HET GEBLAF VAN MOSKOU

MET EEN ZELDZAAM vertoon van eenstemmigheid heeft heel Rusland gisteren de NAVO-luchtaanvallen op Joegoslavië afgekeurd. Communisten, liberalen, nationalisten en sociaal-democaten: ze wisten niet hoe hard ze moesten roepen dat het gewelddadig ingrijpen in de Kosovo-crisis dramatische gevolgen zal hebben voor de wereldorde....

'Een tragische stap, een klap voor de hele internationale gemeenschap', zei Jeltsin in een tv-verklaring. 'Een nieuw Vietnam, maar dan binnen Europa', voorspelde minister van Defensie Igor Sergejev.

'De militaire en politieke consequenties zijn volstrekt onvoorspelbaar', verklaarde de Russisch Orthodoxe Kerk. 'De contacten met de NAVO moeten worden bevroren', zei de communistische partijleider Gennadi Zjoeganov. En zelfs de liberaal Gregori Javlinsky zei 'geïrriteerd' te zijn over de bulldozer-diplomatie van de Verenigde Staten.

Maar de eenstemmigheid was voorspelbaar. Russische politici moesten wel luidruchtig verontwaardigd zijn. Als ze lijdzaam hadden toegezien, dan was de vernedering totaal geweest. Kosovo had Rusland weer een onmisbare rol kunnen geven op het diplomatieke wereldtoneel. Rusland was er als bemiddelaar bij tijdens het vredesoverleg in Rambouillet en in alle andere fasen van de Kosovo-crisis.

Wat was het mooi geweest als de Russen hun Slavische broeders ervan hadden kunnen overtuigen het akkoord over Kosovo te ondertekenen.

De bombardementen maken een einde aan die illusie. En extra zuur is het voor Rusland dat de beslissing tot bombarderen is genomen zonder goedkeuring van de Veiligheidsraad - waarmee de enige wereldorganisatie waarbinnen Rusland als permanent lid met vetorecht nog een rol van betekenis speelt buitenspel wordt gezet.

Heel even leek gisteren een nieuwe Koude Oorlog te dreigen. Minister van Buitenlandse Zaken Igor Ivanov suggereerde dat Rusland als tegenmaatregel mogelijk het wapenembargo op Joegoslavië zou verbreken. Hij kreeg bijval van het communistische Doemalid Viktor Iljoekin: 'Het is onze plicht om luchtafweergeschut naar Joegoslaviëe te sturen.'

En als klap op de vuurpijl citeerde Itar-Tass anonieme bronnen op Defensie, die meldden dat Rusland overwoog om nucleaire wapens op te stellen in Wit-Rusland, vlak aan de grens van het nieuwe NAVO-land Polen.

Maar dat geblaf bleek afkomstig van een hond zonder tanden, die even vergeten was dat hij geen geld heeft voor een kunstgebit. Want zelfs al zou Rusland willen ingrijpen, het zou het niet kunnen en het zou het niet willen.

Niet voor niets beloofde de Russische president Jeltsin gisteren zijn Amerikaanse collega Clinton in een telefoongesprek dat Rusland geen enkele militaire actie zal ondernemen.

Rusland zou niet eens kunnen ingrijpen. Het ooit zo machtige Russische leger bevindt zich op de rand van de afgrond. Aan alles, van voedsel tot wapens, is een tekort. Om nog maar niet te spreken over de gedemotiveerde militairen die vaak al maanden onfatsoenlijk betaald hebben gekregen.

Rusland zou niet eens willen ingrijpen. Door de economische crisis is Rusland volledig van het Westen afhankelijk, en dat maakt de vernedering nog pijnlijker. En militaire reactie van Rusland op de bombardementen zou de kans op het verkrijgen van een IMF-lening vrijwel zeker verspelen.

En als Rusland die lening niet snel krijgt, dan kan het oude leningen niet terugbetalen en zal de waarde van de roebel net als in augustus vorig jaar dramatisch dalen, terwijl de prijzen zullen stijgen waardoor de Russische bevolking nog armer zal worden.

Toch besloot premier Jefgeni Primakov alles op het spel te zetten. Midden boven de oceaan, op weg naar de Verenigde Staten voor besprekingen over de IMF-lening, liet hij de piloot terugkeren naar Rusland. Vanwege Kosovo. 'De principes van Rusland zijn niet te koop', verklaarde hij bij thuiskomst. Dat klinkt bijna komisch in een land waar de procureur-generaal wordt gechanteerd met een seksvideo, waar naaste medewerkers van de president verdacht worden van omkoping en waar de Centrale Bank een groot deel van de valutareserves naar de Kanaaleilanden verscheept terwijl niemand weet in wiens zak de gigantische rentebedragen verdwenen zijn.

Maar Primakov wist dankzij dit gebaar zijn populariteit te behouden. Want vrijwel alle politici toonden begrip en waardering voor zijn beslissing.

De liberale krant Kommersant had evenwel geen enkel begrip. 'Rusland verliest 15 miljard dollar dankzij Primakov', kopte de krant groot op de voorpagina. Maar volgens Sergej Karaganov, hoofd van een politieke denktank voor buitenlands beleid en defensie, had Primakov geen betere beslissing kunnen nemen. 'De Amerikanen zullen de pijn voor Rusland willen verzachten', zei hij gisteren tegen Interfax. De aanwezigheid van Primakov in de VS tijdens NAVO-bombardementen op Joegoslavië had 'onze positie in de gesprekken met het IMF verzwakt'.

En hij zou wel eens gelijk kunnen krijgen. Want de Amerikanen kunnen het zich niet permitteren om het gekrenkte Rusland nog verder tegen zich in het harnas te jagen. Niemand is erbij gebaat als Rusland volledig destabiliseert. En daarnaast is een Russische bijdrage aan een eventueel vredesleger in Kosovo zeer gewenst. Op die manier zouden de vernederende NAVO-bombardementen voor Rusland nog wel eens positief kunnen uitpakken.

Meer over