HET GEHEIM VAN DE NIEUWE KERK

In het verleden waren er, bij hoogtijdagen van de Oranjes, jubelpolkas en oranje-rapsodieën als 'Juliana trouwt, hoezee!' en 'Tam Tam Tam naar den Dam'....

Door Roland de Beer

Het draaiboek van het kroonprinselijk huwelijk bevat enkele geheimen. Het betreft gevoelige zaken, die de RVD behandelt als strikt confidentieel. Er rusten embargo's op. Tot Het Moment daar is, zijn alleen ingewijden op de hoogte. Nog niet bekend is hoe de bruidsjurk eruit ziet. Ook nog niet geheel ontsluierd, is wie er zaterdag bij zullen zijn in de Amsterdamse Nieuwe Kerk.

Wel liet het NOS-Journaal onlangs al wat namen los: tot de genodigden, zo sprak presentator Philip Freriks in een van zijn visionaire momenten, hoort 'de Britse president Charles'. De Britten hebben nog 48 uur om afscheid te nemen van de monarchie en de juiste man op de juiste plaats te zetten.

Het derde mysterie betreft de Huwelijksmuziek van het 'bruidspaar Willem en Alexander' (Philip Freriks) - welke tonen kiezen zij voor de dag van hun leven?

Voor de natie een vraag, voor Peter van der Heyden een weet. Van der Heyden leidt de Nederlandse divisie van de platenmaatschappij Universal. Hij moet zorgen dat zaterdag om 13 uur, precies een uur na de huwelijksvoltrekking door dominee Van der Linden, in heel Nederland een cd te koop is met de muziek die in de Nieuwe Kerk wordt gespeeld. Tegelijkertijd moet hij bewerkstelligen dat de inhoud tot zaterdagochtend geheim blijft.

Dat zijn taken die met elkaar op gespannen voet staan, want de opnamen voor de cd zijn al gemaakt. De schijfjes worden vrijdag bij alle platenwinkels in het land aangeleverd. Van der Heyden zegt te 'hopen' dat de branche niet zaterdag om 10 uur of vrijdagmiddag al mooi weer gaat spelen met het cd- en superaudioproduct. Verwachten is een ander woord, zegt de producent enigszins gelaten. Zeker is wel, dat de plaat 'hard gaat lopen'.

Het hoesje, waarvan de afbeelding inmiddels met RVD-goedkeuring is verspreid, toont in lichtelijk voorspelbare omkadering (ook toepasbaar op badhanddoeken en limonadeglazen) het aanstaande bruidspaar. Niet het uitverkoren repertoire. Daarnaar valt tot nader order alleen te gissen.

Toch liggen een paar conclusies voor de hand, gelet op het historisch besef van de troonopvolger, en op de traditionele souplesse in religieuze zaken van het Oranjehuis. Zo zal de muziekkeus waarschijnlijk relaties tonen met verschillende geloofsstromingen, én met het artistieke verleden van de dynastie.

Die heeft door de bank genomen geen uitzonderlijke staat van dienst, waar het aankomt op het voeren van een muzikale hofhouding, of het onderhouden van vaste betrekkingen met historisch toonaangevende componisten. Het Hof ensemble van de muzikaalste van alle Oranjes, stadhouder Willem V, bestond uit negen musici. Weinig up to date, vergeleken met de muzikale stand van zaken rond 1780 in plaatsen als Wenen, Parijs en Eisenstadt (al kon Willems hofcomponist Graf, toen al, voor bijzondere gelegenheden een beroep doen op deeltijdmusici). Het grootste orkest van de Oranjes was een halve eeuw later dat van Koning Willem I: 42 musici. Zijn opvolger stuurde ze naar huis.

Maar er zijn momenten geweest dat Oranjes op beslissende wijze ingrepen in de muziekgeschiedenis. Caroline van Nassau-Weilburg, de zuster van prins Willem V, zond ooit haar lijfarts naar de familie Mozart, toen Nannerl, het oudere zusje van het wonderkind Wolfgang Amadeus, in Den Haag ziek lag met buiktyfus. Ze had de sacramenten der stervenden al toegediend gekregen, maar kwam er bovenop. Kort daarop werd Wolfgang ziek. Ook hij genas, wat veel KV-nummers heeft gescheeld.

De moeder van Willem V, de Britse koningsdochter Anna van Hannover, was aan het Engelse hof geschoold in zang en clavecimbelspel door George Fridric Handel. Sterker, Handel componeerde ook voor haar huwelijk, een hymne op psalmteksten die zij zelf uitkoos. Andere bijdragen aan de geschiedenis der Oranjehuwelijken leveren een licht kosmopolitische herkenning op. Zoals de Wilhelminen-Walzer die het gebaar was van de Weense walsenkoning Johann Strauss richting Koningin Wilhelmina, toen zij trouwde met Prins Hendrik.

Het is een van de onbenulliger werkjes van Johann Strauss, maar het misstaat niet tussen de Huwelijks Feestmarsch van A.W. Rijp ('opgewekt-licht en zwevend'), de Oranje Jubel Polka van M. Hoedt, Het Huwelijksbootje van G. Tal ('andantino') en andere werkjes voor piano-vierhandig en piano-solo, zoals die onlangs uit het Koninklijk Huisarchief zijn opgediept door de pianisten Tamara Rumiantsev en Jeroen van Veen. Hun uitvoeringen van dit negentiende-eeuwse feestrepertoire staan op een ándere cd die meevaart in het muzikale kielzog van het Huwelijk: In naam van Oranje, uitgebracht door de stichting MoMu.

Er circuleert sinds afgelopen week nog een derde cd waarop de Oranjegeschiedenis reliëf krijgt. Het is er een van het Musick's Monument Vocaal Ensemble, dat zich concentreert op Willem de Zwijger. Hem ontbrak het als leider van een geprangde natie aan tijd en middelen voor een aansprekend muzikaal maecenaat. Maar zijn geschiedenis is bezongen in geuzenliederen als het Wilhelmus en Incarnatien op de doot des Princen van Oranjen, zoals ooit afgedrukt door de Zeeuwse notaris en musicus Adriaan Valerius. De dirigent Brian Fieldhouse en zijn Musick's Monument Vocaal Ensemble combineren het met muziek die de jonge Oranje gehoord zou kunnen hebben toen hij nog hoveling was in Brussel bij Karel V, opdrachtgever van grote componisten als Nicolas Gombert en broodheer van de befaamde Capilla Flamenca.

Het ensemble slaat enigszins door, en doet er ook muziek bij uit het Madrileense domein van Oranjes tegenvoeter Filips II. Maar de bedoelingen zijn goed, al heeft Musick's Monument een aardappel in de keel, en doet het gehanteerde vibrato vooral denken aan het voormalige NCRV Vocaal Ensemble. Dat de grote Gombert een paar jaar voor Willems komst naar Brussel tot de galeien was veroordeeld omdat hij niet van een koorknaap van de Capilla Flamenca kon afblijven, wordt overigens niet vermeld.

Maar Gomberts meerstemmige Vous êtes trop jeune (sic) zal de Amsterdamse Nieuwe Kerk zaterdag sowieso niet halen. Wat spelen ze dan wel, het Nederlands Kamerkoor, de organist Bernard Winsemius, de sopraan Miranda van Kralingen en het Concertgebouw Kamerorkest onder leiding van Ed Spanjaard?

Niet: Juliana trouwt, hoezee! (Uit de bundel 'Kun je nog zingen, zing dan mee'). Niet Tam Tam Tam naar den Dam, noch het bekende Oranjelied Weer zwelt de knop, uit dezelfde vaderlandse bundel. Wel maakt Mozart een goede kans. Te gokken valt, gezien het multireligieuze profiel van de plechtigheid, op een Kyrie uit een van zijn miswerken.

Ook Handel ligt voor de hand. Iets uit een oratorium, en dan ditmaal met een protestantser klank, bijvoorbeeld het 'U zij de Glorie' uit Judas Maccabeus. De aanwezigheid van een bandeonist veronderstelt tangowerk. Van de grote Piazzolla wellicht.

Lievelingscomponist van prinses Christina, een muzikaal geschoolde Oranje, is Franz Schubert, wiens Forellenkwintet de geboorte van Christina's oudste zoon begeleidde. Gezien de aanwezigheid van Miranda van Kralingen en de oecumenische entourage gokken we op Schuberts Ave Maria. Nieuw werk zal op de Huwelijks-cd vermoedelijk evenmin ontbreken, maar mag niet te radicaal klinken. Omdat ook het Hollandse carillon nog een plaats in de puzzel verdient, valt te denken aan een Jubel Polka of Oranje-rapsodie voor carillon. Van AVRO's Joop Stokkermans.

Meer over