Het irritante meegenieten

Met het verdwijnen van het exclusieve karakter van mobiel telefoneren is de irritatie van de meeluisteraars toegenomen. Toch is de verwachting dat over tien jaar de helft van de Nederlanders mobiel belt....

RENE BOGAARTS

'Van Breenen', bast de zakenman in zijn portable. En terwijl Van Breenen zijn stem verheft, bang dat zijn gesprekspartner hem niet goed kan horen, duiken de andere reizigers gegeneerd in Rails. Van een zaktelefoon moet iedereen in de coupé meegenieten. Het mobiele spreek- en luisterapparaat is in enkele jaren geëvolueerd van curiosum tot statussymbool.

En tot een plaag, vinden velen. Tien jaar geleden veroorzaakte beurshandelaar Jan Brink nog lichte opwinding op de aandeelhoudersvergadering van groothandel Schuitema. 'Niet roken en semafoons buiten laten', was de boodschap. Met een dikke sigaar in zijn mond torste Brink echter een loeizware koffer de zaal in. Het was zijn 'draagbare' telefoon. Toen Brink halverwege de vergadering werd gebeld, werd zelfs achter de bestuurstafel besmuikt gelachen.

Een paar jaar later beschikten veel zakenlieden over een draagbare telefoon, eentje die veel kleiner en lichter is geworden. Achteloos, maar duidelijk zichtbaar belde een tijdlang de bezitter ervan op straathoek en caféterras. Het was de tijd dat Blokker voor 2,95 gulden nep-antennetjes verkocht die op het dak van de auto konden worden geplakt. Inmiddels is het bezit van mobiele telefoons verder 'gedemocratiseerd'. Loodgieters en andere kleine zelfstandigen hebben het apparaat waardoor ze geen klus meer hoeven te missen ontdekt.

Daarmee is de afgelopen twee jaar de mobiele telefoon begonnen aan zijn finale doorbraak. Nieuwkomer Libertel en de oude monopolist PTT Telecom jagen elkaar op. De telefoontoestelletjes, die per stuk een waarde vertegenwoordigen van gauw vierhonderd gulden, worden gratis weggegeven aan mensen die een abonnement nemen. Het 'mobieltje' wordt razend populair bij jongeren die elkaar de hele dag door bellen.

'Ik heb hem eigenlijk gewoon voor de leuk', grijnst de 24-jarige Geoffrey Sluizer, terwijl hij het toestel terug in zijn binnenzak steekt. Voor de kledingwinkel in de Amsterdamse Anthoniesbreestraat waar hij werkt, heeft de modieus geklede jongeman met een vriend staan bellen. 'Ik bel bijna alleen privé. Al mijn vrienden hebben er een. Ik heb hem misschien niet nodig, maar als ik hem een dag vergeet, heb ik toch het gevoel dat ik iets mis. Ik heb er net een aan mijn broertje cadeau gegeven.'

Met de populariteit van de draagbare telefoon is ook de ergernis toegenomen. De vrouw die in december 1994 een plaatopname van de Hongaarse pianist András Schiff in het Concertgebouw versjteerde - doordat ze tijdens diens spel werd gebeld en vervolgens doodgemoedereerd al pratend de zaal uitliep - behoort inmiddels tot de uitzonderingen. Iedere theaterbezoeker wordt tegenwoordig dringend verzocht zijn mobiele telefoon uit te zetten. Maar bij minder deftige gelegenheden, of het nu om tenniswedstrijden of bioscoopvertoningen gaat, is die gestrengheid nog niet erg in zwang.

Ook in cafés en restaurants wordt nog steeds naar hartelust gebeld. Soms leidt dat tot grappige taferelen. Zes yuppen die met elkaar staan te praten als een telefoon begint te piepen: het hele stel duikt in de respectieve binnenzakken. Mensen zitten in een restaurant te eten en de man naast hen begint een telefoongesprek. Is afluisteren eigenlijk wel netjes? Hoe dan ook, vanaf dat ogenblik klinkt hun conversatie niet erg spontaan meer.

'Wij vragen onze gasten hun telefoon uit te zetten', zegt de ober van de Amsterdamse brasserie De Hooge Brug, gelegen langs de Amstel. De toegang tot het restaurant is vergeven van de stickers: verbodsbordjes met een doorgestreepte portable. 'Als mensen zeggen dat het belangrijk is, antwoorden wij dat we achter ook een telefoon hebben. En anders moeten ze maar even buiten gaan staan. Op het terras mag wel gebeld worden.'

Volgens de ober levert dat nooit problemen op. 'Iedereen weet dat bellen in steeds meer restaurants verboden wordt.'

Nederland telt nu ongeveer 1,3 miljoen mobiele bellers. Rond de eeuwwisseling zijn dat er volgens de deskundigen 3,5 miljoen en over een jaar of tien heeft de helft van de Nederlanders een mobiele telefoon. Libertel-directeur De Wit: 'Niet de toestellen van nu, maar handzamere dingen. Een soort polshorloges.' Ook de kosten zullen lager worden. De Wit: 'Over enkele jaren is mobiel bellen goedkoper dan gewoon bellen.'

Intussen gaan Libertel en PTT Telecom agressief voort met het volgooien van de markt. Zo heeft Libertel sinds het medio 1995 begon een verlies geleden van 255 miljoen gulden, omdat het die telefoons gratis weggeeft. Over een paar jaar, als iedereen volop mobiel belt, verwacht het bedrijf dat het geld zal binnenstromen. Elke klant levert de operator per jaar zo'n duizend gulden op.

De meeste 'oude' gebruikers zijn kleine zelfstandigen, zoals loodgieter Ruud Korff (42), die al acht jaar mobiel belt. Of antiekhandelaar Anouk Beerents (35), die die met hond en fiets aan de hand op een brug staat te telefoneren. ('Ik heb hem al vijf jaar.') Ze zijn per maand 150 tot 250 gulden kwijt, maar zien dat als noodzakelijke beroepskosten.

Voor een grote groep nieuwe klanten is het nut minder duidelijk. 'Bereikbaar zijn, hè, voor mijn kind', zegt 'hou het maar op Sandra' (36). Ze heeft het toestel in april van haar moeder gekregen. 'De rekeningen vallen mee, omdat ik alleen in het weekeinde zelf bel. En dan mag ik per maand dertig minuten gratis bellen.'

Deskundigen verwachten dat het aantal mobiele telefoontjes de komende jaren omhoog zal schieten. Niet alleen omdat jongeren à la minute hun vrienden willen spreken, maar ook omdat vader vanuit de auto zijn kinderen welterusten wenst of omdat moeder onderweg haar bankzaken regelt. Terwijl enerzijds mensen impulsief naar hun telefoon grijpen, zullen ze het toestel anderzijds bewuster gaan gebruiken.

'De frequentie van telefoontjes in de trein zal niet afnemen, maar de irritatie wel', voorspelt Maurice de Hondt, bij uitgever Wegener Arcade verantwoordelijk voor nieuwe media. 'Het is een groeiproces, waarbij de technologie zal helpen irritatie te voorkomen.'

De Hondt: 'Als je naar een vergadering gaat, zet je je voice box aan. Omdat je toestel het nummer van de opbeller herkent, kunnen bepaalde telefoontjes worden doorgelaten, andere niet. Heel veel zakelijke telefoontjes handel ik tegenwoordig in de auto af.'

René Bogaarts

Meer over