'Het CPB moet niet te diep in het politieke domein duiken'

De nieuwe directeur moet kiezen of het CPB nog wel verkiezingsprogramma's moet doorrekenen. Als er iets fout gaat, wordt al snel naar het CPB gewezen.

Een econoom van statuur moet de baan krijgen. Daar komt het wat Jean Frijns betreft op neer. Het gaat over de vacature voor een van de meest invloedrijke functies in politiek Den Haag: directeur van het Centraal Planbureau. Het economisch onderzoeksinstituut in Scheveningen is als enige economisch adviseur van het kabinet tegelijk onafhankelijk en gelieerd aan het ministerie van Economische Zaken .


Het CPB staat aldus midden in de politieke besluitvorming. Denk bijvoorbeeld aan 1 maart: minister Dijsselbloem van Financiën struint door het Tweede Kamergebouw omdat CPB-cijfers zeggen dat het tekort op zijn begroting volgend jaar groter wordt dan wat van Brussel mag. Het lijkt soms alsof 'Den Haag' stil staat, zolang het CPB de politieke plannen niet heeft doorgerekend. Die status moet de nieuwe chef dag in dag uit waarmaken.


Alleen een gerenommeerde macro-econoom kan dat, zegt Frijns. Hij leidde dit jaar de laatste visitatiecommissie die het CPB doorlichtte. Door die klus weet de 66-jarige, voormalige adjunct-directeur van het CPB precies welke klus de opvolger van Coen Teulings, die op 1 mei afzwaait, wacht.


Waarom zo ondubbelzinnig een econoom gekozen en niet bijvoorbeeld een oud-politicus?

'Het eurogebied zorgt voor een totaal andere economische omgeving dan we gewend waren. Dat zit niet goed in de economische modellen van het CPB. En ook de financiële markten niet, terwijl die toch potentieel ontwrichtend kunnen werken. Hoe stop je die twee zeer belangrijke aspecten in de modellen? Die discussie is nog niet afgerond en die gaat eigenlijk over de fundamentele vraag waar het CPB voor staat: hoe bedrijf je economie? Alleen een econoom kan die discussie beslechten. Iemand die in de voetsporen van Tinbergen en van Teulings (oud-CPB-directeuren, red.) kan treden.'


Kan het CPB zich niet beter beperken tot rekenmeester van het kabinet?

'En dan alleen nog maatregelen consistent doorrekenen en daar komen dan getalletjes uit... Ik wil niet badineren, want dat heeft een disciplinerende werking voor de hele overheid, de hele economie. Maar dat is dan alleen budgetdiscipline, rijksfinanciën. Dat is een onderdeel van de economie en het CPB is er juist voor om de hele economie te begrijpen. Als je niet weet hoe de economie in elkaar zit, kun je ook die doorrekeningen niet doen.


'Ik kies dus voor een econoom, maar hij moet aan overheidsfinanciën behoorlijk veel aandacht besteden. En hij moet onafhankelijk zijn.'


Hij?

'Of zij! Neem me niet kwalijk. Maar onafhankelijk dus. Niemand twijfelt eraan dat het CPB onafhankelijk is en ook moet blijven. Maar de formele onafhankelijkheid is zwak. Het kabinet benoemt de nieuwe directeur en die wordt elk jaar beoordeeld door de hoogste ambtenaar van het ministerie van EZ.'


Bedoelt u met onafhankelijk ook dat de nieuwe directeur geen uitgesproken politieke voorkeur mag hebben?

'Uit ons visitatieonderzoek blijkt dat dit totaal geen issue is. Het feit dat Coen Teulings een PvdA'er is, is geen enkel bezwaar. Dat hoorden we ook niet van de politieke partijen die hun programma door het CPB hebben laten doorrekenen. Maar dat neemt niet weg dat het CPB met die vergelijking, Keuzes in Kaart, riskeert in het politieke domein terecht te komen. Daar past grotere terughoudendheid.'


Maar juist daarop is het CPB apetrots, omdat dit nergens in de wereld wordt gedaan.

'De gebruikers, de politieke partijen dus, waarschuwen dat als je zo diep het politieke domein in gaat, dat een keer kan terugslaan. Dan krijg je het verwijt dat je door de varianten die je wel en niet doorrekent, politiek bedrijft. Het CPB zou zich meer moeten beperken. Je wordt anders wel heel erg onderdeel van het politieke proces en als iets fout gaat, wordt er al snel naar jou gewezen.


Dit vinden CPB'ers bepaald niet leuk om te horen. Maar ze erkennen dat als ze het zo blijven doen, onder grote druk en met een krappe capaciteit, het een keer fout kan gaan. De nieuwe directeur moet de keuze maken wel of niet door te gaan met het doorrekenen van verkiezingsprogramma's en kabinetsplannen.'


Moet de nieuwe directeur een kopie zijn van Teulings?

[Lacht] 'Teulings is écht een buitengewoon prominent econoom. Maar nee, geen kopie. Zijn opvolger moet wel vervelende keuzen kunnen maken. Teulings begon zeven jaar geleden met het idee om economische principes toe te passen op gezondheidszorg en onderwijs. Maar door de crisis heeft hij zich steeds meer met macro-economie bezig moeten houden, zonder het andere te laten. Zo is het veld heel breed geworden en het knappe is dat Teulings dat allemaal kan, in zijn hoofd. Maar de vraag is of hij daarmee het CPB wat overstretched heeft.'


Meer over