InterviewVaccinonderzoeker Fabrizio Chiodo

‘Het geheim van het Cubaanse succes? Vaccineer de kinderen’

Het antwoord op de dreiging van omikron zou zomaar te vinden kunnen zijn in Cuba, dat ruim 90 procent van zijn 11 miljoen inwoners inentte met eigen vaccins. Cuba’s grootste succes, volgens wetenschapper Fabrizio Chiodo, die meewerkte aan de vaccins: vrijwel alle kinderen vanaf 2 jaar zijn gevaccineerd.

Joost de Vries
Na tien maanden van afstandsonderwijs kwamen de Cubaanse leerlingen in november terug naar school. Die terugkeer was mogelijk door de succesvolle strijd tegen het virus. Beeld ANP / AFP
Na tien maanden van afstandsonderwijs kwamen de Cubaanse leerlingen in november terug naar school. Die terugkeer was mogelijk door de succesvolle strijd tegen het virus.Beeld ANP / AFP

President Miguel Díaz-Canel zal tijdens de jaarwisseling voor het eerst in lange tijd opgelucht een borrel hebben genomen. Hij beleefde zijn moeilijkste twee jaren sinds hij in 2018 het stokje van Raúl Castro overnam. Zijn land beleefde zijn diepste crises sinds het in de jaren negentig zonder Sovjet-geldinfuus op eigen benen moest leren staan. De pandemie raakte het eiland eerst in de portemonnee en afgelopen zomer ook in het fysieke hart.

Even voerde Cuba de ranglijst aan van meeste covidregistraties per inwoneraantal. In augustus en september stierven dagelijks tachtig Cubanen. Maar het besmettingscijfer raasde de afgelopen maanden als een achtbaankarretje de diepte in. Het aantal nieuwe gevallen schommelt nu rond de 150 per dag, het aantal doden tussen de één en de nul. Op die andere curve snelde een ander karretje met bijna dezelfde vaart omhoog: geen land vaccineerde sinds juni zo snel zijn inwoners. 92 procent (inclusief de kinderen) heeft één prik gehad, 85 procent het hele schema. Alleen de Verenigde Arabische Emiraten vaccineerden meer, maar niet sneller.

Eén dramatische golf

Het is geen race, zegt wetenschapper Fabrizio Chiodo telefonisch vanuit Italië, maar als hij stiekem toch even mag vergelijken, dan heeft Cuba als een van de weinige landen ter wereld zijn epidemie weten te beperken tot ‘één dramatische golf’. De Italiaanse biochemicus is docent aan het Italiaanse Nationale Onderzoeksinstituut, werkte zeven jaar aan het Leiden UMC en onderhoudt sinds 2014 een ‘nauwe band’ met het Cubaanse Finlay-instituut, dat tijdens de coronapandemie drie van de vijf vaccinkandidaten voor Cuba ontwikkelde.

Meermaals bezocht hij de afgelopen twee jaar het eiland, maar vaker nog werkte hij aan de Cubaanse vaccins vanuit Italië. ‘Ze hebben mijn handen daar niet nodig, maar kunnen wel goed de apparatuur gebruiken die we hier in Europa hebben en die vanwege het Amerikaanse embargo niet beschikbaar is in Cuba.’ Het land wedde op een paard dat het al kende, vertelt hij: klassieke, op eiwit gebaseerde vaccins. Stop een heel klein stukje virus, alleen een eiwit van het virus-weerhaakje dat zich bindt aan cellen, in een lichaam en het lichaam produceert afweerstoffen. Al decennia ontwikkelt Cuba met deze methode zijn eigen formules tegen tal van virale ziekten. Chiodo werkte tot aan de pandemie mee aan vaccins tegen onder meer meningokokken.

De wetenschapper is vooral trots op vaccin Soberana 02: een prik speciaal ontwikkeld om ook kinderen mee te kunnen inenten. ‘Op basis van een methode die Cuba al twintig jaar gebruikt. Het is heel veilig.’ Het resultaat: twee miljoen Cubaanse kinderen vanaf 2 jaar zijn inmiddels gevaccineerd. ‘Geen enkel ander covidvaccin wereldwijd is geschikt bevonden voor zulke jonge kinderen.’

Product van eigen bodem

De kinderprik is een cruciaal wapen tegen het coronavirus, stelt Chiodo. Zoals afgelopen jaar de bèta- en deltavariant circuleerden onder ongevaccineerde kinderen, zo zal het niet anders zijn met omikron, voorspelt hij. De ic-afdeling van een kinderziekenhuis in Rome ligt al voor 60 procent vol met coronapatiëntjes, zegt hij. ‘Cuba wist dat het virus zich bewoog onder kinderen, dat kinderen ziek werden en konden doodgaan.’

Tel daar het publieke vertrouwen in een product van eigen bodem bij op, geproduceerd met publiek geld, en Cuba kon opklimmen tot nummer twee van de wereld qua vaccinatiegraad. ‘Zelfs de grootste critici van de overheid stonden in de rij om mee te doen met de klinische onderzoeken.’ Het arme Cuba is klaar om omikron het hoofd te bieden omdat het land al decennia investeert in eigen biotechnologie en omdat de bevolking de eigen vaccins omarmt, stelt hij. ‘We verwachten dat het aantal besmettingen zal oplopen, maar dat het zal meevallen met ziekenhuisopnames. Zeker omdat mensen nu massaal hun booster halen.’

Het contrast is groot met rijke westerse landen zoals de VS en Nederland, die geld en vaccins hebben, maar achter de feiten blijven aanlopen omdat een bepalende minderheid de vaccins blijft weigeren. ‘Nederlanders zijn een beetje doorgeschoten in hun vrijheidsdenken’, vindt de Italiaan. Europese landen, stelt hij, zijn het collectief uit het oog verloren. Zo kon Nederland bijvoorbeeld in 2012 de productietak van een publieke vaccinfabriek privatiseren. De onderzoeksafdeling stond ook te koop, maar vorig jaar kwam minister De Jonge van Volksgezondheid op dat besluit terug, wijs geworden door de pandemie.

Goede uitgangspositie

Diezelfde westerse wereld kijkt met grote argwaan naar het socialistische eiland dat al zes decennia door één partij wordt geleid. Zoals Chinese en Russische vaccins amper voet aan de grond krijgen in Europa en de VS, zo zijn de Cubaanse vaccins enkel nog geëxporteerd naar een handvol bondgenoten: Venezuela, Nicaragua, Iran, Vietnam. Er zijn wel gesprekken gaande met Mexico en Argentinië en Cuba heeft de eerste stappen gezet richting WHO-erkenning van zijn vaccins.

Per mail laat een woordvoerder van de Pan-Amerikaanse Gezondheidsorganisatie, de lokale tak van de WHO, weten dat Cuba een goede uitgangspositie had om eigen coronavaccins te maken. ‘Cuba ontwikkelt 80 procent van de vaccins van het nationale immunisatieprogramma.’ De ‘kleine internationale successen’ kunnen misschien tot grotere leiden, hoopt Chiodo. Hij weet dat de kans klein is dat de Cubaanse vaccins ooit een Europees EMA-stempel krijgen, maar waarom zou bijvoorbeeld de Italiaanse zorgautoriteit geen zaken kunnen doen met de Cubaanse zorgautoriteit? ‘We zullen zien. Tijdens een crisis is veel mogelijk.’

Meer over