Column

Het intellectuele drama

Waar is eigenlijk het idee gebleven dat je over enige kennis of intelligentie moet beschikken voordat je je mond over ingewikkelde zaken opentrekt? Het idee zou toch niet aan het verdwijnen zijn, samen met de middenklasse?

null Beeld Joost van den Broek / de Volkskrant
Beeld Joost van den Broek / de Volkskrant

Hoewel niemand klaagt dat hij te weinig heeft gekregen, is het lastig om de eigen intelligentie in te schatten, al was het omdat je daar de eigen intelligentie voor nodig hebt. En hoe lager de intelligentie, hoe groter de kans dat je die te hoog inschat.

Als het goed is, vermeerdert kennis behalve smart ook bescheidenheid - het eerste wat je van kennis leert, is hoeveel je je daarvan nooit eigen zult kunnen maken.

Hoe minder je weet, hoe eenvoudiger alles lijkt en des te irritanter het wordt dat anderen niet voor eenvoudige oplossingen kiezen. Hoe minder taal je tot je beschikking hebt, hoe sneller je bent aangewezen op volume; voor enkelen het enige argument.

Het gaat niet aan om mensen domheid te verwijten. IQ is geen keuze, je wordt ermee geboren, en het gemene is dat mensen met een laag IQ vaak ook nog in een laag-intelligente omgeving worden geboren, met een achterstand in een achterstandssituatie worden geworpen.

Omdat ouders met een hoog IQ meer uitleggen en voorlezen, hebben hun kinderen op 12-jarige leeftijd 6.000 uur meer geleerd dan kinderen van laag-intelligente ouders. Bij jaarlijks veertig weken keer dertig uur zijn dat vijf schooljaren. Aan het eind van de basisschool hebben deze kinderen bijna een basisschool voorsprong.

Het werpt wel licht op de laatste maanden. Het Nederlandse debat: 6.000 leeruren verwijderd van een voor beide partijen bevredigende gedachtewisseling.

Ik dacht altijd dat voorlezen leuk was, samen in de voorleesstoel, maar nu begrijp ik pas hoe ontwrichtend het voor de samenleving is. De laatste tijd leest mijn dochter ook al boekjes in haar eentje. Sinds kort bestorm ik dan ook weleens onverwacht de kleuterkamer: 'Zit je nu verdomme alweer te lezen? Wat denk je, als je zo doorgaat, dat je straks nog met iemand kunt praten?'

Vroeger kon de middenklasse tolken tussen hoog en laag, maar de middenklasse verkruimelt en verdwijnt. Als we Maurice de Hond mogen geloven, is het verschil ook opgeheven als iedereen een iPad heeft. Wat de een in 6.000 uur heeft geleerd, zoekt de ander in 6 seconden op. Maar zelf hoef ik maar iets over natuurkunde te lezen om te weten wat er met nieuwe informatie in kennisvrije hoofden gebeurt: het kan zich nergens aan hechten, valt meteen in een diepe put.

En alles wordt alleen maar erger - hoog trouwt alleen nog met hoog, laag met laag. Als de wereld uit zichzelf niet naar een nieuwe jaren dertig neigt, dan verwekken wij hem zelf wel een handje in de goede richting.

Mensen die ervoor hebben doorgeleerd, zeggen altijd dat de geschiedenis zich alleen herhaalt voor hen die er geen verstand van hebben. Als ik dat hoor, ben ik altijd weer opgelucht dat ik mijn studie geschiedenis zo netjes heb afgemaakt.

Meer over