Het gaat beter met de wereld

Op de valreep van het oude jaar nog meer goed nieuws. De buitenlandredactie van de Volkskrant was me gisteren te vlug af met 'Het andere gezicht van 2005', maar in dat opwekkende overzicht van menselijke vooruitgang ontbrak het goede nieuws dat de wereld ook veiliger wordt....

Toch is dit de conclusie van het eerste jaarlijkse Human Security Report (HSR). Het einde van de Koude Oorlog bracht de ommekeer. Sinds 1990 doen zich minder internationale crises voor, minder gewapende conflicten, werden minder mensen slachtoffer van genocides en andere massamoorden ('politicides'), raken militaire coups in onbruik, trekt de democratie verder op, vermindert het aantal mensenrechtenschendingen en slinken grensoverschrijdende vluchtelingenstromen.

Het HSR (www.humansecurityreport.info) is opgesteld door het Liu Institute for Global Issues van de Universiteit van Brits-Columbia (Canada) naar voorbeeld van het gezaghebbende United Nations Human Development Report. Hoewel geen VN-stuk, werd het half oktober aangeboden aan de Verenigde Naties. Financiers van het project zijn de Rockefeller Foundation en de regeringen van Canada, Engeland, Noorwegen, Zweden en Zwitserland.

De onderzoekers namen de hele periode sinds de Tweede Wereldoorlog onder de loep. Tijdens de Koude Oorlog bepaalden (anti-) koloniale oorlogen het beeld, in mindere mate gewapende conflicten gesponsord door de Verenigde Staten en de Sovjet-Unie. Koloniale oorlogen verdwenen in de jaren zeventig. 'Klassieke' oorlogen - tussen staten - deden zich al weinig voor, maar na 1990 kwam er helemaal de klad in.

Burgeroorlogen zijn een ander verhaal. Hun aantal steeg tot circa vijftig in 1992, om vervolgens tot minder dan dertig terug te lopen (2002). Ook het dodental door oorlogen tussen landen nam af. Korea en Vietnam brachten lelijke pieken voort, maar 2002 vestigde een laagterecord. Zelfs het aantal slachtoffers van massamoord, enorm gestegen in de jaren zestig en zeventig, daalde spectaculair in de jaren negentig.

Ook van andere 'mythen' laat het HSR weinig heel. Negentig procent van alle slachtoffers van oorlogen zijn burgers. Vijf miljoen mensen, onder wie twee miljoen kinderen, zijn in de jaren negentig door oorlogen omgekomen. Tachtig procent van de vluchtelingen voor oorlogsgeweld zijn vrouwen en kinderen. Vooral vrouwen worden het slachtoffer van oorlog. Er zijn driehonderdduizend kindsoldaten. Allemaal beweringen die niet stroken met de feiten en vooral politieke doelen dienen.

Hebben de onderzoekers zelf ook een politieke agenda? Je zou het bijna denken, aangezien het rapport de dreiging van het internationaal terrorisme relativeert - al signaleert het een sterke toename na 11 september 2001. Maar ook in deze omstreden kwestie laten de onderzoekers controleerbare feiten spreken.

Hun verklaring voor het vrediger worden van de wereld is ook als een politiek statement te duiden. Daarin zien zij vooral de hand van de Verenigde Naties. Tijdens de Koude Oorlog een onmachtig orgaan, nam hun effectiviteit nadien sterk toe. Oude blokkades vielen weg, waardoor de VN steeds vaker met brede steun als bemiddelaar en vredeshandhaver konden optreden. Overduidelijk spreekt uit deze argumentatie een voorkeur voor een multilaterale aanpak van internationale crises - een positie die moeiteloos als kritiek op het recente Amerikaanse unilateralisme is op te vatten.

De 'historische' feiten blijken overigens vrij mild voor de VS. Zij vochten grote conflicten uit - Korea (met de zegen van de Veiligheidsraad), Vietnam, Golfoorlog I -, maar zijn niet het land dat sinds 1946 het vaakst bij 'internationale gewapende conflicten' betrokken was. Het Verenigd Koninkrijk, dat er 21 uitvocht, gaat met die titel strijken. Goede tweede is die andere vroegere koloniale macht, Frankrijk, met negentien 'scalpen', gevolgd door de VS (zestien), Rusland/Sovjet-Unie (negen) en, ex aequo, Australië en, verbijsterend genoeg, Nederland, met elk zeven 'conflictdeelnames'. Nog een mythe aan flarden. Waar een oude koloniale mogenheid annex neo-vredesapostel groot in kan zijn.

Ongetwijfeld is het nodige af te dingen op de feiten en cijfers uit het HSR. Toch lijkt de trend onmiskenbaar en onweerlegbaar: de wereld wordt veiliger. Daar doet het internationaal terrorisme - een akelig, maar relatief klein probleem - weinig aan af. Het is waar dat de gevolgen van de oorlog in Irak nog nauwelijks tot het rapport zijn doorgedrongen, maar in het grotere beeld is dat conflict toch meer een 'incident' dan een omkering van de trend.

Voeg bij al dit goede nieuws de economische opkomst van India en China en het mondiale beeld wordt nog rooskleuriger. Veel arme mensen worden minder arm. In de achtergrond wenkt dan nog het perspectief van een alom dalend geboortencijfer.

Waarom merken we het goede nieuws nauwelijks op? Wellicht speelt ons eurocentrisme ons parten. Het hemd is nader dan de rok. Toen het de wereld beter ging, tastten de Joegoslavische delingsoorlogen ons gevoel van veiligheid aan. De economische winst van China en India zien we als ons verlies. Ook de demografische 'neergang', opgevat als vergrijzing, treft het oude continent het eerst. En terroristen roeren zich tegenwoordig niet alleen in verre landen.

Omdat het de wereld beter gaat, sombert Europa.

Meer over