb ik noch de leeftijd, noch hetuiterlijk voor. Maar ik kan een ingewikkelde tekst zó brengen dat iedereenhem begrijpt.'

Jan Lauwers is weer bezig met nieuw materiaal voor Viviane De Muynck,maar nu eerst: door met Isabella. Een aantal van de Afrikaanse objecten isinmiddels onder stolpjes geplaatst. 'De gemummificeerde valk pakte iksteeds gewoon beet, maar al snel lieten er deeltjes los. Die dingen zijngewoon te precieus!' Wat er na Isabella met de boel gebeurt, daar zijn zebij de familie Lauwers nog niet uit. Maar het probleem heeft voor JanLauwers zijn stekels verloren. De Muynck: 'Het is natuurlijk toch eenprachtig eerbetoon aan de verzamelaar, zijn vader.'

Meer over