Het citeren van rokende kroegtijgers

Een lezer heeft een duister vermoeden dat de redactie van de Volkskrant in een hele serie artikelen het aangekondigde rookverbod in de Nederlandse horeca 'ridiculiseert'....

Vervolgens schreef Amerika-medewerker Diederik van Hoogstraten in het katern Reflex op zaterdag 10 mei over de 'kruistocht' waarmee de New Yorkse burgemeester Bloomberg - 'een bekeerde roker' - met ongekend fanatisme tegen het roken strijdt. 'Het land van vrijheid zucht onder een autoritaire obsessie met gezondheid.' Van Hoogstraten rept van een 'nationale antirookmanie' en 'regelzucht', als hij Bloombergs gevecht voor schone lucht beschrijft.

En op woensdag 28 mei stond op de voorpagina van deze krant een verhaal van Martin Sommer, waarin gesomberd werd over de toekomst van de kroeg: 'Bruine kroeg zonder rook? Onmogelijk'. Aanleiding voor dit artikel was een bericht in De Telegraaf van de dag tevoren. Daarin had Jeu Claes, directeur van Koninklijke Horeca Nederland, gewaarschuwd dat een wettelijk rookverbod in de Nederlandse horeca 40 duizend banen zou kosten. De omzet van deze bedrijfstak, zo vreesde Claes, zou met 30 procent dalen.

Deze onheilstijding van de horeca vonden de hoofdredactie en de verslaggeverij van de Volkskrant een reportage waard. 'De waarschuwing uit de horeca was immers groot nieuws.' Er was dus geen enkele reden om wat dan ook in het belachelijke te trekken. Voor Martin Sommer was de essentie van zijn artikel dat het nieuwe kabinet als strijdkreet 'Minder regels' voert. Met het rookverbod in Nederland zouden er echter juist weer méér regeltjes worden ingevoerd.

Natuurlijk kan de tóón van artikelen over roken ridiculiserend zijn, of als zodanig worden opgevat. De reportages in de Volkskrant over de opmars van het rookverbod hebben hier en daar eerder iets badinerends. Het zijn immers verhalen met een lossere toon en geen strenge, feitelijke nieuwsartikelen. Niet-rokers zullen achter het luchtige toontje van een verhaal wellicht een rokende auteur vermoeden. Maar dat toontje bedriegt. Zo is Sommer, als zovelen op de redactie van de Volkskrant, een niet-roker.

De lezer verwijt Sommer echter meer. Die zou zijn bronnen 'zo slordig gebruiken dat de Volkskrant nu voor eigen rekening poneert dat sportkantines en bejaardenhuizen zijn lamgelegd als gevolg van de antirooklobby.' Had de verslaggever hier niet een zegsman met naam, toenaam en tussen aanhalingstekens moeten citeren?

In een gewoon nieuwsbericht zeker wel. Want het zou onjuist zijn als de Volkskrant zelf botweg constateert dat de antirooklobby sportkantines en bejaardenhuizen lamlegt. Dat zou de krant dan óf zelf moeten bewijzen óf toeschrijven aan een controleerbare bron. In een reportage is de speelruimte meestal wat groter. De schrijfstijl is losser. En om een vermoeiende verhaaltrant te vermijden, worden langere citaten bij voorkeur vermeden. Maar ook dan moet voor de lezer duidelijk blijven uit welke bron zekere meningen of beschuldigingen opborrelen. Is die duidelijkheid er in Sommers reportage?

In zijn verhaal citeert hij de 'boze kroegtijger Ben ten Holter', die het rookverbod in de horeca 'volstrekte waanzin' vindt. Maar de bekende kroegtijger is niet de enige die boos is op de antirooklobby. Er zijn er meer, die de opmars van de antirooklobby met lede ogen aanzien en die jammeren dat na de sportkantines en de bejaardentehuizen nu hun kroeg belaagd wordt. Met de gewraakte zin - de compositie van het artikel bewijst dat ook - vat de verslaggever het gemopper samen van de rokende kroeglopers, en niet uitsluitend dat van Ten Holter. Met een citaat bereik je zo'n breder effect niet.

Nu zou je kunnen aanvoeren dat het toch vreemd is dat de Volkskrant over het fenomeen rookverbod opvallend vaak fervente rokers aan het woord laat. Voor tegengeluiden zou de krant minder oog hebben. Dat is niet waar. Op 25 april publiceerde de redactie Economie een interessant relaas over hoe bij het Nederlandse bedrijfsleven het antirookbeleid praktisch wordt uitgevoerd. Want vanaf begin 2004 heeft iedere werknemer recht op een rookvrije werkplek. Zo'n verhaal zorgt voor evenwicht in de verslaggeving over deze kwestie in de krant.

Meer over