Het hoger onderwijs moet geprivatiseerd

Privatisering van het hoger onderwijs is de enige manier om een einde te maken aan de sluipende verloedering van al het onderwijs, vindt Ton van Haperen....

Studenten demonstreren tegen de plannen van staatssecretaris Nijs. Een verhoging van het collegegeld en strengere selectie aan de poort zijn in hun ogen drempels voor lagere inkomens. Deze bezwaren lijken logisch, maar gaan wel voorbij aan de werkelijkheid. Kinderen uit lagere milieus zijn namelijk al veel eerder uitgesloten van hoger onderwijs. Bezoek over een paar maanden de examenuitreikingen van de verschillende onderwijstypen.Tijdens de zitting op het vwo valt dan de sociale cohesie op. De sfeer is daar totaal anders dan op havo of vmbo. Dat heeft alles te maken met waar de kinderen vandaan komen.

De dalende kwaliteit van het voortgezet onderwijs is debet aan deze situatie. Slecht beleid verzwakt de onderwijsomgeving, waardoor met name kansarme kinderen geen kant uit kunnen en omlaag tuimelen. De bovenlaag regelt ondertussen zelf zijn onderwijskansen. Het aantal Nederlanders op Belgische scholen groeit, net als het particulier onderwijs. Welgestelde ouders zijn niet langer bereid hun kinderen te laten slachtofferen in een armoedig gebouw, vol met klagende leraren en een zwakke leiding, die verontschuldigend wijst naar moeilijke omstandigheden.

Dit zelfmedelijden is een logisch gevolg van onderwijspolitiek onder het motto 'wel bezuinigen, niet kiezen'. Relatief geeft de overheidminder aan onderwijs uit dan twintig jaar geleden. Toen was dat ruim 7 procent van het bruto binnenlands product, nu dik vier.

De man of vrouw voor de klas ervaart dagelijks de bittere uitkomst. De opdracht luidt: stop met klassikaal onderwijs, individualiseer de leerweg. Maar minder geld betekent concreet een langere afschrijvingstermijn op leermateriaal, volle lokalen en weinig contacttijd per kind. De leraar zet iedereen in zijn volle klas op zijn eigen niveau aan het werk, heeft geen overzicht en wacht noodgedwongen tot het leren vanzelf begint. Nogal wat leerlingenbegrijpen de gestelde eisen en verwachtingen niet, door drukte blijft de bijsturing uit, kinderen verschuilen zich, worden onbereikbaar en ontwikkelen soms zelfs een leerstoornis. Het aantal gevallen van dyslexie, dyscalculi, ADHD, ADD en vormen van autisme neemt schrikbarend toe. Dat heeft alles te maken met wat er op scholen gebeurt.

Het hoger onderwijs in Nederland internationaliseert naar Amerikaans model. Maar Amerikanen sparen en lenen voor een bachelor of masters. Daarnaast houden giften van vermogende oud-studenten de instellingen overeind. Waarom kan dat hier niet? Studenten in Nederland hebben over het algemeen bemiddelde ouders.

Bovendien is een studie een particuliere investering met een uitstekend rendement. Lenen is dus geen probleem. De socialistische regering in Engeland denkt er net zo over. Daar gaan de collegegeldendrie keer over de kop.

In het middelbaar beroepsonderwijs is de situatie helemaal vreemd. Werkgevers zijn namelijk ook nog eens ontevreden over de kwaliteit van de gediplomeerden die de mega-organisaties afleveren. In het bedrijf moet de opleiding meestal dunnetjes over. Onnodige verspilling van publieke middelen dus. Vanaf het moment dat de arbeidsmarkt het curriculum bepaalt, kan de overheid zich maar beter terugtrekken. Bedrijfsopleidingen zijn gewoon beter en goedkoper.

De conclusie tekent zich af. De belastingbetaler neemt het algemeen vormend onderwijs voor zijn rekening, de rest is privaat. De hierdoor vrijkomende middelen zijn inzetbaar voor broodnodige verbetering van kwaliteit van met name het voortgezet onderwijs. Kleinere groepen, investeren in lesmateriaal en betere beloning voor leraren in grote steden in lagere schooltypen lijken voor de hand liggende uitgavenposten. Maar daarnaast zal er ook een streng beleid nodig zijn, uitgevoerd door een sterke overheid, om het zelfmedelijden in de scholen te keren. Denk daarbij aan boetes bij lesuitval, kwaliteitscontroles door mobiele inspectieteams en afrekenen van scholen.

Vijftig jaar geleden wist een niet zo slim kind uit een hoger milieu dat hij die meestertitel in de rechten ooit wel zou halen. In dat opzicht is er weinig veranderd en zo lang student of ouders de opleiding zelf betalen is dat geen probleem. Veel erger is dat hordes wat minder gelukkig geboren kinderen niet de kans krijgen hun talenten te ontwikkelen. Een open en moderne samenleving in een sterk concurrerende wereldeconomie kan zich dat verlies aan menselijk kapitaal niet veroorloven.

Meer over