Het is de kunst het schreeuwen om te buigen

Over de kunst het schreeuwen leeg te maken.

null Beeld de Volkskrant
Beeld de Volkskrant

Hamas, Hamas, de vader van Miep Smith-Wessel (85) deed in oktober '42 een rampzalige boodschap zonder jas.

Ja sorry. Miep is al dik vijftig jaar Feyenoordsupporter. En de leuzen van de hooligans blijven onverdraaglijk. Hamas, Hamas, alle Joden aan het gas. Tegen Ajax. Omdat Ajax-fans zich de naam 'Joden' hebben toegeëigend. Dat is óók al zoiets, bromt Miep. Doe normaal, man. Jullie hebben daar niets mee te maken. Miep zegt: 'Hamas, Hamas, weet je wel hoe erg het was?'

We zijn bij haar thuis in Rotterdam. Mieps kleindochter Anouk Smith (25) zit op de bank en glimlacht. Op de salontafel liggen fotoboeken, plakboeken, knipsels. Die foto van een berg bakstenen: het huis van Miep na het bombardement van Rotterdam. Ze was toen 9 jaar en ze was door een oom net op tijd met haar moeder, broer en zus naar de westkant van de stad gehaald. De eerste bommen vielen vier dagen eerder op de Alexanderkazerne in Den Haag. Daar zat Mieps vader David, die was opgeroepen als dienstplichtige.

'Hamas, Hamas, ik wou dat ik twee hondjes was', zeg ik.

Haha, zegt Miep, 'zie je, het werkt'.

Haar kleindochter Anouk bedacht dit als afstudeerproject aan de Willem de Kooning Academie voor beeldende kunst en vormgeving, vorige maand: een campagne om het schreeuwen van verschrikkelijk domme leuzen om zeep te helpen. Ombuigen. Leeg maken. Zie haar website en Instagram-account met de naam 'Loze leuzen'. Iedereen kan de woorden 'Hamas, Hamas' daar nu naar eigen inzicht aanvullen. Je kunt die tekst door Anouk ook op posters en truien laten zetten, in een hooligan-gotisch lettertype.

'Hamas, Hamas, koeien eten gras.'

'Hamas, Hamas, hou jij m'n tassie even vas.'

Miep Smith-Wessel en kleindochter Anouk Smith. Beeld
Miep Smith-Wessel en kleindochter Anouk Smith.Beeld

Mieps vader raakte zo ernstig gewond tijdens het bombardement op de Alexanderkazerne, dat hij tweeënhalf jaar later nog steeds moest revalideren in Den Haag. Soms mocht hij een weekend naar huis - de rest van het gezin had intussen een huisje aan de Oude Binnenweg gevonden.

Maar eind oktober 1942 schreef haar vader vanuit het Oranjehotel, de gevangenis van Scheveningen. Hij was een boodschapje gaan doen, heerlijk weer, dus hij vergat zijn jas. Maar onderweg moest hij zijn persoonsbewijs laten zien. Daar stond een J op. En hij droeg zijn jas met zijn ster niet: gearresteerd.

Op 6 november 1942 schreef haar vader opeens een brief vanuit Kamp Amersfoort. Daarna niets meer. Jaren later bleek dat hij in januari '43 naar Auschwitz is gestuurd.

'Hamas, Hamas, ik ben liever een straathond dan een ras.'

Hamas, Hamas: zo kan het ook. Beeld
Hamas, Hamas: zo kan het ook.Beeld

Haar moeder was niet Joods en liet haar kinderen ook nog dopen 'voor de zekerheid', maar dat hebben Miep en haar broer weer ongedaan gemaakt.

Jaren later bracht Mieps man het boek Ondergang van Jacques Presser voor haar mee naar huis, over de verdelging van het Nederlandse Jodendom. Eerste druk, 1965. Op een foto achter op de losse kaft ontdekte Miep haar vader.

De foto bleek gemaakt op station Hollands Spoor, oktober 1942. 'Alles klopte. En mijn vader droeg geen jas.' Het Rijksinstituut voor Oorlogsdocumentatie had het negatief van de foto en stuurde haar een afdruk.

'Hamas, Hamas, ik liep het te scanderen maar ik wist niet wat het was.'

Linksboven: Mieps vader David op het omslag van Ondergang. Beeld
Linksboven: Mieps vader David op het omslag van Ondergang.Beeld

Mieps eigen kinderen hielden zich later 'een beetje afzijdig' van het gebeurde. 'Die zeiden dat ze het niet wilden horen', zegt Miep. 'Mijn dochter zegt: Jij hebt een trauma.' Anouk: 'Zij staat er nog iets te dicht op.'

Miep schrijft veel gedichten aan haar vader en als ze over hem begint te vertellen kan ze inderdaad niet goed ophouden. Als een ouder sterft, bewaart een kind in zekere zin de leeftijd van dat moment. Miep praat nog over haar vader met de onstuitbare liefde van een elfjarige.

Eens in de zes weken vertelt Miep haar verhaal nu bij Feyenoord, met dank aan de supportersclub, die ook van de leuzen af wil. Meestal ontmoet ze een hooligan of tien met een stadionverbod. 'Dan zitten we in de kleedkamer en vertel ik mijn verhaal.' De reacties zijn zacht uitgedrukt gevarieerd. De één zegt: 'Mevrouw, ik ga dat niet meer zingen.' De ander: 'Maar zo bedoel ik het niet, dus daar heb ik niets mee te maken.'

Daarom wil Anouk Smith haar oma helpen. Al is de ontvangst van haar campagne al net zo gemengd. Iemand schreef: 'Hamas, Hamas, als een Marokkaan een oma beledigd (sic) is ie volgens jouw hypocriete reet wel van een minderwaardig ras.' Geen touw meer aan vast te knopen, zegt Miep.

Klopt. Ik wens iedereen een kalme zomer.

Reageren? m.oostveen@volkskrant.nl

Meer over