'Het is alsof er een Berlijnse muur om je opgetrokken wordt' Taboe op depressie blijft groot

Wereldwijd lijden 350 miljoen mensen aan depressie. De Wereldgezondheidsorganisatie, die onlangs cijfers over de ziekte bekendmaakte, voorspelt dat er in 2020 meer mensen geveld zullen worden door depressies dan door infectieziektes....

Van onze verslaggever

AMSTERDAM

'Je kunt in Nederland beter zeggen dat je aids hebt dan een depressie', vindt campagneleider M. Vergeer. Hij benaderde tientallen bekende Nederlanders met het verzoek om vandaag in advertenties uit te komen voor hun depressie. Maar de voetballers, schrijvers en politici - gewoonlijk niet te beroerd om hun naam aan een goed doel te lenen - gaven niet thuis. Vergeer: 'Wie uitkomt voor zijn depressie raakt geïsoleerd. Het is alsof er een Berlijnse muur om je opgetrokken wordt.'

Toch wijzen de cijfers uit dat veel Nederlanders met depressie te maken hebben. Jaarlijks lijden 500 duizend kinderen en volwassenen aan een vorm van de ziekte. Een op de tien mannen ondervindt hinder van aanhoudende somberheid in combinatie met hoofdpijn, slapeloosheid, gewichtsverlies of gebrek aan concentratie. Bij de vrouwen ligt het percentage hoger: een op vijf. In een kwart van de huishoudens wordt elk jaar een familielid uitgeschakeld door de ziekte.

Depressie kan veroorzaakt worden door lichamelijke ziekte of een tekort aan bepaalde chemische stoffen. Het gebruik van alcohol en drugs leidt soms tot langdurige somberheid. Ook ingrijpende gebeurtenissen als het verlies van een familielid of incest veroorzaken de ziekte. Erfelijkheid lijkt een rol spelen.

De vrees voor depressie is groot, zeggen deskundigen, evenals de onbekendheid met de ziekte. Slachtoffers verbergen hun kwaal, hun omgeving probeert geestelijke problemen te bagatelliseren en uit een onderzoek van de Depressiestichting blijkt dat zelfs huisartsen de diagnose depressie vermijden.

Met de Dag voor de Geestelijke Volksgezondheid hopen hulpverleningsorganisaties, het Trimbos-Instituut en het ministerie van VWS het onbegrip over depressie te verkleinen. Daartoe zijn talrijke initiatieven ontplooid, variërend van de oprichting van een lotgenoten-telefoonlijn en het bijscholen van huisartsen tot de verspreiding een 'Depressie zelftest'.

De zelftest is door de Rijksuniversiteit Groningen ontwikkeld om zonder huisarts te kunnen nagaan of iemand last heeft van een onschuldige dip of een depressie. De diagnose is eenvoudig te stellen na veertien vragen als 'Was u de afgelopen twee weken uw belangstelling kwijt voor dingen zoals uw werk, hobby's of activiteiten waaraan u gewoonlijk plezier beleeft?' en 'Heeft u zich de laatste twee weken voor het merendeel van de dag waardeloos, slecht, schuldig of zondig gevoeld?'.

De test is een indicatie, zegt campagneleider Vergeer. Wie de uitslag 'depressie' krijgt, moet hulp zoeken om erger te voorkomen. Met medicijnen en therapie is langdurige somberheid goed te behandelen, ook al keert de depressie na verloop van tijd vaak terug. Dan moet opnieuw behandeld worden.

Teleac sluit met de cursus 'Ik zie het weer zitten' aan bij de Dag voor de Geestelijke Volksgezondheid. Door toeval. De twaalfgdelige reeks die behandeling via televisie en literatuurstudie nastreeft, maakt deel uit van een meerjarige serie over gedragstherapie. De opzet van de nieuwe cursus is volgens de programmamakers uniek. Psycholoog H. Buijssen: 'Behandeling via televisie is nooit eerder uitgeprobeerd.'

De serie mikt op mensen die last hebben van depressiviteit - het stadium dat voorafgaat aan depressie. Buijssen verwacht niet dat patiënten met een ernstige depressie veel baat zullen hebben bij de Teleac-uitzending.

Depressiviteit is volgens Buijssen met eenvoudige oefeningen te bestrijden. Zo blijkt uit onderzoek dat somberheid verdwijnt door op een droge, feitelijke manier te schrijven over de oorzaken van die gevoelens. Ook het instellen van een vast tijdstip op de dag waarop gepiekerd en getobd mag worden, verhoogt 'de score op de gelukschaal'.

Er schuilt geen gevaar in eenvoudige zelfhulptherapieën, zegt Buijssen. Wie ernstige klachten heeft, zal afhaken en zijn heil bij een therapeut zoeken. En als iemand door de televisiecursus ontmoedigd raakt en zelfmoord pleegt? 'Suïcide is nooit uit te sluiten. Iemand die naar een therapeut gaat, kan zichzelf ook van het leven beroven.'

Of telefoonlijnen, zelftesten en televisietherapieën blijvend tot minder depressie zullen leiden betwijfelen deskundigen. Niemand weet wat depressie tot een wereldwijde epidemie heeft gemaakt: komt de toename door betere meetmethoden of vormen culturele veranderingen de bron van ellende?

Veel leed kan echter bekort worden door het taboe op depressie weg te nemen, denkt Buijssen. Daardoor kan behandeling eerder op gang komen. 'Nu ervaren patiënten depressie vaak als een psychische vorm van melaatsheid. Maar ieder mens heeft zijn zwakke schakel. De een wordt elk jaar verkouden, de ander verzinkt in somberheid.'

Meer over