Column

Het globaliseringssprookje van Londen

René Cuperus
De Big Ben, in de toren van het Palace of Westminster in Londen. Beeld ANP
De Big Ben, in de toren van het Palace of Westminster in Londen.Beeld ANP

Zoals je vroeger als provinciaal energie kreeg van Amsterdam, zo krijg je als inwoner van Nederland nu energie van Londen. Wat een dynamische, booming stad blijft dat! Overal bouwkranen. Overal jonge ondernemende mensen uit alle delen van de wereld. London is, meer nog dan New York, en veel meer dan Parijs of Berlijn, de magneet van de globalisering. The Global Capital.

Ik was er anderhalve week geleden, en wel op de begrafenis van de Derde Weg. Een paar dagen voor de overwinning van de nieuwe Labour-leider Jeremy Corbyn hadden de laatste restanten van de Derde Weg een kleine bijeenkomst georganiseerd. Behalve Tony Blair, waren zo'n beetje alle hoofdrolspelers aanwezig. Bijvoorbeeld Peter Mandelson, die als Prince of Darkness het gehaaide communicatiebrein achter het Derde Weg/New Labour- project was. En Anthony Giddens, de intellectuele spreekbuis en uitvinder van de Derde Weg.

De Derde Weg was eind vorige eeuw een vernieuwingsproject binnen de Europese sociaal-democratie dat een nieuwe politieke positie probeerde te markeren tussen neoliberaal marktfundamentalisme en paternalistisch verzorgingsstaat-socialisme. Dit project is jammerlijk op de klippen gelopen. Door eigen toedoen: want niet de tussenpositie werd bereikt, maar het project ontspoorde in neoliberale 'collaboratie'. En nu helemaal door de overwinning van Corbyn.

Het werd dan ook een tragische bijeenkomst, daar in de Royal Institution. Er heerste het volle besef dat met de overwinning van Corbyn het hele levenswerk - de transformatie van 'Old Labour' in 'New Labour' - weggevaagd zou worden. Alle energie die men erin gestopt had om de loony left klaar te maken voor regeringsverantwoordelijkheid, fatsoenlijk beheer der overheidsfinanciën en competent management van de markteconomie, was vergeefs geweest. Terug naar 1980, naar The Wilderness Years, de radicale Trotski-jaren van Labour.

Genoeg over deze politieke aardverschuiving. Mij fascineert de plek waar de begrafenis van de Derde Weg plaatsvond, Londen. Inderdaad, wat een flitsende stad is dat! Wat een, op het oog, geslaagde multiculturele megacity. Natuurlijk, in sommige delen heerst 'Londonistan' waar je je als brave burger niet moet laten zien, maar voor het overige heeft Londen alle schijn van een kosmopolitisch paradijs.

Dat wordt ook wel door onderzoek gestaafd. In 'Britain's Cosmopolitan Future' toont The Economist-journalist Jeremy Cliffe aan, dat zich in Londen een explosie voordoet van nieuwe lifestyles en nieuwe waarden. De toon wordt gezet door een enorme toename van urban professionals: een nieuwe, cultureel zeer diverse middenklasse van academisch geschoolden die een relatieve financiële zekerheid combineren met een meer liberaal-vrijzinnig wereldbeeld. De Londense postindustriële diensteneconomie levert een ware smeltkroes op van open-minded jonge generaties, een grote toename van gemengde huwelijken ('mixed race Britons') en een 'live and-let live'-mentaliteit. Dat zijn de ingrediënten van Kosmopolitisch Londen.

Zijn er dan geen schaduwzijden aan dit globaliseringssprookje? Die zijn er ook. In deze nieuwe wereldsteden ontstaan opnieuw heftige ongelijkheden tussen (kans)armen en (kans)rijken. Zie de scherpe polarisatie op de arbeidsmarkt tussen 'lovely and lousy jobs', de City-bankier tegenover de Brits-Somalische nachtportier.

Een complicerende factor is dat de lagere middengroepen nauwelijks deel uitmaken van het succesverhaal. De wrokkige Left Behind-UKIP stemmers hebben het peperdure Londen allang verlaten. Verder is daar Monthy Python's John Cleese, die zich weinig geliefd maakte met zijn observatie dat London onherkenbaar veranderd is. Zo gemulticulturaliseerd en geglobaliseerd dat er niets Brits of Engels meer aan te ontdekken valt. De Tower, de Big Ben en de rode dubbeldekkers vormen niets meer dan een folkloristisch decor.

Feit is, en daarin heeft Jeremy Cliffe gelijk , dat veel trends in de richting wijzen van steeds meer kosmopolitische en globaliserende samenlevingen. Hij spreekt hier van een 'Londonisation' van de wereld.

Er resteren nog een paar lastige vragen. Hoe kosmopolitisch zijn de migrantengemeenschappen zelf, waaromheen de hippe urban professionals hun kosmopolitische wereldbeeld gedrapeerd hebben? En hoe sterk zullen de tegenkrachten zijn tegen de kosmopolitische megatrend? Hoe agressief wordt de reactie van non-kosmopolieten en de anti-kosmopolieten? Van het antwoord op die vragen hangt de kosmopolitische vrede in onze grote steden uiteindelijk af.

Meer over