bellen metmaarten keulemans

‘Het gaat goed met het bestrijden van corona, maar het virus stribbelt tegen’

De deltavariant van het coronavirus maakt virologen ongerust, nu de extra besmettelijke mutant ook wordt verspreid door gevaccineerden. Hoe gevaarlijk is de deltavariant, die ook buiten Nederland oprukt? En is het wel verstandig om deze zomer te reizen? We vragen het aan wetenschapsredacteur en corona-expert Maarten Keulemans.

In de Jaarbeurs in Utrecht worden priknachten georganiseerd voor mensen die een Janssen-vaccin willen. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant
In de Jaarbeurs in Utrecht worden priknachten georganiseerd voor mensen die een Janssen-vaccin willen.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Maarten, om met de deur in huis te vallen: heb je zelf eigenlijk vakantieplannen?

‘Ja, volgende week probeer ik op vakantie te gaan. Met de auto, maar ik weet nog niet waar naartoe. Ik ga liever niet op vliegreis. Niet omdat het onveilig is – bovendien ben ik volledig gevaccineerd – maar als je op een verre bestemming alsnog corona krijgt, kun je geen kant op.

‘Ik hoorde uit mijn omgeving het verhaal van twee twintigers die op vakantie waren in Egypte en daar besmet raakten. Dan zit je daar in je all-inclusivehotel en kun je alleen vanuit je kamerraam naar het zwembad kijken. Mijn zoon zou ook op vakantie gaan, maar testte positief. Nu zit hij bij ons op zolder in isolatie. Je hoort de hele tijd zulke verhalen, van mensen die niet op vakantie kunnen vanwege een besmetting.’

Naast de cijfers is er dus ook veel anekdotisch bewijs voor een grote toename van het aantal besmettingen. Komt dat allemaal door de deltavariant?

‘Waarschijnlijk wel. De deltavariant is inmiddels dominant in ons land. En deze variant is ontzettend besmettelijk. Als je het krijgt, maakt hij veel virusdeeltjes aan in je keel: duizend keer zoveel als het oorspronkelijke virus. Hierdoor loopt het virus je antistoffen als het ware onder de voet en krijg je een infectie. Daarna komen gelukkig je T-cellen in actie: die vormen een verdedigingslinie die de ontsteking in bedwang houdt. Oftewel: die cellen zorgen ervoor dat je niet heel ziek wordt.

‘Maar je hebt dan alsnog een infectie, wat betekent dat je het virus kunt verspreiden. En dit geldt dus ook voor mensen die zijn ingeënt. Dat is extra risicovol, want juist gevaccineerde mensen hebben het gevoel dat hun niets zal overkomen. Bij keelpijn of andere lichte symptomen denken ze: dat kan geen corona zijn, want ik ben gevaccineerd. Of ze merken bijna niets van de infectie.’

Moeten we ons zorgen maken over de deltavariant?

‘Ja en nee. Als je naar de besmettingscijfers kijkt, zie je duidelijk dat de vaccins werken. Van de nieuwe besmettingen is 77 procent niet gevaccineerd, 14 procent gedeeltelijk en slechts 9 procent volledig gevaccineerd. Vaccineren is dus altijd goed, ook tegen de deltavariant.

‘Maar de deltavariant is wel sneaky. Behalve bij mensen die nog niet zijn ingeënt, kan het zich ook via gevaccineerde mensen op een laag pitje onder de bevolking verspreiden. Ik sprak viroloog Marion Koopmans, die zei: vaccinatie helpt fantastisch, maar eigenlijk is het niet genoeg. Het blijft belangrijk om afstand te houden, te testen bij klachten, enzovoort. En het zou misschien goed zijn als gevaccineerden dat ook blijven doen. Want we zijn nog niet klaar met het virus.’

Nog niet klaar met het virus... Komen we er ooit wel vanaf?

‘Dat doet me denken aan een filmpje met Maria Van Kerkhove, de voornaamste corona-expert van de Wereldgezondheidsorganisatie. Bij een vraag- en antwoordsessie over het virus kreeg ze een vraag van haar jonge zoon: ‘Wanneer is corona voorbij?’ Ze moest haar tranen bedwingen en zei: ‘Ik weet het niet’. En dat is het meest eerlijke antwoord.

‘Maar er zijn positieve signalen. De ziekenhuizen raken niet meer vol, dat is een heel goed teken. We zijn van het virus aan het winnen – alleen zijn we er nog niet. Het aannemelijkste scenario lijkt me dat we door vaccinaties en natuurlijke infecties op een gegeven moment zo veel weerstand hebben tegen het virus, dat het zoiets wordt als de griep: een virus dat je kunt oplopen, maar waarvan je niet erg ziek wordt.’

Tegelijkertijd heb je telkens nieuwe varianten. We hebben het nu veel over de deltavariant gehad, maar inmiddels zitten we al bij de lambdavariant. En de Griekse letters zijn nog niet op. Kan een nieuwe variant ons verrassen?

‘Als het gaat om de nieuwe varianten heb je twee denkrichtingen. Je hebt wetenschappers die denken dat het virus nog veel meer zal evolueren doordat we zoveel druk uitoefenen met de vaccins. Een virus dat vaccinaties kan omzeilen, kan zich beter verspreiden, heeft dus een evolutionair voordeel en wordt dominant. Dat is risicovol.

‘Maar er zijn ook wetenschappers – en ik zelf deel die analyse ook – die denken dat het virus inmiddels zijn ergste trucjes wel heeft laten zien. Het coronavirus is een zogenoemde eiwit-eiwitbinder. Dat wil zeggen dat het op onze cellen past als een sleutel in een slot, met een sleutel waaraan je niet te veel kunt rommelen, anders past deze niet meer. Het virus kan zich dus wel aanpassen, maar niet te veel, volgens deze gedachtengang.

‘Maar nogmaals, de virologen die ik spreek zijn hierover verdeeld. Één ding is wel duidelijk: het gaat goed met het bestrijden van het virus. Tegelijk is dit de eerste keer dat we een pandemisch virus proberen te bedwingen met vaccins. En het virus stribbelt tegen.’

Meer over