'Het debat wordt snel plat en persoonlijk in Den Haag'

Ineke van Gent is 14 jaar een markant Kamerlid geweest.

GIJS HERDERSCHEÊ

'Jaaa, wrijf het nog eens lekker in', zegt Ineke van Gent (55). De vraag was of veertien jaar oppositievoeren niet frustrerend is. Ze schatert het uit. Die lach is haar handelsmerk. Hij klinkt vrolijk, maar lijkt ook frustratie en bitterheid te maskeren. 'Nee', zegt Van Gent bloedserieus, 'geen frustratie, geen bitterheid. Echt niet. Het is mooi geweest.'

Na de verkiezingen komt Van Gent niet voor GroenLinks terug in de Tweede Kamer. Sinds 1998 was zij Kamerlid, vooral de laatste jaren in een markante rol. Dit voorjaar nog naast fractievoorzitter Jolande Sap bij de onderhandelingen met VVD, CDA, D66 en ChristenUnie over de begroting van 2013. 'Het lenteakkoord', zoals Van Gent dat noemt.

Veertien jaar zat Van Gent in de oppositie. Wel heeft GroenLinks aan de macht 'geroken'. In 2006 liet de partij de formatie lopen, in 2010 werd tevergeefs met VVD, PvdA en D66 gepraat. Dit voorjaar had de partij voor het eerst echt invloed met het begrotingsakkoord 2013.

'Oppositievoeren is heel belangrijk', doceert Van Gent. 'Het parlement controleert de regering. Er zijn fracties die het beleid steunen en de rest voert oppositie. Die levert het tegengeluid, is kritisch. Dat moet verwoord en gehoord worden. Wij van GroenLinks zijn niet alleen tégen, maar dragen ook alternatieven aan. Want ook in de oppositie heb je de ruimte om met eigen voorstellen te komen en met iedereen zaken te doen.'

U grossiert in initiatiefwetsvoorstellen. Slechts één, ingediend met SP, PvdA en D66, ligt nu bij de Eerste Kamer. Is dat niet weinig?

'Nee, want met een initiatiefwetsvoorstel stel je ook een kwestie aan de kaak en het punt kan op een andere manier alsnog worden gerealiseerd.'

U opperde eerst twee weken betaald geboorteverlof voor vaders, toen één week en onlangs drie dagen tegen minimumloon.

'Twee weken is het ideaal. Met een week betaald verlof komen we een eind. In 2010 leek er een meerderheid maar de PvdA stemde toch tegen. Met het CDA ligt er nu het derde voorstel. Iets is beter dan niets. Gelijk hebben is mooi, gelijk krijgen mooier.'

Wat was uw grootste succes?

'Het generaal pardon voor uitgeprocedeerde asielzoekers in 2006. Dat was zo ontroerend. Die duizenden mensen voor wie plotseling duidelijkheid kwam. Dat was kort na de verkiezingen, toen er nog geen coalitiedwang was. Ook mijn stem was daarbij van belang.

'Het Lenteakkoord: ook een hoogtepunt. Dat laat zien dat ook GroenLinks verantwoordelijkheid kan en wil nemen. Misschien hebben we het niet goed genoeg verkocht. Bijvoorbeeld dat vijftien van de meest verfoeilijke bezuinigingen van het kabinet-Rutte niet doorgaan. Natuurlijk had ik liever nog meer gezien: dat de bezuinigingen op kinderopvang helemaal niet doorgaan. Maar het is wel gelukt om de lage inkomens van die bezuiniging uit te sluiten. GroenLinks laat zien dat we weten wat geven en nemen is.

'Ik had me op akelige debatten voorbereid. Dat ik dingen moest verkopen waar ik het eigenlijk niet mee eens was. Maar dat viel erg mee. Elke partij heeft wel in coalities gezeten en weet hoe dat werkt. Alleen de SP niet, maar die was de afgelopen weken buitengewoon kalm.'

U heeft ook jarenlang vergeefs voor kwesties aandacht gevraagd. Neem de leegstand van kantoren en de studentenwoningnood. In 2002 stelde u al vragen aan het kabinet.

'Zolang geleden al? Toen stond er vier miljoen vierkante meter kantoorruimte leeg, nu zeven miljoen. Het probleem is alleen maar groter geworden, voor de kantorenmarkt en voor jongerenhuisvesting. Je ziet langs de snelwegen, langs het spoor het ene na het andere kantoor leegstaan. Nu gaan stemmen op voor een moratorium op kantorenbouw en het zoeken naar andere bestemmingen of afbraak. Laten we hopen dat er nu eindelijk echt iets gebeurt.'

Dat is toch frustrerend? Tien jaar elke zomer hameren op hetzelfde aambeeld?

'Ik baal wel eens dat ze zo stom zijn dat ze dit niet zien. Maar als je ook maar denkt "ik heb er geen zin meer in, want dit is de tiende keer", dan moet je ermee ophouden. Je moet er wel een beetje fanatiek, beetje pittig blijven ingaan.'

Wat was het hoogtepunt voor u in de afgelopen 14 jaar ?

'De eerste dag. De dag na de verkiezingen in 1998. Toen gingen we van vijf naar elf zetels. En we kregen, zeker terugkijkend, een prachtfractie met mensen als Ab Harrewijn, Femke Halsema, Kees Vendrik, Marijke Vos. Ook de beëdiging in '98. Wim Kok kwam me begroeten. Wim Kok!, dat was voor mij toch de grote FNV-voorzitter, de minister-president. Die kwam zeggen dat hij het mooi vond dat er weer een FNV'er in de Kamer kwam. Maar ook de ontmoeting met Nelson Mandela, toen hij de Tweede Kamer bezocht.'

En het dieptepunt?

'2002. De moord op Pim Fortuyn en wat daarop volgde. De dagen erna was de sfeer hier in Den Haag huiveringwekkend. Complete chaos. Geschreeuw over 'de kogel kwam van links', terwijl dat echt nergens op sloeg. Fractievoorzitters die zich niet meer konden vertonen, zelfs niet voor een raam mochten staan van beveiligers. Gruwelijk.

'Daarna kwam de LPF in de Tweede Kamer. Alles was fout geweest. De puinhopen van Paars, dat soort kreten. Nou, overdrijven is ook een vak. Wat erg meespeelde was dat veel mensen zich blijkbaar niet gehoord voelden door de politiek. Fortuyn verwoordde dat heel knap. Hij raakte een snaar. Ik vond dat ook vreselijk moeilijk. Ik was al jaren politiek actief en blijkbaar had ik signalen ook te weinig opgepikt.'

Klinkt daar zelfverwijt?

'Ja, ik vond het heel confronterend. Iedereen was toen bij ons huiverig voor de LPF. Ik wilde het graag begrijpen, verkenner zijn. Wie zijn dit, wat willen ze? Je moet toch met elkaar in gesprek blijven, hoe oneens je het ook bent. Er was de neiging om dan langs hen heen te gaan. Hen te negeren. Ook al waren ze een regeringsfractie. Ik ging langs om te vragen: wat willen jullie? Waar liggen jullie drijfveren? Maar al snel was volkomen onduidelijk met wie je te maken had. De fractievoorzitter die ongeveer om de week wisselde. Het was ook erg: mensen die teleurgesteld zijn in de politiek stemmen op zo'n partij en dan krijg je dit: mensen die alleen maar ruzie maken.'

Wat is er veranderd in de politiek sinds 1998?

'Het gaat veel sneller. Denk aan internet. Maar ook nieuwe media zoals Pownews. Er is een race om relletjes, terwijl dat natuurlijk niet de kern van de zaak is.

'Wat ik mooi vind is het debat op het scherp van de snede. Om diep te gaan, om te verwoorden wat je echt vindt en waarom. En dat afzetten tegen iemand die het anders ziet. Dat heb ik van huis uit. Dat deden we vroeger aan de keukentafel.

'Het debat in de Kamer is aan het veranderen. Het wordt heel snel persoonlijk en plat. Bijvoorbeeld het 'doe 's normaal man' van Geert Wilders en Mark Rutte. Daarmee ontloopt je het debat en zet je de Tweede Kamer voor schut.

'Je kunt een hard debat hebben, maar als je haatdragend bent of in de wandelgangen politieke tegenstanders negeert - dan kun je uiteindelijk geen politiek bedrijven. Je hebt hier altijd coalities nodig. De verharding begon met de ouderenpartijen, daarna de LPF, nu de PVV.'

U hebt drie fractievoorzitters meegemaakt: Paul Rosenmöller, Femke Halsema en Jolande Sap. Wie was de beste?

'Ik heb geen zin daar antwoord op te geven.'

Wat zijn de verschillen in leiderschap?

'Paul was een heel goede fractievoorzitter. Met hem deelde ik de achtergrond. We hadden allebei bij de FNV gewerkt. Paul was af toe streng tegen mij. Alles went behalve Van Gent, zei hij dan. Hij vond mij vaak een tikkeltje te wild. Maar dat had hij kunnen weten. Ik zat jaren voor GroenLinks in de Groningse gemeenteraad. Daar heb ik in 1992 omstandig moeten uitleggen dat ik op 1 januari in Las Vegas was getrouwd. We deden dat in een opwelling. Het was de afsluiting van een moeilijke periode waarin duidelijk was geworden dat we geen kinderen konden krijgen. Dan is het toch lief als je gevraagd wordt te trouwen, ook in zo'n oord als Las Vegas?

'In de Kamer ging het debat eens over samenlevingscontracten. Ik vind het raar dat mensen daarvoor lijstjes maken van de spullen, maar niet afspreken wie de afwas doet of voor de kinderen zorgt. Als je gaat samenwonen is dat het goede moment om afspraken te maken, niet als je chagrijnig bent. Het ANP maakte daar een bericht over: Van Gent wil contract over zorgtaken. Paul vond het onzin.

'Met Femke had ik altijd heel stevige discussies. Maar met mensen met wie je tegelijk begint in de fractie heb je altijd een sterke band. Met Femke heb ik het nieuwe beginselprogramma geschreven, Vrijheid eerlijk delen. Femke zei vaak: Als je bij de SP had gezeten, was je binnen een kwartier uit de fractie gezet. Hoewel heel verschillend waren we heel close.

'Ik heb drie keer anders gestemd dan de fractie. Ik was tegen de goedkeuring van het huwelijk van Willem-Alexander en Máxima. Tegen de missie in Irak en tegen de politiemissie naar Kunduz. Dat was voor mij erg principieel. Ik ben republikein en pacifist.

'Zo'n aparte opstelling maakt ook eenzaam. Na het besluit over Kunduz wilde ik met de fractie mee het land in om het besluit uit te leggen. Dat wilden de anderen niet.'

En Jolande Sap?

'Die heeft een lastige start gehad. Veel nieuwe mensen in de fractie. Het Kunduz -besluit waar ik niet in mee kon gaan.'

Jullie gingen van incident naar incident. Mariko Peters kwam in opspraak, de helft van de fractie kwam in de zomer niet opdagen bij een belangrijk euro-debat. De mislukte lijsttrekkersverkiezing.

'Het was afschuwelijk. Er zijn fouten gemaakt. Neem die lijsttrekkersverkiezing... ik ben voor openheid, flexibiliteit.

'Ooit begon GroenLinks er nota bene mee. Begin jaren negentig heb ik er ook aan meegedaan en zo'n 450 stemmen gekregen. (ze lacht) Dit was krampachtig. Als je alles onder controle wilt hebben, lukt dat juist niet. Bij onderhandelingen over het Lenteakkoord was de relatie en samenwerking met Jolande overigens uitstekend. Er was blindelings vertrouwen, we wisten wat we aan elkaar hadden. Ik was van tevoren gaan verkennen bij de andere partijen en dat werkte.'

Uw rol als oliemannetje werkte blijkbaar beter buiten de fractie. Had het vertrouwen tussen Sap en u een knauw gekregen in het fractiebestuur?

'Jolande is fractievoorzitter, ik vice-voorzitter en Tofik Dibi secretaris. Maar dat bestuur functioneerde sinds de zomer van 2011 niet meer. Er was niet de juiste chemie, laat ik het zo zeggen.

Sindsdien bestiert Sap de fractie?

'Nou, nee. Jolande is geen alleenheerser. We zijn ieder onze taken blijven uitvoeren, maar zonder wekelijkse vergaderingen van het fractiebestuur.

Jullie rommelden een beetje door?

'Er zijn altijd dingen die geregeld moeten worden. Over medewerkers, initiatieven, stemmingslijsten, over het presidium van de Tweede Kamer. Kwesties bespraken we met de hele fractie. Ik zit al anderhalf jaar de fractievergaderingen voor. Dat vroeg Jolande, het geeft haar een vrijere rol.'

Waar kwam het besluit vandaan om niet op de lijst te willen?

'Partijgenoten vonden dat ik door moest, dat het volgens de reglementen kon. Maar toen liet de partijvoorzitter mij fijntjes weten dat ik dan wel door de molen moest. Het partijbestuur heeft een eigen interpretatie van de reglementen die nadelig voor mij was. Dat vond ik nogal respectloos. Maar ach, zij de procedures, ik de vrijheid om daar niet meer aan mee te doen. Ik zou ook slaande ruzie met die kandidatencommissie hebben gekregen als ze me onzinnige testjes hadden laten doen om mijn geschiktheid te bepalen. Nee, het is mooi geweest. Er is een nieuwe generatie aan de beurt.'

CV

1957

Geboren 21 juni in Arnhem

1969 - 1974

Mavo

1974 - 1976

Havo

1976 - 1980

Sociale Academie

1982

Stichting toevluchtsoord voor vrouwen

1982 - 1985

Huisvestingsbureau gemeente Groningen

1985 - 1994

Lid gemeenteraad Groningen, PSP - GroenLinks

1994 - 1998

FNV

1998 - nu

Lid Tweede Kamer GroenLinks

Na de verkiezingen komt ze niet meer terug voor GroenLinks.'Er is een race om relletjes in de politiek.'

RUIM 1.100 MOTIES

Ineke van Gent heeft 1.157 moties ingediend of mede-ingediend. Daarvan zijn er 347 aangenomen, 549 verworpen, 40 ingetrokken en 105 vervallen.

1. Aanbesteding openbaar vervoer

2. Klachtrecht werknemers

3. Huurharmonisatie

4. Rechtspositie klokkenluiders

5. Huursubsidie voor studenten

6. Babyverlof jonge vaders

7. Langdurig zorgverlof

8. Winkelopening op zondag

9. Gelijke behandeling

10. Babyverlof jonge vaders

11. Flexibel werken

12. Huurbescherming bedrijfsruimte

13. Bescherming klokkenluiders

undefined

Meer over