NieuwsFrans terrorismedebat

Het Franse terrorismedebat richt zich op het immigratiebeleid

Hoe hij Frankrijk binnenkwam is niet bekend, maar wel dat Brahim A. amper een dag in het land was toen hij zijn bloedige terreuraanval in Nice pleegde. Aanslagplegers komen van buiten, en daarom verandert het terrorismedebat in Frankrijk in een immigratiedebat. Autoriteiten gebruiken de covid-restricties voor strengere genscontroles.

Een herdenkingsplaats voor de Notre Dame van Nice.  Beeld AFP
Een herdenkingsplaats voor de Notre Dame van Nice.Beeld AFP

Anderhalve maand geleden stapte de 21-jarige Brahim A. in de Tunesische industriestad Sfax op een gammel bootje dat hem clandestien naar de overzijde van de Middellandse Zee moest brengen. Via Lampedusa wist A., een motormonteur annex kleine crimineel die zijn geld hoofdzakelijk met brandstofsmokkel verdiende, de Zuid-Italiaanse stad Bari te bereiken. Volgens zijn familie werkte hij daarna een tijdje in een olijfboomgaard. ‘Hij droomde van Europa, zoals wij allemaal’, zei een Tunesische kennis van A. in dagblad Libération.

Hoe A. vervolgens Frankrijk heeft weten binnen te komen is vooralsnog onbekend. Een ding is wel duidelijk: hij was slechts iets meer dan een etmaal op Franse bodem toen hij in de Notre-Dame de l’Assomption in Nice drie kerkgangers op gruwelijke wijze vermoordde. ‘Hij is hier onmiskenbaar naartoe gekomen om te doden’, zei de Franse minister van Binnenlandse Zaken Gérald Darmanin.

Tot dusver was het terrorismebeleid van president Macron vooral gericht op het bestrijden en voorkomen van radicalisering in eigen land. Dat is niet zonder reden: de overgrote meerderheid van de aanslagplegers is homegrown. Door islamistische organisaties te ontmantelen en de verspreiding van extremistisch gedachtegoed tegen te gaan hoopt de regering de voedingsbodem onder dit endogene terrorisme weg te slaan.

Strenger immigratiebeleid

Een terrorist als Brahim A. stelt de Franse regering voor een uitdaging van een geheel andere orde. Want hoe voorkom je een terreuraanslag als de dader pas net voet heeft gezet op Frans grondgebied? De casus van A. is niet het enige recente geval waarbij de dreiging van buiten komt. De Pakistaanse jongeman die eind september twee mensen neerstak bij het oude redactiegebouw van Charlie Hebdo kwam in 2018 naar Frankrijk als al dan niet minderjarige asielzoeker – zijn daadwerkelijke leeftijd wordt betwist. De vraag dringt zich op of de sleutel tot het voorkomen van dit soort exogene aanslagen ligt bij een strenger immigratiebeleid.

Darmanin benadrukte dat 22 van de laatste 30 aanslagplegers op Franse bodem een Frans paspoort hadden. Rechtse partijen hebben daar geen boodschap aan. ‘We hebben asiel gegeven aan onze vijanden’, zei Valérie Pécresse, de centrumrechtse voorzitter van de raad van de regio Parijs. Oppositiepartij Les Républicains wil dat er tijdelijk geen verblijfsvergunningen meer worden afgegeven ‘aan mensen die komen uit landen die ons bedreigen’.

Nu het Franse debat over terreur zich door toedoen van de recente aanslagenreeks op het immigratiebeleid richt, proberen rechts en uiterst rechts de druk op president Macron op te voeren. Volgens Bruno Retailleau, voorzitter van de Eerste Kamerfractie van Les Républicains, kan de regering ‘geen einde maken aan aanslagen als er geen einde komt aan de migratoire wanorde’.

Minderjarige asielzoekers

Een van de hete hangijzers vormen de zogenoemde mineurs isolés, alleenstaande minderjarige asielzoekers. Frankrijk mag hun de toegang niet weigeren. Hun aantal is in zes jaar tijd vertienvoudigd. Verwacht wordt dat in 2020 40 duizend onbegeleide minderjarigen Frankrijk binnenkomen, wat neerkomt op meer dan honderd per dag. Volgens schattingen zou de helft van hen in feite ouder dan achttien zijn. In geval van twijfel kan een botonderzoek uitsluitsel bieden, maar in de huidige wetgeving mogen mineurs isolés zo’n test weigeren. Rechtse partijen willen die test verplicht stellen.

Macron zal zich binnenskamers ongetwijfeld afvragen of hij zich een nieuwe bocht naar rechts kan veroorloven. Zijn standpunten over immigratie schoven al eerder op. Als presidentskandidaat noemde hij immigratie nog ‘een kans’ en vluchtelingen ‘een kracht’. Sinds hij president is slaat hij een andere toon aan. ‘We moeten ons behoeden voor valse goede bedoelingen’, zei hij in 2018 over het Franse asielbeleid.

Le Pen

Een aanscherping van het immigratiebeleid zou de wind uit de zeilen kunnen nemen bij Marine Le Pen, Macrons belangrijkste concurrent met het oog op de presidentsverkiezingen van maart 2022. Dat brengt wel potentiële nevenschade met zich mee: als de president een restrictiever asielbeleid gaat voeren, zou het linkerdeel van zijn aanvankelijke achterban zich nog verder van hem kunnen vervreemden.

Voorlopig lijkt de regering de grenzen strenger te willen bewaken zonder daar al te veel ruchtbaarheid aan te geven. Men maakt daarbij gebruik van politiecontroles in het kader van de handhaving van de nieuwe lockdown. ‘We houden toezicht op degenen die aankomen dankzij de Covid-maatregelen’, zei een anonieme bron op het Élysée in Le Figaro. ‘Dat stelt ons in staat de mensen die aankomen te controleren, en degenen tegen te houden van wie we niet willen dat ze binnenkomen.’

Hommage aan Samuel Paty op scholen aangepast wegens ‘dubbele dreiging’

Op Franse scholen wordt maandag stilgestaan bij de aanslag op geschiedenis- en aardrijkskundeleraar Samuel Paty. Aanvankelijk zou in alle klassen een ‘pedagogisch moment’ over de aanleiding en achtergrond van de moord worden georganiseerd, gevolgd door een minuut stilte. Vrijdag besloot de regering het programma aan te passen wegens de ‘dubbele dreiging’: sinds eind vorige week is Frankrijk opnieuw in lockdown – de scholen blijven wel open – en geldt het maximale dreigingsniveau voor een terreuraanslag.

Leraren mogen het pedagogische moment nu op een andere dag in november organiseren. De minuut stilte blijft wel gehandhaafd en ‘moet worden gerespecteerd’, aldus de Minister van Onderwijs. Na de aanslag op Charlie Hebdo in 2015 werd de minuut stilte op tientallen Franse scholen door leerlingen verstoord.

Lees verder

De Mohammed-cartoons van Charlie Hebdo zijn in Frankrijk symbool geworden voor vrije meningsuiting, maar Macrons verdediging van dat recht is in islamitische kringen verkeerd gevallen. Wat kan hij nog goed doen?

Volkskrant-commentator Arnout Brouwers vindt de kritiek op Macrons assertieve optreden na de aanslagen onterecht.

‘Zelfgeradicaliseerde’ doe-het-zelfterroristen, schreef correspondent Daan Kool na de aanslag op Samuel Paty en in Nice, stellen Frankrijk voor onmogelijke opgave.

De onthoofding van Samuel Paty is efficiënt, betoogt columnist Kustaw Bessems. ‘We weten allemaal weer welke lijn we niet over kunnen’.

Meer over