Het hoge Chanel-gehalte van Gstaad

Gstaad begon met de scholen en het Palace-hotel. De scholen waren voor de kinderen, het hotel voor de ouders. Op die manier ontstond het mondaine image van het paradoxale plaatsje in het Berner-Oberland, waarvan de prijzen bijna even even huiveringwekkend zijn als de schoonheid....

HONDEN mogen ook blijven slapen. Natuurlijk kan dat, tegen de respectabele prijs van ongeveer 65 gulden per nacht. Inclusief onbijt en diner. 'Kalfsvlees, biefstuk. Het hangt er maar van af wat de maître de cuisine geschikt acht voor het type hond', zegt de ober tijdens het serveren van het voorgerecht, oesters, voor de gasten in het restaurant van het Palace-hotel te Gstaad. 'Eén ding kan ik u verzekeren: blikvoer komt er hier niet in.' En als het beestje niks anders lust? vragen we, puttend uit eigen ervaring. 'Dan gaan we naar de winkel. Maar het is absoluut tegen onze principes.'

Dat ze zich mogen ophouden in het Palace, waar een twee-persoonskamer op basis van halfpension neerkomt op een krappe dertienhonderd gulden per nacht, wil niet zeggen dat honden toegang hebben tot de openbare ruimten. Een blaf in een van de restaurants zou een schokgolf veroorzaken gelijk een aardbeving; een enthousiaste sprong tegen een mantelpak van Chanel een schadeclaim ter grootte van vier bovenmodale maandsalarissen, de zijden kousen van Yves Saint-Laurent niet meegerekend. 'Hoewel sommige honden wel worden toegelaten op het terras', vertelt de ober. Die van Liz Taylor, bijvoorbeeld? Hij lacht slechts, minzaam. Discretie is een pertinente voorwaarde om te kunnen overleven als een van de meest prestigieuze hotels ter wereld, gelegen in het Zwitserse dorp dat zich van oudsher mag rekenen tot exclusieve wintersportplaats en zomer-resort voor de rijksten en beroemdsten op aarde.

Het is dezelfde terughoudendheid die de adjunct-directeur van het hotel aan de dag legt, wanneer we bij hem informeren naar het gerucht dat de vrouw van Saddam Hoessein gedurende de Golfoorlog logeerde in het Palace, wachtend op betere tijden. 'Onzin', zegt Victor Ferrari bij de lift, waar twee piccolo's in bijna-botsing met elkaar komen om als eerste op de knop te mogen drukken. 'CNN heeft het verhaal de wereld in geholpen en ik moest het weer ontkrachten. Dat was een heel delicate kwestie.

'Allereerst moest ik ontkennen dat ze bij ons logeerde. Vervolgens vroeg de pers me wat we hadden gedaan als ze had getracht te boeken. Ik heb gezegd dat we daar nooit op hadden kunnen ingaan, omdat we absoluut niet in staat waren geweest afdoende veiligheidsmaatregelen te garanderen. Maar ik moest in het midden laten of ik daarbij dacht aan haar, of onze veiligheid.'

Toch is Gstaad een plaats waar de meeste sterren zich nog steeds kunnen bewegen zonder lijfwacht, verzekert Esther Kolly, verkoopster van de boutique Lorenz Bach, zo'n zaak waar geen prijskaartjes hangen aan de artikelen in de etalage, en waar voorheen Audrey Hepburn, en tegenwoordig beroemdheden als Julie Andrews en top-ontwerper Valentino zich regelmatig laten kleden. In het dorp, waar meer koeien (zevenduizend) dan mensen (drieduizend) leven, laat de ene rijke de andere met rust.

Maar Kolly, kennis van paparazzi-fotograaf Edwin Smulders, die de eerste foto van prins Willem-Alexanders vriendin Emily Bremers maakte, heeft spijt dat ze geen camera bij de hand had toen Michael Jackson de winkel bezocht. 'Net in de periode dat hij werd beschuldigd van dat gerommel met kinderen kwam Jackson hier binnen met twee jongetjes tussen de twaalf en veertien jaar die er precies hetzelfde uitzagen als hij, maar dan in het klein. Dezelfde brilletjes, dezelfde kleding, hetzelfde haar. De dag daarop zat de hele internationale pers in Gstaad.' Te laat. Jackson had zich al verscholen in het privé-chalet van Liz Taylor.

Een dochter van Van Doorne, de DAF-familie die in Gstaad eveneens in het bezit is van een eigen chalet plus een privé-jet om er snel te kunnen komen, tikt tegen het raam. Esther zwaait uitbundig. Ook zij komt uit een kapitaalkrachtige Nederlandse familie; ze gebruikt de achternaam van haar Zwitserse man om onherkenbaar te blijven. Haar verhaal is klassiek voor het uitgroeien van Gstaad van boerendorp tot internationale jet set-plaats.

Eigenlijk komt ze al haar hele leven in Gstaad, op wintersport, met zomervakantie. Ze deed in Nederland de havo, daarna het vwo en ('je kent dat wel') wist daarna niet goed wat te doen. 'Dus besloot ik nog een jaar op school te gaan naar Zwitserland, voor mijn talen.'

De keuze viel op Videmanette in het nabijgelegen Rougemont, ook wel bekend als het instituut waar lady Di in haar jonge jaren haar talen bijspijkerde. De ouders van Esther kwamen regelmatig op bezoek bij hun dochter. Huurden ze in het verleden nog een chalet, later kochten ze er een. Net als zovele welgestelde ouders uit alle delen van de wereld, die hun kinderen bijvoorbeeld naar het befaamde kinderinternaat Le Rosey (Rose voor ingewijden) stuurden, of de John F. Kennedy International School.

Zoals Ferrari het formuleert: 'Gstaad is begonnen met de scholen en het Palace. De scholen waren voor de kinderen, het hotel voor de ouders.' Op die manier ontstond het mondaine image van het paradoxale plaatsje in het Berner-Oberland, waarvan de prijzen bijna even even huiveringwekkend zijn als de schoonheid. Waar beneden, in de hoofdstraat, de kasjmier mantels wedijveren met de bontjassen, en boven, in de bergen, de boeren onverstoorbaar doorgaan met het melken van hun koeien.

Café-restaurant Olden, de gelegenheid waar de clientèle van het Palace en de eigenaars van de privé-chalets graag mogen vertoeven, is zondagavond druk bezet. De gerant dribbelt druk op en neer tussen de binnenkomende stamgasten, een omhelzing voor de mannen, een handkus voor de vrouwen, als ware hij een tweede Pierre, eigenaar van het gelijknamige restaurant in de soap-serie The Bold and the Beautiful. Brengen de mannen nog enige variatie aan in hun aperitief, een Glennfiddich, een Campari of een gin-tonic, de vrouwen tonen een monotone voorkeur voor San Pellegrino - ook bronwater is aan mode onderhevig.

Water heeft een groot voordeel: het bevat geen enkele calorie. Molligheid is een doodzonde in de wereld van Françoise Sagan. De vrouwen in Olden zijn van een Nancy Reagan-achtige doorschijnendheid. Eten betekent voor hen vooral spelen met een blaadje sla. Het figuur van een meisje van twintig, het gezicht van een doorleefde oudere vrouw. Van achteren lyceum, van voren museum. Jaren teveel aan zon in oorden als Saint-Tropez, Monaco, Gstaad en Villars laten in hun huid sporen na als craquelé in porselein.

'In die plaatsen moeten de vrouwen hun glas champagne met twee armen vasthouden, anders vallen ze om van het goud aan hun polsen', merkte een fotograaf voor de roddelpers eens spottend op - en in Olden blijkt dat hij niet eens erg overdreef. De vaste clientèle gaat alle cliché's voorbij. Drie gouden armbanden boven elkaar, bezet met diamanten, daaronder een Cartier waarin de cijfers zijn vervangen door briljanten, zijn eerder regel dan uitzondering voor de vrouwelijke stamgasten. Ook in hun kledingkeuze zijn deze opgeprikte vlinders, de vrouwen-van, unaniem. Het is alles Chanel wat er telt.

Een vrouw, rond de vijftig, spant de kroon in haar adoratie voor mode-ontwerper Karl Lagerfeld, de huidige grote man bij Chanel. Kniehoge laarzen, korte lakrok, het getailleerde jasje, de geblokte kussentjes-tas, de befaamde ketting rond haar heupen en kolossale gouden oorbellen met het roemruchte symbool - twee halve cirkels - onder het opgestoken haar. Hoeveel Chanel kan een mens verdragen?

De gesprekken, in het Frans-Amerikaans, draaien vooral om wat te doen na deze vakantie, ergens in april. Wordt het Miami, de Cariben, of toch weer naar het jacht in San Remo? Sommigen, de èchte rijken, wandelen binnen in spijkerbroek. Een façade ophouden is voor hen niet meer nodig, hun gezicht is bekend genoeg. 'Heeft u geen duurdere wijn?' spot een man, ongeschoren, Armani-jeans, oud leren vest, terwijl hij de kaart teruggeeft aan de ober. Gedurende de hele maaltijd, néé, geen flauwekul, gewoon het dagmenu - varkenshaas in calvados-saus- blijft hij San Pellegrino drinken.

Maak echter niet de fout de term nouveau riche te bezigen in een gesprek met Ferrari. Een afkeurende blik van deze perfecte hotelier - gereserveerd, doch vriendelijk, correct, maar niet stijf: 'Zo noemt de buitenwereld het. Maar ik heb respect voor de mensen die met hun eigen handen het nieuwe geld hebben gemaakt.'

En dat is tegenwoordig ook zijn voornaamste clientèle. Gstaad is langzaam aan het veranderen van toevluchtsoord voor de oude adel, de ingetogenen die in het dorpje een aangename bestemming zagen om tussen hun eigen, discrete gelijken de vakantie door te brengen, tot een jet set-oord waar bezoekers van zeer divers pluimage komen - mits in bezit van veel geld en de gave het ruimhartig uit te geven.

Natuurlijk logeren in het Palace nog die oude, vermogende weduwen, zoals je ze overal ter wereld aantreft op de boulevards in mondaine plaatsen, wandelend met hun poedel of pekinees - het enige wat ze nog hebben, naast hun erfenis die ze de mogelijkheid geeft de eenzaamheid enigszins te verlichten. 'Sommigen blijven de hele winter', zegt Ferrari. 'Ze zoeken en krijgen het gezelschap van de staf.'

Zoals de ongeveer zeventigjarige dame die met haar Yorkshire-terriër telkens op en neer loopt in het besneeuwde park van het Palace, tussen de gemaskerde beelden die als thema het carnaval van Venetië dragen. Zij gekleed in bontjas- en laarzen - het ene dier is het andere niet -, de hond verpakt in een groen dekje. In het restaurant of de onbijtzaal vertoont ze zich niet. Dan zou ze moeten eten zonder haar terriër. Ofschoon het dier in goede handen zou zijn bij de babysitcentrale van het hotel.

'Het is niet meer zo als vroeger', constateert de adjunct-directeur. 'Tegenwoordig komen gasten binnen in jeans en grote laarzen. Ze gaan uit in spijkerbroek en bloes.' Is dat spijtig? Ferrari: 'Zo is de tijd. De elegantie komt wel weer terug. En in ons grote restaurant blijven de gasten verplicht een colbert te dragen. Er is nog steeds een meerderheid die ervan houdt zich te kleden. De minderheid dient zich aan te passen aan de meerderheid.'

Wie onverhoopt zijn jasje thuis heeft laten liggen, kan er een lenen bij de conciërge, die een reeks vergeten of verouderde exemplaren in de garderobe heeft hangen. Maar in het restaurant zijn de eerste tekenen van de veranderende tijd duidelijk zichtbaar. De dorstige dame, die haar wenkbrauw optrekt naar een aanstormende ober en niettemin nog net zelf pesterig de San Pellegrino uit de koelemmer vlak naast haar trekt, zonder de arme kelner een blik waardig te keuren, verwart snobisme met allure. En wat zou de oude adel denken van de Amerikaan die gedurende het hele zesgangen-diner onverstoorbaar Time blijft lezen, en tegelijkertijd zowel een glas witte wijn als een cola bestelt bij het voorgerecht van schelpdieren en gamba's met een dressing van Aceto Balsamico?

Esther Kolly vindt het prettig dat Gstaad minder stijf wordt. 'Gstaad trekt steeds meer nieuwe rijken, van wat mindere klasse, maar het is daardoor gelukkig wel iets losser geworden. Alleen voelt de echte adel zich niet meer zo op zijn gemak hier. Die vindt het vervelend dat er gasten zonder stropdas in het Palace rondlopen. Steeds meer van de oude clientèle vertrekt naar Sankt Moritz, waar nog de manieren van vroeger heersen. En wij willen natuurlijk ook niet dat het goedkope toerisme naar hier komt, in van die bussen.'

Wat ze wèl vervelend vindt, is de gang van de 'pure Russische mafia' naar Gstaad. 'Er klopt iets niet aan die Russen: vroeger hadden ze niks, nu hebben ze miljarden. En ik voel me slecht op mijn gemak als ze hier de zaak binnen stappen, omgeven door bodyguards met geweren en ik-weet niet-wat-allemaal.' Niettemin, weet Kolly, net als ieder ander in Gstaad, dat de privé-chalets in de bergen, waar de toegangswegen zijn afgesloten voor ieder ander dan de eigenaar, niet alleen als vakantieverblijf dienen voor bijvoorbeeld Liz Taylor, Julie Andrews en Roger Moore. 'Er zit daar van alles. Wat dacht je van wapenhandelaren?'

De cultuur in Gstaad mag dan stilletjes veranderen, de sterren blijven komen. Afgelopen winter bezochten, behalve de vaste beroemde chalet-bezitters, bijvoorbeeld ook Sylvester Stallone, David Bowie, Kevin Costner en Jean-Claude Van Damme het dorp. Gstaad koestert ze, getuige de handtekeningen en foto's van de sterren op de muren in winkels van iets minder grandeur dan de boutiques van Jil Sander, Hermès, Cartier, Valentino en Lorenz Bach. Onbetwist de mooiste handtekening, in een schoenenzaak, is die van Liz Taylor, net zo weelderig als haar lichaamsvormen voordat ze zich stelselmatig ging vervoegen bij de Betty Ford-kliniek.

En vooralsnog hoeft Gstaad niet bang te zijn voor goedkoop toerisme in VIP-bussen, gezien het afschrikwekkende artikel half maart in de Zwitserse sensatiekrant Blick, gebaseerd op een column in New York Post van de verbannen Griekse koning Taki Theodoracopulos, ook in het bezit van een eigen chalet in het Berner-Oberland. 'Gstaad is nooit goedkoop geweest', schreef de ex-koning, 'maar tegenwoordig zijn de prijzen lachwekkend.'

Hij nam als voorbeeld de nachtclub Greengo van het Palace, waar een Magnum-fles Kristal Champagne het 'ongelooflijke bedrag' van duizend dollar zou kosten. Palace-eigenaar Ernst Scherz verweerde zich in Blick kranig tegen deze aantijging: 'De genoemde champagne is bij ons 730 dollar.' Zondaar Theodoracopulos beloofde prompt een rectificatie te plaatsen, sluit Blick ('Zo'n column schaadt niet alleen Gstaad, maar heel Zwitserland') het artikel triomfantelijk af.

Ferrari bekijkt het dure image van Gstaad en zijn hotel economisch: 'De markt is nog steeds goed. Je kunt een winkel in diamanten openen, maar als niemand koopt, sluit de zaak vanzelf. En ik vind de feedback van de gasten veelzeggend: ze bedanken ons uitgebreid wanneer ze vertrekken, en boeken meteen voor het komend jaar.'

Wij gaan die avond niet naar de Greengo, maar besluiten de avond op het balkon van één van de mooiste hotels ter wereld, waar de roomservice met één druk op telefoontoets 2 evengoed een van de negentien verschillende champagnes van de kleine kaart komt brengen. Het uitzicht op de wit bepoederde Alpen-sparren brengt echter een grotere euforie teweeg dan duizend Kristal-belletjes ooit zouden kunnen. Het crèmekleurige beddegoed is al opengeslagen door het kamermeisje, in de badkamer liggen de goudkleurige Palace-tandenborstels te wachten, naast een zak badzout uit de Dode Zee, en een groot stuk zeep van Nina Ricci, l'Air du temps.

Beneden, in de dinerzaal, klinkt het vrolijke geroezemoes van echtparen en families, die zich laven aan delicate spijzen en Grand Cru Classés. Iets verderop, in de fauteuil tegenover de conciërges, staart de in bont gehulde oudere dame naar buiten, de Yorkshire-terriër aan haar voeten. Ze heeft waarschijnlijk meer geld dan ze ooit kan opmaken in het resterende deel van haar leven, maar straalt de eenzaamheid uit van het meisje met de zwavelstokjes.

Meer over