'Het is lastig te bevatten dat Teeven de plank zo misslaat'

Jan Loorbach wilde niet dat staatssecretaris Teeven zou speechen bij zijn afscheid als landelijk deken. De frustratie zit te diep. Het draait allemaal om een commissie die toezicht moet gaan houden op de dekens. Door

Drie jaar lang overlegde algemeen deken Jan Loorbach (66) intensief met staatssecretaris Fred Teeven (Justitie) over het toezicht op de advocatuur. Maar toen de belangenbehartiger van advocaten deze maand afzwaaide, deed hij dat met één nadrukkelijk verzoek: Teeven mag niet speechen op mijn afscheidsreceptie. Want wat de advocaten betreft, ligt de VVD-staatssecretaris op ramkoers met de beroepsgroep en worden ze in hun onafhankelijkheid bedreigd.

De verstandhouding is dus niet zo goed meer.

'Teeven is wel gekomen, maar hij heeft niet gespeecht. Als hij dat wel had gedaan, zouden we daar met een streng weerwoord op hebben gereageerd. En daar leende de gelegenheid zich niet voor. Dat hij wel is gekomen, siert hem. Hij gaf me een hand zoals je van een rugbyspeler mag verwachten. Hij zei me dat we ondanks onze zakelijke verschillen altijd goed met elkaar in gesprek zijn gebleven. Dat vind ik ook, maar tegelijkertijd heeft hij ons heel erg teleurgesteld.'

Loorbach - voormalig advocaat en professioneel basketballer - zit in zijn kantoor bij NautaDutilh, met uitzicht op het Rotterdamse stationsgebied. Jarenlang was hij als partner verbonden aan dit advocatenkantoor. Inmiddels is hij er enkel nog adviseur.

Onder zijn vlag is er veel veranderd. Kort na zijn benoeming als advocatenbelangenbehartiger verscheen een kritisch rapport van Arthur Docters van Leeuwen. Die stelde dat de advocatuur een in zichzelf gekeerd clubje was. Dat het toezicht te wensen overliet. Bovendien hanteerden de regionale dekens - de toezichthouders waar cliënten terecht kunnen met klachten over hun advocaat - elk hun eigen standaarden.

Inmiddels zijn de regionale verschillen tussen de dekens weggewerkt, wordt er structureel overlegd en kunnen advocatenkantoren 'spontaan' controles verwachten. Bovendien is er een landelijk bureau opgericht dat onderzoekt of de kantoren hun financiën wel op orde hebben. Het belangrijkste dossier moet Loorbach echter overlaten aan zijn opvolger. 'Frustrerend.'

Staatssecretaris Teeven wil dat er nog een extra toezichthouder komt die de dekens controleert. De advocatuur is het eens met zo'n commissie van toezicht, maar wil dat dit een 'onafhankelijke buitenstaander is die over de schouders meekijkt'. De staatssecretaris kondigde eind mei echter aan dat hij een door de overheid benoemde commissie wil, die instructies mag geven aan de dekens en die tijdens haar controlewerk inzage krijgt in cliëntendossiers. 'Wij hadden het gevoel dat we al een deal met Teeven hadden, en dat hij - hoe zal ik het noemen - ons voorstel sterk zou overwegen. Maar uiteindelijk koos hij voor zijn oorspronkelijke plan. We waren zeer onaangenaam verrast.'

Jullie laden de verdenking op je dat je geen controleur boven je wilt.

'Dat is niet het probleem. Waar het om gaat is dat die controleur onafhankelijk is en dat hij niet wordt benoemd door de staat.

'Rechtspraak is een heel belangrijk onderdeel van onze democratie. We hebben een scheiding der machten, en de uitoefening van overheidsgezag moet worden gecontroleerd. Op macroniveau gebeurt dat door het parlement, dat wetten controleert. Op microniveau gebeurt dat in de rechtszaal. Het merendeel van de rechtszaken zijn gericht tegen de overheid. In die arena kan de burger aan de rechter vragen om de manier waarop de overheid haar macht uitoefent, te toetsen. Je wilt dat een machtige burger staat tegenover een machtige overheid. En die burger kan alleen machtig zijn als hij wordt bijgestaan door een onafhankelijke advocaat, eentje wiens dossiers niet kunnen worden gecontroleerd door, indirect, zijn tegenpartij in de procedure.

'Ik vind het lastig te bevatten dat Teeven op rechtstatelijk niveau de plank zo misslaat. Dat is een heel griezelige constatering.'

En dat krijgt u Teeven niet uitgelegd?

'Nee.

Waarom niet?

'Dat zou je hem moeten vragen. Maar het verbaast me wel. Van liberale bewindslieden zou je verwachten dat ze de voorkeur geven aan een systeem waarin de burger mondig is en waarin deze zo min mogelijk wordt lastiggevallen door de overheid. Je moet de burger dan ook de mogelijkheid geven om handen en voeten te geven aan die mondigheid en hem een onafhankelijke advocaat toestaan.

'Maar degenen die de macht hebben, houden ervan om in control te zijn. Ze willen liever niet worden gecontroleerd. Dan ontstaat er een soort natuurlijke neiging om te zorgen dat je niet te veel lastiggevallen wordt door burgers, voor wie je alleen maar het beste wilt.'

Waar bent u bang voor?

'Laat ik er even van uitgaan dat de intenties van de staatssecretaris zuiver zijn. Je weet niet wie na de verkiezingen zijn portefeuille krijgt. Ik noem dit Operatie Bruggenhoofd - first we take Manhattan, then we take Berlin. Als de overheid een heel klein voetje aan de grond krijgt binnen de advocatuur, ben je de principediscussie over onafhankelijkheid voorbij.

'In het huidige wetsvoorstel mogen wij nog kandidaten voordragen voor de toezichtcommissie (zie kader 'Toezichtcommissie', p9). De staat benoemt hen. Maar stel dat onder de volgende staatssecretaris drie advocaten vreselijk uit de ban springen, of dat het toezicht dat een deken uitvoert tekortschiet. Dan is de stap om de benoemingsprocedure van de toezichtcommissie nog meer naar je toe te trekken zo gezet. De overheid kan stap voor stap haar invloed vergroten.'

Uw opvattingen over toezicht worden breed gedragen binnen de advocatuur. Sommigen vinden dat u harder met uw vuist op tafel had moeten slaan.

'De kritiek heeft me wel tot reflectie aangezet. Maar ik geloof niet dat we meer hadden kunnen doen.'

Actievoeren misschien?

'De rechtstatelijke finesses die we zojuist hebben besproken, kan ik niet op een spandoek kwijt. De mensen die kritiek hebben, weten meestal niet wat we al hebben geprobeerd.'

U bent goed bevriend met minister van Justitie Ivo Opstelten. Had u langs die weg iets kunnen bereiken?

'We zijn niet zo goed bevriend dat ik hem ooit hierop heb aangesproken, en ik zou dat ook niet willen. Zo'n zakelijke kwestie moet je niet in de persoonlijke sfeer trekken. In mijn gespreksrelatie met Teeven is het ook niet productief als ik me bij zijn baas beklaag.'

Bent u, om de goede relatie met Opstelten en Teeven in stand te houden, niet te lief geweest?

'Het ministerie heeft mij zeker niet als lief ervaren. Misschien had ik vaker informeel moeten bijpraten. Misschien was dat er wel van gekomen als de relatie niet zo sterk bepaald was door dat toezichtsdossier.'

Heeft u de strijd opgegeven?

'We hebben gestreden tot op het moment waarop Teeven zei: hartelijk dank, maar mijn wetsvoorstel gaat nu naar de Tweede Kamer. Dat is het einde van de eerste ronde. Nu is het tijd voor de tweede ronde: het Kamerdebat. Het is aan mijn opvolger, Walter Hendriksen, om het gevecht in die arena aan te gaan. Het zal een hele opgave worden om het tij nu nog te keren.'

Heeft Teeven voldoende oog voor de belangen van de advocatuur? Onlangs zei het advocatenechtpaar Geert-Jan Knoops en Carry Hamburger in de Volkskrant dat de voormalig officier van justitie Teeven te veel een OM'er is gebleven.

'Het ministerie van Veiligheid en Justitie is wel erg het ministerie van de Vergelding geworden. De nadruk ligt op de boodschap dat iedereen die gekke dingen doet, flink moet worden aangepakt.

'Voor preventie is veel minder aandacht. Dat vind ik geen goede ontwikkeling, het leidt tot een vorm van schijnzekerheid.

'Want we weten ook dat het met de resultaten van de opsporing en de bestraffing van criminelen niet geweldig gesteld is. Betrekkelijk weinig personen die misdaden begaan, worden opgepakt en bestraft. Dat is geen populaire boodschap, maar daar moet je wel eerlijk over zijn. Momenteel wordt er wel erg gespeeld met de schijn van een succesvol opsporings- en sanctiesysteem.

'Die flinkerigheid vind ik wat goedkoop, en die kun je meestal aan het eind van de dag niet waarmaken. Het effect van allerlei stoere maatregelen is over het algemeen veel beperkter dan wordt voorgespiegeld, de bewindslieden moeten zich niet overschreeuwen. Bovendien heeft dit gedrag als resultaat dat de bejegening jegens verdachten veel ruwer is dan nodig.'

Afgelopen jaar verweet advocaat Bram Moszkowicz de Orde van Advocaten dat u hem als voorbeeld wilde stellen, om te laten zien dat de advocatuur wel toezicht hield en zijn eigen mensen durfde aan te pakken.

'Dat is een volstrekt onbewijsbare kreet . De Amsterdamse deken kreeg stevige informatie over de praktijken van deze advocaat. Dat kon hij niet negeren. Naar aanleiding daarvan heeft hij op een ontzettend professionele wijze onderzoek gedaan. We wisten dat dit een publicitair gevoelige zaak zou worden. Eentje met een advocaat die niet over zich heen laat lopen. Dat is de reden dat we het zo grondig hebben georganiseerd. En niet omdat we een showcase nodig hadden voor Teeven.'

Moszkowicz noemt u in zijn recentste boek een gemankeerde basketballer.

'Nou, daar word ik niet enorm neerslachtig van. Ik heb 43 interlands gespeeld en ik ben kampioen van Nederland geweest. Er zijn basketballers die 300 interlands hebben. Dus, ach, misschien heeft Moszkowicz wel gelijk. Er blijft altijd iets te wensen over.'

TOEZICHTCOMMISSIE

'Zeer onaangenaam verrast' was Jan Loorbach toen staatssecretaris Teeven vorige maand zijn wetsvoorstel over het toezicht op advocaten handhaafde: een college dat onderdeel is van de Nederlandse Orde van Advocaten (NOvA) moet toezicht houden op de advocatuur. De NOvA draagt kandidaten voor dit nieuwe toezichthoudende college voor. Een van de drie commissieleden mag advocaat zijn. De meerderheid moet uit niet-advocaten bestaan. De leden worden benoemd bij Koninklijk Besluit, maar het ministerie van Veiligheid en Justitie heeft een vetorecht. Die mag, op 'alleen zwaarwegende en te motiveren gronden' leden voor benoeming weigeren. Volgens de staatssecretaris is de onafhankelijkheid van het toezicht op deze manier voldoende gegarandeerd.

1947 Geboren in Emmen

1966-1971 Studie Nederlands recht aan de Rijksuniversiteit Groningen

1966-1978 Professioneel basketballer (43 interlands)

1971-heden Verbonden aan NautaDutilh, eerst als advocaat, later als partner en nu als adviseur

1990-1998 Bestuurslid NOC*NSF

1995-1998 Deken van Rotterdamse Orde van Advocaten

1997-2000 Chef de Mission voor de Olympische Spelen van Sydney 2000

2010-2013 Algemeen deken van Nederlandse Orde van Advocaten

1980-heden Diverse bestuursfuncties, waaronder voorzitter van de raad van toezicht Bureau Jeugdzorg Rotterdam.

Jan Loorbach is gehuwd en heeft drie kinderen.

undefined

Meer over